Ирланд тіліндегі есімдердің, анық артикль мен сын есімдердің жағдайы
Irish declension
Ирланд тіліндегі есімдердің жіктелуі, анықталған артикльдер мен сын есімдер қарастырылады. Есімдердің ер және әйел тегі болады. Негізгі ережелер мен ерекшеліктер!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ирланд тіліндегі есімдердің жіктелуі, анықталған артикль және сын есімдер осы бетте талқыланады (есімдіктер үшін – Ирланд грамматикасын қараңыз).
The declension of Irish nouns, the definite article, and the adjectives is discussed on this page (for pronouns, see Irish Grammar).
Жынысы
Ирланд тіліндегі есімдер екі жынысқа бөлінеді: еркек және әйел. Ежелгі ирланд тіліндегі бейтарап жыныс қазір жоқ. Әрбір есімді үйренгенде оның жынысын да білу керек, бірақ мұнда ескеруге болатын белгілі бір ережелер бар:
Nouns in Irish are divided into two genders, masculine and feminine; the Old Irish neuter gender no longer exists. While gender should be learned when the specific noun is learned, there are some guidelines that can be followed:
Жалпы алғанда, жекеше түрінде кең дауыссызға аяқталатын есімдер еркек, ал жіңішке дауыссызға аяқталатындары әйел жынысына жатады. Бірақ кейбір ерекшеліктер де бар, олар көбінесе нақты аяқталған түрі мен жұрнақтарға байланысты. Мысалы, óir/eoir және ín (тиісінше кең және жіңішке дауыссызға аяқталатын) сөздер міндетті түрде еркек, ал óg/eog (кең дауыссызға аяқталатын) сөздер әйел жынысына жатады. Осыдан кейбір күтпеген жағдайлар туындайды, мысалы, gasóg "скаут ұл" сөзі әйел, ал cailín "қыз" сөзі еркек (ін жұрнағы қолданылған есімге қарамастан әрқашан еркек жынысын білдіреді).
Generally, nouns in singular form ending with broad consonants are masculine, while those ending in a slender consonant are feminine. There are some exceptions, mostly dealing with specific endings and suffixes; for example, words ending in óir/ eoir and ín (with a slender and respectively) are categorically masculine, while words ending in óg/ eog (with a broad ) are feminine. This leads to some unexpected gender assignments, such as gasóg "boy scout" being feminine, and cailín "girl" masculine (the diminutive ín suffix is always masculine irrespective of the noun it applies to).
Іс
Ирланд тілінде төрт жағдай бар: жалпы (көбінесе атау деп аталады, бірақ ол айқындамалық жағдайдың да қызметін атқарады), шақыру, меншік және жіктеу немесе орындық жағдай.
Irish has four cases: common (usually called the nominative, but it covers the role of the accusative as well), vocative, genitive, and the dative or prepositional case.
Бірінші өрнегі
"Байқау" Еркек с. Әйел с. Көптік Номинатив бохт бохт б(h)охта Генуитив бохт бохте бохт(а) бакач "жаңсақ" Еркек с. Әйел с. Көптік Номинатив бакач бақаш б(h)ақаша Генуитив бақаш бақаи бакач(а)
Бұл жіктелу өзгермейді, бірақ мутацияға ұшырайды. "Қатты" круа ер. жекеше сан әйел. жекеше сан көпше сан Атап айту круа чруа c(h)руа Меншік жалғауы чруа круа круа
This declension does not inflect, but it does mutate. crua "hard" Masc. sg. Fem. sg. Plural Nominative crua chrua c(h)rua Genitive chrua crua crua
Салыстырмалы
Ирланд тіліндегі сын есімдердің салыстырмалы түрі ағылшын тіліндегі салыстырмалы және ең жоғары дәрежеге балама. Салыстырмалы түр өзгермейді және тұрақты сын есімдерде де, көптеген ерекше сын есімдерде де әйелдік жекеше жалдама сөзімен бірдей.
Irish adjectives have a comparative form equivalent to the comparative and superlative in English. The comparative does not undergo inflexion and is the same as the feminine singular genitive in regular and many irregular adjectives.