Субан әуежайы: тарихы мен қазіргі жағдайы

Кіріспе

Субанг әуежайы, Селангор, Малайзия

Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайы (бұрынғы Субанг халықаралық әуежайы / Куала-Лумпур халықаралық әуежайы), көбінесе Субанг әуежайы немесе Субанг Скаипарк деп аталады, Малайзияның Селангор штатының Петалинг ауданындағы Субанг қаласында орналасқан әуежай. Субанг халықаралық әуежайы 1965 жылдан 1998 жылға дейін Куала-Лумпурдың басты әуежайы болып қызмет етті, содан кейін Сепангтағы Куала-Лумпур халықаралық әуежайы ашылды. Әуежайды төмен бағалы тасымалдаушылар базасына айналдыру жоспарлары болғанмен, Субанг Джая тұрғындары бұл өзгеріске қарсы шықты. Әуежай жалпы авиацияға, сондай-ақ ішкі және халықаралық турбовинтті рейстерге қызмет көрсету үшін қайта құрылды. 1996 жылы әуежай Малайзияның он бірінші Ян ди Пертуан Агонг және Селангордың сегізінші сұлтаны Сұлтан Салахуддин Абдул Азиз Шах Аль Хадж (Селангордың Салахуддині) есімімен аталып, қайта бапталды. Субанг әуежайы қазіргі уақытта SKS Airways және Firefly коммерциялық турбовинттік қызметтерінің базасы болып табылады. Raya Airways – Subang әуежайының 2-терминалын пайдаланатын және жолаушы тасымайтын, турбоқозғалтқышсыз ұшақтың жалғыз компаниясы. Ара Дамансара тұрғындары реактивті қозғалтқыштардың шуына қарсы болғанымен, Raya Airways әлі де DHL және басқа да жергілікті хабтарға қызмет көрсететін SZB әуежайынан жұмыс істейді.

Тарих

Субанг халықаралық әуежайының құрылысы 1961 жылы басталып, 1965 жылы 64 миллион долларға аяқталды. Оның сырттай қарапайым болғанымен, дизайны суға батқандай бетон қабықшалардан тұратын шатырдан және саңырауқұлақ пішіндес бағаналармен тіреліп тұрған құрылымнан құралды. Booty Edwards Architectural practice компаниясының серіктестері Кингтон Лоу және C. H. R. Бейли осы дизайнның авторлары деп есептеледі. Ашық құрылымда сондай-ақ Бертольд Любеткиннің Лондондағы пингвин павильонын еске түсіретін үлкен дөңгелек рампа болды. 1983 жылы өткен күрделі реконструкция кезінде құрылымның көп бөлігі бұзылды. Әуежай 1965 жылдың 30 тамызында ресми түрде ашылды және Оңтүстік-Шығыс Азиядағы ең ұзын ұшу-қону жолағына (15 – 33 нөміріндегі ұшу-қону жолағы) ие болды, бұл бұрынғы Сингапур Беси әуежайын алмастырды. 1990 жылдарға қарай әуежайда үш терминал болды: 1-терминал – халықаралық рейстерге, 2-терминал – Сингапур әуекомпаниясы мен Малайзия әуекомпаниясының Сингапур – Куала-Лумпур шатл рейстеріне, ал 3-терминал – ішкі рейстерге. Қызмет ету мерзімінің соңына таяу, әуежайда кем дегенде екі ірі өрт болды, нәтижесінде рейстер басқа әуежайларға бағытталды. 1997 жылдың соңына дейін Субанг әуежайы 15,8 миллион жолаушыны қабылдады. 2003 жылы 1-терминал сөйілді. 2002 жылдың шілдесінде AirAsia KLIA әуежайынан ұшуды бастады, ал 2004 жылы AirAsia Малайзиядағы негізгі хаб ретінде осы әуежайды пайдалануды қарастырды. Алайда, бұл жоспар қабылданбады және Малайзия үкіметі әуежайды халықаралық конференциялық орталыққа айналдыруды жоспарлады. Firefly әуежайда қызметін бастағаннан бері AirAsia үкіметтен Субанг әуежайын пайдалануға рұқсат беру үшін лоббилеу жұмыстарын жүргізіп келеді. 2007 жылдың желтоқсанына қарай үкімет Субанг әуежайынан тек жалпы авиация және турбо-ұшақ рейстеріне ғана рұқсат беру саясатын сақтап тұрды. 2008 жылдың ақпанынан бастап 3-терминалда жөндеу жұмыстары жүргізіліп, 2009 жылдың қазанында аяқталды. 3-терминал Субанг аспан саябағы деп қайта аталды.

