Кіріспе

Жалақысыз құндылықты арттыруға бағытталған жұмыс. "Тер еңбегі" – бұл жалақысыз құндылықты арттыру үшін атқарылатын жұмыс. Осы меншік үлесі немесе құнның өсуі меншік иесінің қажырлы еңбегінің тікелей нәтижесі болып табылады. Мысалы, үйлерін өздері жөндеу немесе күтіп ұстайтын үй иелері өз үйлерінің құнын арттыратын тер еңбегіне инвестиция салады. Немесе бұл компанияның мүдделі тараптарының ақшалай емес, еңбек және уақыт есебінен компанияға тигізетін пайдасы болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда тер еңбегі акциялар түрінде сыйақы ретінде берілуі мүмкін. Бұл компанияның еңбек және уақытқа, ақшалай сомаға емес, берген акциялары.

Жылжымайтын мүлікке қатысты тер капиталы

Терең еңбек инвестициясы, мысалы, бизнес-мүліктерде қолданылады, яғни меншік иелері бизнесті құру үшін күш-жігер мен еңбегін жұмсайды, жылжымайтын мүліктерде меншік иелері өздігінен (D.I.Y.) жақсартулар жасап, мүліктің құнын арттырады, сондай-ақ автомобиль иесі көлігінің құнын арттыру үшін өзі еңбек етеді. Терең еңбек инвестициясы термині, егер біреу өз үйіне ақысыз еңбек жұмсаса, үй бағасының нарықтық құнының өлшенетіндей артуын қамтамасыз ететінін түсіндіреді. Үйге жұмсалған еңбек көбірек болса және нәтижеде құны артатын болса, соғұрлым көп терең еңбек инвестициясы қолданылған болады. Терең еңбек инвестициясы тұжырымы алғаш рет 1937 жылы басталган Пенн Крафт өзін-өзі қолдау тұрғын үй жобасында Америка Достар Қызмет комитеті тарапынан Америка Құрама Штаттарында қолданылды. AFSC 1950 жылдары Калифорниядағы көшпенді фермерлерге өз үйлерін салуға көмектескен кезде бұл терминді қолдана бастады. Бүгінде бұл тұжырым ең көп танымал «Адамзатқа үй» (Habitat for Humanity) ұйымының табысты моделімен байланысты, онда үй сатып алуға мүмкіндігі жоқ отбасылар өз үйлерін салуға немесе басқа «Адамзатқа үй» серіктес отбасыларының үйлеріне еңбек сағатын жұмсайды, немесе ұйымға көмектесу үшін ерікті болады. Жаңа үйге көшкеннен кейін отбасы пайызсыз ипотекалық төлемдерді айналымдық қорға аударады, ол басқа отбасыларға үй салу үшін капиталды қамтамасыз етеді.

АҚШ-тағы жеке бизнестегі тер капиталы

АҚШ-тағы жеке бизнес жылдық таза табыстың 60% құрайды. Жақындағы мәліметтер жеке бизнес секторындағы еңбек капиталының (sweat equity) АҚШ ЖІӨ-сінің 1,2 есеге тең екенін көрсетті. Шағын фирмалардың еңбек капиталының әсерін ескере отырып, жеке бизнеске салынатын табыс салығын төмендетудің маңыздылығын жеткіліксіз бағалап көрсететін теориялар көпшілікке ұсынылды. Бұл термин бизнес иелеріне немесе қызметкерлеріне төленетін сыйақының бір түрін білдіреді. Ол кейде компанияның құрылтайшыларының компанияны құруға салған еңбегін, олардың компаниядағы үлеске ие болу үшін жасаған қажырлы еңбегін сипаттау үшін қолданылады. Бұл ұғым "қызмет үшін акциялар", сондай-ақ "акциялар түріндегі сыйақы" немесе "еңбек капиталы" деп те аталады. Стартап компаниялар өз акцияларын қызмет көрсетушілерді корпоративтік қызметтерді жеңілдікпен ұсынуға немесе қызмет ақысын кейінге шегеруге ынталандыру үшін де пайдаланады; мысалы, Тодд Л. Джуно және басқалардың "Жоғары технологиялық кәсіпкерлікте идея жасаушылар мен идея брокерлері" (Idea Makers and Idea Brokers in High Technology Entrepreneurship), Greenwood Press, 2003 ж., еңбек капиталына негізделген бағдарламаларды, клиенттер ретінде стартап компанияларымен жұмыс істейтін патенттік және бағалы қағаздар заңгерлерін сипаттайды. Майк Мойердің 2012 жылғы "Slicing Pie: Funding Your Company Without Funds" кітабында баяндалған "Slicing Pie" моделі, әр адамның төленбеген, нарықтық құнымен бағаланған сыйақысы мен шығыстарын салыстыру арқылы еңбек капиталына негізделген формула ұсынады.

Қажетті капиталдың құнын бағалау

Терлік еңбекті бағалаудың көптеген жолдары бар. Венчурлық капитал тәсілі бойынша терлік еңбекті өлшеу үшін кәсіпкердің бастапқы ақшалай инвестициясы және жеке кепілдік бергеніне қосылып, соның 20 пайызы терлік еңбек ретінде қарастырылады. Венчурлық капитал салушылар сіздің қай саламен айналысатыныңызды және қанша өсу потенциалы бар екенін де ескереді. Венчурлық капиталдың компанияға енгізілген терлік еңбекті есептеудің өз жолдары бар, бірақ бұл әлем әрқашан мінсіз емес екенін ұмытпау керек. Адамның терлік еңбегін нақты өлшеудің жолы жоқ. Терлік еңбек берген кезде ескеру керек бірнеше маңызды нәрсе бар, олар – адамдардың қанағаттануын қамтамасыз ету және қарым-қатынастарды сақтау. Кейде бизнесті жалғастыру үшін меншікті бөлу өте маңызды, ал терлік еңбек ескерілуі тиіс. Жұмыс берушінің немесе серіктестің салған еңбегін, тек салған ақшалай құнын ғана емес, ойластырыңыз.

Қауіптері

Қауіп-қатерлер үлкен сыйақымен бірге келеді. Мысалы, компания акцияларына немесе үлесіне ие болу үшін жалақысын азайтуға дайын адам кейіннен көбірек табыс таба алады. Бұл, әрине, жоғары тәуекелдермен байланысты, себебі компания әлі осыдан түсетін ақшаны төлей алмайтын жағдайда болуы мүмкін. Дегенмен, кәсіпкер немесе компанияның негізін қалаушы бұл мүмкіндікті қызметкерлерін немесе ірі компаниялардан ұсыныс алған жаңа мамандарды ынталандыру үшін пайдалана алады.