Кіріспе

Мартин Стэнфорд Петерс (8 қараша 1943 – 21 желтоқсан 2019) – ағылшын футболшысы және жаттықтырушысы. 1966 жылғы ФИФА әлем чемпионатында жеңіс одсын алған Англия құрамасының құрамында ол Батыс Германияға қарсы финалда Англияның төрт голының екіншісін соқты. Сондай-ақ ол 1970 жылғы ФИФА әлем чемпионатында да өнер көрсетті. Ессекс графтығының Плейстоу қаласында дүниеге келген ол «Вест Хэм Юнайтед», «Тоттенхэм Хотспур», «Норвич Сити» және «Шеффилд Юнайтед» клубтарында доп тепті. 1981 жылы кәсіби футболдан қанағаттандырып, зейнеткерлікке шыққанға дейін ол қысқа мерзімге «Шеффилд Юнайтед» командасын жаттықтырды. Петерс – «толыққанды жартылай қорғаушы» деп танылды, себебі ол допты екі аяғымен дамық түрде пас бере алатын, әуеде жақсы ойнайтын және қозғалысының нәтижесінде қарсыластарына ұстау қиын болатын футболшы еді. 1968 жылы Шотландияға қарсы өткен матчтан кейін Англияның бас жаттықтырушысы сэр Альф Рамзи оны «өз заманынан он жыл озық» деп сипаттады. Оның жан-жақтылығы соншалық, «Вест Хэм» құрамында команданың барлық позициясында ойнады, тіпті үшінші ойынында жарақат алған Брайан Родстың орнына қақпашы ретінде де алаңға шықты. Мектеп футболында ол көбінесе орталық қорғаушы, ал кейде қанат қорғаушы болып ойнады. Ол «Фулхэм», «Арсенал», «Тоттенхэм» және «Челси» клубтарының назарына ілікті. Петерс мектеп оқушысы кезінде ешқандай клубты жақтамады және досы Терри Венаблс, онымен «Дагенхэм мектеп оқушылары» құрамында ойнаған кезде танысқан, «Челсиге» қосылуға бейімділік танытты. Англия мектеп құрамасы үшін ойнағаннан кейін оны Уолли Сент-Пир «Вест Хэм Юнайтед» клубына шақырды. 1959 жылдың жазында ол 15 жастағы шәкірт ретінде «Вест Хэмге» келісім-шарт жасады.