Қазіргі

Рая Эйрвейз ұлттық жүк тасымалдаушы компаниясы Субанг әуежайын өзінің негізгі жүк операциялық орталығы ретінде таңдады. Бірнеше компаниялар әуежайдан чартерлік рейстер мен тікұшақ қызметтерін ұсынады. Аймақтағы ең ірі FBO (Fixed Base Operator) компаниясы – Dnest Aviation Services, жабық ангар алаңы бар (астам), ол да осы әуежайда орналасқан. Олардың ең жаңа ангары 737 BBJ немесе A319 ACJ ұшақтарын қабылдай алатын, ал астында кеңселер, дәріс залдары, тұрақ және кафетерийі бар 2 қабатты жер асты кеңістігімен жабдықталған, бірінші болып жасалған инфрақұрылымға ие. Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайында бірнеше ұшу клубы орналасқан, олардың ең танымалдары – Субанг ұшу клубы, Air Adventure Flying Club, Eurocopter (EADS компаниясы), ESB Flying Club (Eurodynamic Sdn Bhd). Eurocopter компаниясымен бірге, әуежай Малайзия теңіз күзет агенттігінің тікұшақтарына техникалық қызмет көрсету және қолдау орталығы ретінде қызмет етеді. Berjaya Air бас кеңсесі SkyPark терминалындағы Berjaya Hangar-да орналасқан. Бұрын бас кеңсе 3-терминалда болған. Transmile Air Services компаниясының бас кеңсесі Cargo Complex-тегі Transmile орталығында орналасқан. Малайзия әуе компаниясының бас штаб-пәтері бұрын Субангта орналасқан, ол әкімшілік бөлімдерінен және оның техникалық қызмет көрсету, жөндеу және күрделі жөндеу жөніндегі еншілес компаниясы MAS Aerospace-тен тұрған. Сонымен қатар, MAS-тың тағы бір еншілес компаниясы Firefly да Субангтан ATR 72 ұшақтарымен рейстерді жүзеге асырады. Сонымен қатар, Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайы Global Flying Hospitals үшін хаб болуы тиіс еді, бірақ гуманитарлық медициналық қайырымдылық ұйымы GFH моделіне қажетті жағдайлардың болмауына байланысты Малайзиядағы операцияларын жабу туралы шешім қабылдады.

