Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қытайда дамыған күресу стильдерінің көптігі
Variety of fighting styles developed in China
Қытайдың жекпе-жек өнерлері, көбінесе кунг-фу ('/k//ʌ//ŋ// /'/f//uː/;), куошу немесе ушу деген жалпы атаулармен белгіленеді, ғасырлар бойы Ұлы Қытайда дамыған көптеген күресу стильдерін қамтиды. Бұл стильдер әдетте ортақ белгілеріне сәйкес жіктеледі, олар жекпе-жек өнерінің "тұқымдары" ретінде танылады. Мұндай белгілерге Шаолинцюань дене жаттығулары, барлық басқа жануарларды қимылдай білу немесе ежелгі қытай философиясы, діндері мен аңыздарынан шабыттанған жаттығу әдістері жатады. Циды басқаруға бағытталған стильдер ішкі (内家拳; nèijiāquán) деп аталады, ал бұлшықеттер мен жүрек-қан тамырларының күшін арттыруға бағытталғандары сыртқы (外家拳; wàijiāquán) деп аталады. Солтүстік (北拳; běiquán) және оңтүстік (南拳; nánquán) сияқты географиялық байланыстар да танымал жіктеу әдісі болып табылады.
Chinese martial arts, often called by the umbrella terms kung fu ('/k//ʌ//ŋ// /'/f//uː/; ), kuoshu or wushu , are multiple fighting styles that have developed over the centuries in Greater China. These fighting styles are often classified according to common traits, identified as "families" of martial arts. Examples of such traits include Shaolinquan physical exercises involving All Other Animals mimicry or training methods inspired by Old Chinese philosophies, religions and legends. Styles that focus on qi manipulation are called internal (内家拳; nèijiāquán), while others that concentrate on improving muscle and cardiovascular fitness are called external (外家拳; wàijiāquán). Geographical associations, as in northern (北拳; běiquán) and southern (南拳; nánquán), is another popular classification method.
Терминология
Кунг-фу мен ушу – сәйкесінше кантон және мандарин тілдерінен алынған сөздер, ағылшын тілінде қытай жекпе-жегінің өнерін білдіреді. Дегенмен, қытай тіліндегі кунг-фу және ушу (武術) терминдерінің мағыналары ерекше. "Қытай жекпе-жегінің өнері" терминіне қытайша балама – Чжунго ушу (мандарин). Қытай тілінде "кунг-фу" сөзі оқу және жаттығу арқылы қол жеткізілген кез келген дағдыны білдіреді. Бұл 功 (gōng) – "еңбек", "жетістік" немесе "еңбек сіңіру" және 夫 (fū) – әртүрлі мағыналары бар бөлшек немесе есімдік жұрнақтан тұрады. Ушу сөзбе-сөз "жауынгерлік өнер" дегенді білдіреді. Ол екі қытай таңбасынан құралған: 武 (wǔ) – "жауынгерлік" немесе "әскери", және 術 (shù) – "өнер", "дисциплина", "шеберлік" немесе "әдіс" деп аударылады. Ушу термині сонымен қатар 1949 жылдан бері Қытай Халық Республикасында эстетикалық критерийлер жиынтығы бойынша бағаланатын және бейімделген, қарусыз және қарулы түрдегі көрсетулер мен толық контактілі спорт түрі – ушудың қазіргі заманғы спортының атауы болды. Quánfǎ (拳法) – қытай жекпе-жегінің тағы бір қытай термині. Ол "жабық қол әдісі" немесе "жабық қол заңы" (quán – "бокс" немесе "жабық қол", ал fǎ – "заң", "жол" немесе "әдіс") дегенді білдіреді, бірақ күрделі сөз ретінде көбінесе "бокс" немесе "жауынгерлік техника" деп аударылады. Жапон жекпе-жегінің өнері кемпо (kempō) осы ханзи таңбаларымен көрсетіледі.