Вест Хэм Юнайтед

Питерс өзінің алғашқы кәсіби шартына 1960 жылдың қараша айында қол қойды. Оның алғашқы жаттықтырушысы Тед Фентон 1961 жылы клубты тастап кетті, оның орнына Рон Гринвуд келді. Гринвуд Питерс пен оның жас футболшы ретінде дамуына зор ықпал етті. «Вест Хэмдегі» алғашқы жылдары Питерс Фентонның оң жартылай қорғаушыда ойнауын ұсынғанға дейін қорғаныс және орталық жартылай қорғаушы позицияларында ойнады. Ол өзінің тұңғыш ойынын 1962 жылғы Ұлы жұма күні «Кардифф Ситиге» қарсы өткізіп, үйде 4:1 есебімен жеңіске жетті. 1962 жылдың 8 қыркүйегінде «Манчестер Ситиге» қарсы өткен ойында 6:1 есебімен жеңіске жеткен кезде «Вест Хэм» сапындағы алғашқы голын соқты. Сондай-ақ 1962 жылы «Вест Хэм» қақпашысы Брайан Роудс жарақат алғаннан кейін «Кардиффке» қарсы өткен ойында Питерс қақпашы ретінде ойнады. Питерс «Вест Хэмдегі» алғашқы маусымында бар болғаны бес ойынға қатысты. 1963-64 маусымында 32 лига ойынына қатысқанымен, ол ФА кубогы жолында ешқандай рөл атқармады және 1964 жылғы Уэмблидегі ФА кубогы финалына шақырылмады, онда олар «Престон Норт Эндті» 3:2 есебімен жеңді. Бірақ келесі жылы ол негізгі құрамдағы тұрақты ойыншыға айналды және «Вест Хэм» 1860 Мюнхенге қарсы жеңіспен Еуропа Кубок иегерлері кубогын жеңіп алғанда Уэмблиде жеңіске жетті. Ол әдетте Эдди Бовингтон мен Ронни Бойспен орталық алаңда серіктес болды. 1968-69 маусымында Питерс «Вест Хэм» сапындағы жалғыз хет-тригін «Вест Бромвич Альбионды» үйде 4:0 есебімен жеңген кезде көрсетті. Бұл оның ең нәтижелі маусымы болды: 48 ойында 24 гол соқты. 1970 жылдың 21 наурызында Питерс «Сперсте» дебюттік ойынында «Ковентри Ситиге» қарсы гол соқты. Содан кейін ол 1975 жылдың наурыз айында бұрынғы «Вест Хэм» командаласы Джон Бонд басқарған «Норвич Ситиге» 40 000 фунт стерлингке ауысты. Ол жаңадан көтерілген «Норвичтің» Бірінші дивизионда бекінуіне көмектесті, 200-ден астам ойын өткізді және 1966 жылғы әлем чемпионатында жеңіске жеткен Англия құрамасының көптеген ойыншыларын қамтитын жұлдыздық командаға қарсы құрметке ие болды. Ол 1976 және 1977 жылдары қатарынан екі рет «Норвич Сити ФК» маусымының үздік ойыншысы атанды, ал 2002 жылы «Норвич Сити ФК» Даңқ залының алғашқы мүшесі болды. 1978 жылы, әлі де «Норвич Сити» ойыншысы болған кезде, Питерс футболға қосқан үлесі үшін MBE орденімен марапатталды. Питерс сондай-ақ Австралияға сапар шегіп, Виктория штатының «Frankston City» клубында қонақ ойыншы ретінде ойнады. Ол үш гол соққан бес ойынға қатысты; команда оның қатысқан матчтарының төртеуінде жеңіске жетті және біреуінде тең түсті.

Шеффилд Юнайтед

1980 жылғы 31 шілдеде ол «Шеффилд Юнайтед» клубына ойыншы-жаттықтырушы ретінде қосылды, кейін Гарри Хасламның орнына бас жаттықтырушы болды.

1966 жылғы әлем чемпионаты

Альф Рамзи Петерстің әлеуетін тез байқады, ал 1966 жылдың мамырында ол жас жартылай қорғаушыға Уэмблиде Югославияға қарсы Англия құрамасы сапындағы тұңғыш ойынын өткізді. Англия 2:0 есебімен жеңіске жетті, ал Петерс керемет дебют жасады. Ол екі рет гол соғуға жақын болды, сондай-ақ Джимми Гривс және басқалары үшін мүмкіндіктер жасады. 1966 жылғы ФИФА әлем чемпионатына құрамды жариялауға дайындық кезеңінде Рамзи Петерсті жоспарланған жаттығу ойындарының тағы екеуіне қатыстырды. Финляндияға қарсы өткен ойында ол өзінің алғашқы халықаралық голын соқты, бұл оның екінші ойыны болды. Содан кейін ол, Вест Хэм командаластары Бобби Мур (Англия капитаны) және Джефф Херст сияқты, Рамзидің құрамына енді. Петерс Уругвайға қарсы өткен топтық кезеңнің ашылу ойынында ойнамады, бірақ 0:0 есебімен тең түскеннен кейін Рамзи құрамға өзгерістер енгізуге мәжбүр болды. Рамзи Петерсті Мексикаға қарсы өткен екінші топтық ойында, Англия 2:0 есебімен жеңген кезде, төртінші рет құрама сапына қосты. Англия өз тобынан сәтті өтіп, ширек финалда қатыгез Аргентина құрамасын жеңді (Петерстің соңғы минутына жасаған пасы Херсттің жеңіс голына әкелді) және жартылай финалда Португалияны ұтты. Финалда Батыс Германия күтіп тұрды. Уэмблиде өткен тартысты, бірақ ашық ойынның соңғы он бес минутында есеп 1:1 болғанда Англия пенальти добын жеңіп алды. Алан Болл допты алаң шегінен Херстке жеткізді, ол бұрылып соққы бағыттады. Доп жоғары көтеріліп, жаза алаңына түсті, онда Петерс секіріп алып, бір соққымен гол соқты. Батыс Германия қосымша уақыттың соңғы секундтарында есепті теңестірді, бірақ команда 4:2 есебімен жеңіске жетіп, даңққа ие болды, ал Херст – Петерс сияқты, тек сегізінші ойынында – тарихи хет-трик жасады.