Skypark 3-терминалдың трансформация жоспары

2007 жылғы 4 желтоқсанда Subang SkyPark Sdn Bhd 300 млн. RM сомасындағы 3-терминал ғимаратын заманауи жалпы және корпоративтік авиация орталығына айналдыру жоспарын жариялады. Жоспарға терминалды жаңарту, аймақтық авиациялық орталық құру және коммерциялық байланыс орнату кіреді. Malaysia Airports компаниясымен жасалған келісім бойынша Subang Skypark жеке авиацияға, ал Malaysia Airports Берджая Эйр және Firefly Airlines авиакомпанияларына қызмет көрсетеді. Subang Skypark жақында Malaysia Airports компаниясымен Лангкави әуежайындағы жерді жалға алу туралы келісімге қол қойды. Келесі күні VistaJet бизнес-авиация қызметін ұсынатын компания, Малайзиядағы әуежайды өзінің базасы ретінде пайдаланатынын мәлімдеді. Олар Subang Skypark басқаратын 3-терминалды Азиядағы өзінің хабы ретінде таңдады. Оператор 2008 жылдың ақпан айында бес жұлдызды жаңа демалыс бөлмесінің құрылысын бастауды хабарлады. Құрылыс жұмыстары ArcRadius Sdn Bhd компаниясына тапсырылды. Бөлме құрылысы 2008 жылдың наурыз айының соңына дейін аяқталуы күтілуде. Трансформация жоспарына екі техникалық қызмет көрсету, жөндеу және күрделі жөндеу ангары мен он тұрақ ангарының құрылысы да кіреді. МРО ангарларының құрылысы 2008 жылдың соңына дейін, ал тұрақ ангарларының екеуі 2009 жылдың соңына дейін аяқталады. 2008 жылғы 8 тамызда VistaJet Holding SA әуежайдан қызмет көрсетуді бастады. Компания Малайзиядан әлемнің кез келген нүктесіне жеке ұшақпен саяхат жасау мүмкіндігін ұсынады. Subang әуежайындағы тіркеу терминалдары 40 млн. RM сомасында жаңартылды. Жаңарту паркинг орындарының жетіспеушілігін шешуге көмектеспеді, бірақ автотұрақ қызметі ұсынылады. Көліктің тәуліктік құны 25 RM. 2018 жылы KTM Komuter арқылы Куала-Лумпур орталық станциясына (Kuala Lumpur Sentral) теміржол байланысы қосылды; саяхатшылар Орталық базардың автобус аяқшасынан жергілікті автобусқа да отыра алады. Әуежайды Премьер-министр Датук Сери Наджиб Тун Разак 2009 жылғы 28 қазанда ресми түрде ашты. Премьер-министр әуежайдың жылдық жолаушылар ағыны 2 миллион адамға жететініне және АСЕАН аймағының маңызды орталығына айналатынына сенім білдірді.

On 4 December 2007, Subang SkyPark Sdn Bhd announce a RM 300 million plan to transform the Terminal 3 building into an ultra modern general and corporate aviation hub. The plan includes upgrading the terminal, creation of regional aviation center and finally the establishment of a commercial nexus. Under an agreement with Malaysia Airports, Subang Skypark will serve private aviation while Malaysia Airports will serve Berjaya Air and Firefly Airlines. Subang Skypark recently signed a lease agreement with Malaysia Airports for the land in the Airport in Langkawi. On the next day, VistaJet, a business jet service provider, has announced that it will use the airport as a base of operations in Malaysia. It has chosen Terminal 3, which is being operated by Subang Skypark to be the hub in Asia. The operator announce that construction works for a , five star executive lounge begins in February 2008. The construction works was awarded to ArcRadius Sdn Bhd. It is expected that the lounge works will be done by end of March 2008. The transformation plans also calls for a construction of two by maintenance, repair and overhaul hangars and ten by parking hangars. The construction of the MRO hangars will complete by end of 2008 while two of the ten parking hangars will complete by end of 2009. On 8 August 2008, VistaJet Holding SA started operations from the airport. It provides private jet travel from Malaysia to anywhere in the world. Subang Airport underwent a RM40 million facelift on the check in terminals. The facelift did nothing much to address the lack of parking spots, although a valet service is provided. Parking cost RM25 on daily basis. A rail link was added in 2018 to connect to the airport to Kuala Lumpur Sentral via KTM Komuter; travellers can also catch a local bus out of Central Market bus hub. The airport was officiated by Prime Minister Datuk Seri Najib Tun Razak on 28 October 2009. The Prime Minister has expressed confidence that the airport will reach 2 million annual passenger and emerge as a regional hub of ASEAN.

Skypark Subang-тің 2-терминалы

Келесі даму кезеңі SAAS әуежайының бұрынғы 2-терминалын (T2) SkyPark 3-терминалының кеңейтілген бөлігі ретінде қайта жаңартуды қамтиды. Жұмыстар 2017 жылдың соңында басталуы жоспарланған, ал құрылыс мерзімі 24 айды құрайды. T2 және T3 терминалдарының біріктірілген сыйымдылығы 5 миллион жолаушыға жетеді. Сауда алаңын кеңейтумен қатар, жобаға әуежайдың инфрақұрылымы мен қызметтері, сондай-ақ 1155 орындық көп қабатты автотұрақ кіреді. Бұл кеңейтімге сонымен қатар Малайзиядағы тұңғыш рет, ұшу-қону жолағына көрініс ашатын, жалпы жұртшылыққа ашық ойын-сауық және іс-шаралар өткізуге арналған алаңдар да кіреді.