Kung fu and wushu are loanwords from Cantonese and Mandarin respectively that, in English, are used to refer to Chinese martial arts. However, the Chinese terms kung fu and wushu (; ) have distinct meanings. The Chinese equivalent of the term "Chinese martial arts" would be Zhongguo wushu (Mandarin). In Chinese, the term kung fu refers to any skill that is acquired through learning or practice. It is a compound word composed of the words 功 (gōng) meaning "work", "achievement", or "merit", and 夫 (fū) which is a particle or nominal suffix with diverse meanings. Wushu literally means "martial art". It is formed from the two Chinese characters [[:wikt:武術: [[wiktionary:武 (wǔ), meaning "martial" or "military" and [[wiktionary:術 or 术 (shù), which translates into "art", "discipline", "skill" or "method". The term wushu has also become the name for the modern sport of wushu, an exhibition and full contact sport of bare handed and weapon forms , adapted and judged to a set of aesthetic criteria for points developed since 1949 in the People's Republic of China. Quánfǎ (拳法) is another Chinese term for Chinese martial arts. It means "fist method" or "the law of the fist" (quán means "boxing" or "fist", and fǎ means "law", "way" or "method"), although as a compound term it usually translates as "boxing" or "fighting technique." The name of the Japanese martial art kempō is represented by the same hanzi characters.
Тарих
Қытай жекпе-жегінің бастауы ежелгі Қытайда өзін-өзі қорғау қажеттілігімен, аң аулау тәсілдерімен және әскери жаттығулармен байланысты болды. Ежелгі қытай сарбаздарын дайындауда қолға-қол соғыс және қару-жарақпен жаттығу маңызды рөл атқарды. Қытай жекпе-жегінің жай-күйі мен дамуы туралы толық мәліметтер 1928-1937 жылдардағы Нанкин онжылдығынан бастап қолжетімді болды, себебі Гоминьдан үкіметі құрған Орталық Гуошу институты жекпе-жек өнері мектептерінің толық жинағын жасауға күш салды. 1950 жылдан бері Қытай Халық Республикасы жекпе-жек өнерін "ушу" деген атаумен көрме және толық контактілі спорт түрі ретінде ұйымдастырып келеді.
The genesis of Chinese martial arts has been attributed to the need for self defense, hunting techniques and military training in ancient China. Hand to hand combat and weapons practice were important in training ancient Chinese soldiers. Detailed knowledge about the state and development of Chinese martial arts became available from the Nanjing decade (1928–1937), as the Central Guoshu Institute established by the Kuomintang regime made an effort to compile an encyclopedic survey of martial arts schools. Since the 1950s, the People's Republic of China has organized Chinese martial arts as an exhibition and full contact sport under the heading of "wushu".
Аңыздар
Аңыз бойынша, қытай жекпе-жек өнері 4000 жылдан астам бұрын, жартылай мифтік Ся әулетінен бұрын пайда болған. 2698 ж.б.э. билікке көтерілген Сары Император (Хуанди) Қытайға ең алғашқы күрес жүйелерін әкелді деп айтылады. Император – Қытайдың басшысы болмас бұрын медицина, астрология және жекпе-жек өнері туралы маңызды еңбектер жазған ұлы генерал ретінде белгілі. Оның басты қарсыласы Чи Ю болды, ол қазіргі қытай күресінің алдасты – джао дидің негізін қалаушы деп есептеледі.
According to legend, Chinese martial arts originated before the semi mythical Xia dynasty over 4,000 years ago. It is said that the Yellow Emperor (Huangdi), who ascended to power in 2698 BCE, introduced the earliest fighting systems to China. The Emperor is renowned as a great general who, prior to becoming China's leader, authored extensive treatises on medicine, astrology, and the martial arts. One of his primary adversaries was Chi You, credited as the progenitor of jiao di, a precursor to modern Chinese wrestling.