1970 жылғы әлем чемпионаты

Питерс 1970 жылғы Мексикада өткен ФИФА әлем чемпионатында Англияның үш топтық ойынында ойнады, олар жартылай финалға өтті, ал соңғы сегіздікте оларды тағы да Батыс Германия күтіп тұрды. Питерс екінші таймдың басында Германияға қарсы гол соқты – қорғаушының артынан шапқыны мен шебер аяқталуы, оны ешбір батыс немiс ойыншысы байқамады – нәтижесінде 2–0 есебімен көшбасшылыққа шықты. Бірақ кейін Рамзи Питерсті және Бобби Чарлтонды Колин Белл мен Норман Хантерге алмастырып, тактикалық қателік жасады, және Батыс Германия қосымша уақытта 3–2 есебімен жеңіске жетті.

Кейінгі халықаралық мансап

1972 жылы Петерс УЕФА Еуро-1972 іріктеу кезеңінде Швейцарияны 3:2 есебімен жеңіп, Англия құрамасы сапындағы 50-ші ойынын өткізді. Петерстің халықаралық деңгейдегі көңілі толмауы клубтағы табыстарымен жұбатылды, және ол 1973 жылғы 19 мамырда Уэмблиде Англияның Шотландияны жеңген кездегі жалғыз голды соқты. Содан кейін Петерс қызметтен кетті. 1981 жылғы қаңтарда кәсіби футболдан зейнеткерлікке шыққаннан кейін, жақсы және жарақатсыз карьерасы барысында ол барлығы 882 матч өткізіп, 220 гол соқты. «Шеффилд Юнайтедтен» кеткеннен кейін Петерс 1982–1983 жылғы маусымды Шығыс округтер лигасының «Горлестон» командасының қорғанысында ойнады.

Футболдан кейін

1984 жылы ол сақтандыру саласына көшті және 2001 жылдың шілдесінде жұмысынан босатылғанға дейін сол салада жұмыс істеді. Питерс 1998 жылы "Тоттенхэм" клубы директорлар кеңесіне атқарушы емес мүше ретінде кірді, сондай-ақ жанкүйерлермен байланыс жөніндегі қызметті атқарды. 2006 жылы Питерс "66-шы жылдың шағылысы" деген автобиографиясын жариялады. Сол жылы ол бұрынғы жаттықтырушы Рон Гринвудпен бірге, ойыншы ретіндегі жетістіктері үшін Англия футбол құрмет залына енгізілді.

Жеке өмір

1964 жылы Петерс Кэтлин Уордқа үйленді, олардың екі баласы болды. Олар Петерс 2019 жылы қайтыс болғанға дейін бірге өмір сүрді. 1972 жылы саяси көзқарастары туралы сұрағанда, Петерс Консервативтік партияны қолдайтынын айтты. 2016 жылы Петерске Альцгеймер ауруының диагнозы қойылды. Петерс 2019 жылдың 21 желтоқсанында 76 жасында дүние салды. Оның өнерімен байланысты футбол клубтары, оның ішінде «Вест Хэм», «Тоттенхэм Хотспур», «Норвич Сити» және тағы да көптеген клубтар оған құрмет көрсетті. 2021 жылдың қыркүйегінде Петерстің күлі «Вест Хэмнің» «Лондон стадионындағы» іргетасына салынды.

Ордендер мен арнайы марапаттар

Футболға қызметтері үшін MBE ордені (1978).