Коммерциялық байланыс

Skypark Commercial Nexus – негізгі терминалға іргелес жатқан жер учаскесінде орналасқан көп функциялы коммерциялық жоба. Nexus-тың жоспарланған артықшылықтарының ішінде қонақ үй, ойын-сауық орталықтары, авиация мұражайы және авиация тақырыбындағы ойын-сауық паркі (мемлекеттік органдардың келісіміне байланысты) бар. Көп қабатты тұрақ та қарастырылған. Құрылыс жұмыстары 2014 жылдың басында басталуы күтілуде. Алдағы теміржол желісі SkyPark Nexus-ты Субанг Джая KTMB станциясымен қосу жоспарлануда.

Жол қозғалысы және статистика

Жылдық жолаушылар саны және ұшақтар статистикасы
Жыл Жолаушылар саны Жолаушылар % өзгеруі Көлемі (метриялық тонна) Көлем % өзгеруі Ұшақтар қозғалысы Ұшақтар % өзгеруі
1994 11,343,648 262,053 137,871
1995 12,776,877 12.6 325,871 24.4 146,248 6.1
1996 14,556,879 13.9 372,339 14.3 163,493 11.8
1997 15,819,863 8.7 413,695 11.1 162,652 0.5
1998 8,263,930 47.8 166,794 59.7 88,882 45.3
1999 1,999,302 75.8 14,069 91.6 27,753 68.8
2000 2,100,727 5.1 15,893 13.0 38,129 37.4
2001 1,955,688 6.9 14,445 9.1 35,691 6.4
2002 1,130,169 42.2 12,261 15.1 28,170 21.1
2003 72,491 93.6 14,358 17.1 19,616 30.4
2004 90,593 25.0 18,670 30.0 22,757 16.0
2005 83,602 7.7 46,082 146.8 29,668 30.4
2006 83,502 0.1 27,953 56.1 36,626 23.4
2007 95,583 14.5 63,382 11.9 44,302 21.0
2008 307,747 222.0 18,473 70.8 46,989 6.1
2009 819,840 166.4 18,536 0.3 55,148 17.4
2010 1,118,309 36.4 19,988 7.8 63,616 15.3
2011 1,320,227 18.0 19,928 0.3 68,135 7.1
2012 1,442,514 9.3 22,680 13.8 74,008 8.6
2013 1,859,020 28.9 26,443 16.6 80,047 8.2
2014 2,762,556 48.6 28,128 6.4 91,529 14.3
2015 3,059,144 10.7 31,357 11.5 95,845 4.7
2016 2,834,836 7.3 36,147 15.3 94,544 1.4
2017 2,880,586 1.6 36,568 1.2 98,955 4.7
2018 1,964,059 31.8 32,284 11.7 80,775 18.4
2019 2,259,595 15.0 34,648 7.3 80,606 0.2
2020 949,934 58.0 58,260 68.1 49,454 38.6

Әуежай таксисі

Терминал ғимаратының ішінде такси кабинасы бар, сондықтан келген жолаушылар тікелей кабинаға барып, таксиге міне алады.

Транзит автобусы

Субанг Скайпарктен Куала-Лумпур қаласының орталығындағы Пасар-Сени (Орталық базарға) қатынайтын автобустар – Rapid KL No. 772 (сонымен қатар Asia Jaya LRT станциясы мен KL Sentral аялдамаларында тоқтайды). Автобус билетінің бағасы Азия Джаяға RM2.50, ал Пасар-Сениге RM3.00, маршрут сағат 6:00-ден түнгі 00:00-ге дейін жұмыс істейді.

Азықтандыру шинасы

Жаңа ашылған Келана-Джая желісінің кеңейтілген бөлігі мен МРТ Кажанг желісіне қызмет көрсету үшін Ара Дамансара LRT станциясы мен Субанг Skypark арасында Rapid KL фидерлік автобусы No. T773 және Кваса Сентрал станциясы мен Субанг әуежайы арасында MRT фидерлік автобусы No. T804 маршруттары жұмыс істейді. Бағасы RM1.00 тұрақты. Фидерлік автобус № Станция аты Желі аты T773 T804

Әуежайға арналған трансфер

Субанг Скайпаркі мен Куала-Лумпур халықаралық әуежайы KLIA және KLIA2 арасында автобус шаттл қызметі де бар. Бұл қызмет Субанг Скайпаркінен таңғы сағат 5-тен кешкі 7-ге дейін жөнеледі. Бір бағытты сапар шамамен бір сағатқа созылады (жол ахуалына қарай) және әр жолаушыға RM10 құнымен бағаланады.