Ерте тарих
Қытай жекпе-жегінің алғашқы деректері Көктем және күз жылнамаларында (б.з.д. 5 ғасыр) кездеседі. Онда "қатаң" және "жұмсақ" техникалар ұғымдарын біріктіретін қолға түйіскен шайқас теориясы айтылады. "Рухани дәстүрлер кітабында" джуэли немесе джиаоли (角力) деп аталатын күрес жүйесі туралы мәлімделген. Бұл шайқас жүйесі соққылар, лақтырулар, буынға әсер ету және қысымдық нүктелерге шабуылдар сияқты әдістерді қамтыды. Цзяо Ди Цинь әулеті кезінде (б.з.д. 221–207) спортқа айналды. Хан тарихының библиографияларында б.з.д. 206 – 8 жылдар аралығындағы Алдыңғы Хан кезеңінде, ешқандай шектеусіз қарусыз шайқас, оны шөбу (手搏) деп атаған, оқулықтары жазылған және сол кездегі жюэли (角力) деп аталған спорттық күрес арасындағы айырмашылық көрсетілген. Күрдес күрес Сима Цянның (шамамен б.з.д. 100 жыл) "Ұлы тарихшының жазбаларында" да сипатталған. Тан әулеті кезінде Ли Байдың өлеңдерінде қылыш билерінің суреттемелері мәңгілікке сақталды. Сун және Юань әулеттерінде сянпу (相扑) жарыстарын императорлық сарайлар демеушілік етті. У-шудың қазіргі заманғы түсініктері Мин және Цин әулеттері кезінде толыққанды дамыды.
The earliest references to Chinese martial arts are found in the Spring and Autumn Annals (5th century BCE), where a hand to hand combat theory, one that integrates notions of "hard" and "soft" techniques, is mentioned. A combat wrestling system called juélì or jiǎolì (角力) is mentioned in the Classic of Rites. This combat system included techniques such as strikes, throws, joint manipulation, and pressure point attacks. Jiao Di became a sport during the Qin dynasty (221–207 BCE). The Han History Bibliographies record that, by the Former Han (206 BCE – 8 CE), there was a distinction between no holds barred weaponless fighting, which it calls shǒubó (手搏), for which training manuals had already been written, and sportive wrestling, then known as juélì (角力). Wrestling is also documented in the Shǐ Jì, Records of the Grand Historian, written by Sima Qian (ca. 100 BCE). In the Tang dynasty, descriptions of sword dances were immortalized in poems by Li Bai. In the Song and Yuan dynasties, xiangpu(相扑) contests were sponsored by the imperial courts. The modern concepts of wushu were fully developed by the Ming and Qing dynasties.
Философиялық әсерлері
Қытайдың жекпе-жек өнерімен байланысты идеялар қытай қоғамының дамуымен өзгерді және уақыт өте келе философиялық негіздерге ие болды: Чжуанцзи (莊子) даосистік мәтіні жекпе-жек өнерінің психологиясы мен тәжірибесіне қатысты. Оның авторы Чжуанцзи, б.з.д. 4-ғасырда өмір сүрген деп саналады. Лаозиге жатқызылатын Тао-те-чинг тағы бір даосистік мәтін, онда жекпе-жек өнеріне қатысты принциптер бар. Конфуцийшілдіктің классикалық мәтіндерінің бірі – Чжоу Ли (周禮) бойынша, садақ ату және көлік құралдарын басқару Чжоу әулетінің (б.з.д. 1122–256) «алты өнердің» (оның ішінде рәсімдер, музыка, каллиграфия және математика) құрамына кірген. Б.з.д. 6-ғасырда Сунь Цзы (孫子) жазған «Соғыс өнері» (孫子兵法) әскери соғысқа тікелей қатысты, бірақ ондағы идеялар қытай жекпе-жек өнерінде қолданылады. Даошылар б.з.д. 500 жылдан бері даоин (тай-чидің алғашқы нысандарының бірі болған цигунға ұқсас дене жаттығулары) тәжірибесін жүзеге асырып келеді. 39–92 ж.ж. Бан Гу жазған «Хан Шу» (Бұрынғы Хань әулетінің тарихы) ішіне «Қол күресінің алты тарауы» енгізілді. Сондай-ақ, белгілі дәрігер Хуа Туо б.з. 208 ж. шамасында «Бес жануардың ойыны» (жолбарыс, елік, маймыл, аю және құс) атты туындысын жасады. Дао философиясы және олардың денсаулық пен жаттығуларға қатысты көзқарастары қытай жекпе-жек өнеріне белгілі бір дәрежеде әсер етті. Даолық ұғымдарға тікелей сілтемелер «Сегіз бейімтал» сияқты стильдерде кездеседі, онда әр бейімталдың ерекшеліктеріне байланысты күрес әдістері қолданылады.