Әуежай пойызы

2018 жылдың 1 мамыры мен 2023 жылдың 15 ақпаны аралығында KL Sentral-ды Субанг-Джая арқылы терминалға байланыстыратын KTM Komuter шаттл қызметі іске қосылды. Бұл желі Порт Кланг желісінің тармағы болып табылады және қазіргі уақытта тек басқа түрдегі жол көлігімен қызмет көрсетілетін әуежайға теміржол байланысын қамтамасыз етті. Желінің ұзындығы 26 км және үш станциясы бар: KL Sentral, Subang Jaya, сондай-ақ жоспарланған екі станция – Glenmarie, Sri Subang. Дегенмен, жолаушылар ағынының төмендігіне байланысты 2023 жылдың 15 ақпанынан бастап Subang Skypark әуежайының пойыз жүйесі тоқтатылды.

Апаттар мен оқиғалар

11 мамыр 1976 – British Airways 888 рейсі, Лондоннан Мельбурнға Бахрейн, Бангкок және Куала-Лумпур арқылы Boeing 747 100 ұшағы 15-ші ұшу жолағына жақындағанда, қалыпты ұшу жолынан төмен түсіп, ұшу жолағының басынан 2.2 теңіз шақырымы жерде ағаштарға соқты. Ұшақ қонғаннан кейін тексеру кезінде негізгі шанағының зақымдалғаны, фюзеляж бен қозғалтқыш кіреберістерінде соққы іздері, және сол жақ екі қозғалтқышта бөлшектердің енгені анықталды. 27 қыркүйек 1977 – Japan Airlines 715 рейсі, Douglas DC-8 ұшағы, нашар ауа-райы жағдайында 15-ші ұшу жолағына қонуға тырысқанда төбеге құлады. Ұшақ соқтығысқанда жарылып, 34 адам қаза тапты, оның ішінде 10 экипаж мүшесінің 8-і және 69 жолаушының 26-сы болды. 18 желтоқсан 1983 – Malaysian Airline System 684 рейсі, Сингапурдан келген Airbus A300 ұшағы, 15-ші ұшу жолағына жақындағанда нашар ауа-райы салдарынан ұшу-қону жолағынан 2 км қашықтықта құлады. Қаза болғандар жоқ, бірақ ұшақ жарамсыз деп жарияланды. Айырықша жағдай, ұшақ Малайзиялық әуе компаниясы үшін соңғы жоспарлы рейсін орындады, содан кейін бастапқы операторы – Scandinavian Airlines System компаниясына қайтарылды. 19 ақпан 1989 – Flying Tiger Line 66 рейсі, Сингапурдан келген Boeing 747 200F ұшағы 33-ші ұшу жолағына жақындағанда әуежайдан 12 километр қашықтықта құлады. Ұшқыштар диспетчердің төмендеу туралы нұсқауларын дұрыс түсінбеді, нәтижесінде ұшақ ең төменгі биіктіктен төмен ұшып, Пучонг қаласының шетіндегі төбеге соқтығысты. Ұшақ экипажының барлық төрт мүшесі қаза тапты. 18 наурыз 2019 – Шамамен сағат 3:20-да Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайының Субанг ұшу-қону жолағында жеке меншіктегі Bombardier Challenger 300 және әуежай инженерлік көлігінің қатысуымен апат болды. Көлік ұшу-қону жолағының жарығын жөндеумен айналысқан мердігерлерді сүйемелдеу үшін жолда болды, бірақ көлікті жүргізіп отырған әуежай қызметкері мердігерлер жұмысын аяқтағанша ұйықтап қалды. Мердігерлер ұшақтың қону шамдарын көрген соң ұшу-қону жолағын босатты, ал көліктегі әуежай қызметкері оқиғадан бірнеше күннен кейін қайтыс болды. Оқиғаға байланысты екі әуе қозғалысын бақылаушы жұмыстан тоқтатылды. 24 наурыз 2021 – Сағат 9:25-те әуежайда Airbus AS350 B3 тікұшағы құлады. Бортта бес адам болды, оның ішінде бір ұшқыш және төрт жолаушы. Барлық зардап шеккендер ауруханаға жеткізіліп, емделді, екеуі жарақат алды, біреуі аяғы сынды, екіншісі бас жарақатын алды. Олар таңғы сағат 8:30-да Паханг штатының Сугай Лембинг қаласынан шығып, Маран, Темерло, Карак және Бату үңгірлері арқылы Субангқа жеке рейспен ұшып бара жатқан. Малайзияның Әуе апаттарын тергеу бюросы қауіпсіздікке қатысты тергеу жүргізеді. 17 тамыз 2023 – Сағат 14:51-де Beechcraft Premier I, тіркеу нөмірі N28JV, Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайынан екі минуттық жердегі тас жолда құлады. Ұшақта 8 адам болды, оның ішінде YB Датук Сери Жохари Харун және тас жолдағы 2 адам. Ұшақ Ланкави халықаралық әуежайынан сағат 14:08-де Сұлтан Абдул Азиз Шах әуежайына бағыт алды.

11 May 1976 – British Airways Flight 888, a Boeing 747 100 from London to Melbourne via Bahrain, Bangkok and Kuala Lumpur, was on approach to Runway 15 when it flew below the normal flight path, hitting trees 2.2 nautical miles before the runway threshold. On landing, inspection of the aircraft revealed damage on the main landing gear; strike marks on the fuselage and engine intakes; and evidence of debris ingestion on the two left side engines. 27 September 1977 – Japan Airlines Flight 715, a Douglas DC 8, crashed into a hill in bad weather while attempting to land on Runway 15. 34 people, including 8 of the 10 crew members and 26 of the 69 passengers, were killed when the aircraft broke on impact. 18 December 1983 – Malaysian Airline System Flight 684, an Airbus A300 from Singapore crashed 2 km short of the runway while approaching Runway 15 in bad weather. There were no fatalities, but the aircraft was written off. Ironically, the aircraft was operating its last scheduled flight for Malaysian Airline System, before being returned to its original operator, Scandinavian Airlines System. 19 February 1989 – Flying Tiger Line Flight 66, a Boeing 747 200F from Singapore crashed 12 kilometres from the airport while on approach to Runway 33. The pilots misinterpreted the controller's instructions to descend, causing the aircraft to fly below minimum altitude and crash into a hillside on the outskirts of Puchong. All four flight crew were killed. 18 March 2019 – At approximately 3.20am, an accident had happened on the runway of Sultan Abdul Aziz Shah Airport Subang involving a privately owned Bombardier Challenger 300 and an airport engineering vehicle. The vehicle was on the runway to escort contractors fixing the lighting of the runway when the airport staff driving it fell asleep while waiting for the contractors to finish their work. The contractors vacated the runway upon seeing the landing lights of the approaching aircraft while the airport staff in the vehicle had died from the incident a few days later. Two air traffic controllers were suspended due to the incident. 24 March 2021 At 9.25am, an Airbus AS350 B3 helicopter crashed at the airport. There were five people on board, including one pilot and four passengers. All the victims were taken to the hospital for further treatment, two persons were reportedly injured and one suffered a broken leg and head injury. It left Sungai Lembing in Pahang at 8.30am and was on a private flight to Subang via Maran, Temerloh, Karak and the Batu Caves. A safety investigation will be conducted by Malaysia's Air Accident Investigation Bureau. 17 August 2023 At 2.51pm, N28JV, a Beechcraft Premier I crashed at a highway two minutes drive from Sultan Abdul Aziz Shah Airport. There were 10 casualties involving 8 people on the aircraft including YB Datuk Seri Johari Harun and 2 people on the highway. The aircraft departed Langkawi International Airport at 2.08pm heading to Sultan Abdul Aziz Shah Airport.