The ideas associated with Chinese martial arts changed with the evolution of Chinese society and over time acquired some philosophical bases: Passages in the Zhuangzi (莊子), a Taoist text, pertain to the psychology and practice of martial arts. Zhuangzi, its eponymous author, is believed to have lived in the 4th century BCE. The Tao Te Ching, often credited to Laozi, is another Taoist text that contains principles applicable to martial arts. According to one of the classic texts of Confucianism, Zhou Li (周禮), Archery and charioteering were part of the "six arts" (, including rites, music, calligraphy and mathematics) of the Zhou dynasty (1122–256 BCE). The Art of War (孫子兵法), written during the 6th century BCE by Sun Tzu (孫子), deals directly with military warfare but contains ideas that are used in the Chinese martial arts. Taoist practitioners have been practicing daoyin (physical exercises similar to qigong that was one of the progenitors to tai chi) from as early as 500 BCE. In 39–92 CE, "Six Chapters of Hand Fighting", were included in the Han Shu (history of the Former Han dynasty) written by Ban Gu. Also, the noted physician, Hua Tuo, composed the "Five Animals Play"—tiger, deer, monkey, bear, and bird, around 208 CE. Taoist philosophy and their approach to health and exercise have influenced the Chinese martial arts to a certain extent. Direct reference to Taoist concepts can be found in such styles as the "Eight Immortals," which uses fighting techniques attributed to the characteristics of each immortal.
Шаолин ғибадатханасы құрылды
495 жылы Хэнань провинциясындағы Сонг тауында алғашқы Шаолин ғибадатханасы салынды. Буддизмді таратуға кіріскен алғашқы буддистік монах – үнділік монах Буддабхадра болды, ол қытай тілінде Батуо деп аталады. Тарихи жазбалар Батуоның алғашқы қытайлық шәкірттері Хуигуан мен Сенчжоудың ерекше жауынгерлік дағдылары болғанын көрсетеді. Мысалы, Сенчжоудың қалайы таяқпен шеберлігі қытай буддалық канонында қамтылған. Буддабхадрадан кейін 527 жылы тағы бір үнділік монах, Бодхидхарма, қытайша Дамо деп те аталады, Шаолинге келді. Оның қытайлық шәкірті Хуэйке де жоғары деңгейдегі жауынгерлік өнерге ие болған. Хуигуан, Сенчжоу және Хуэйке – бұл алғашқы үш қытай Шаолин монахтары монастырлық өмірге келуден бұрын әскери қызметте болған болуы мүмкін деген жорамалдар бар.
In 495 CE, the first Shaolin temple was constructed on Song Mountain in Henan province. The initial Buddhist monk who propagated Buddhism there was an Indian monk named Buddhabhadra, known as Batuo in Chinese. Historical records suggest that Batuo's first Chinese disciples, Huiguang and Sengchou, possessed exceptional martial skills. For instance, Sengchou's proficiency with the tin staff is documented in the Chinese Buddhist canon. Following Buddhabhadra, another Indian monk named Bodhidharma, also known as Damo in Chinese, arrived at Shaolin in 527 CE. His Chinese disciple, Huike, was likewise a highly skilled martial artist. There are indications that these first three Chinese Shaolin monks—Huiguang, Sengchou, and Huike—may have had a military background prior to embracing monastic life.
Шаолин және ғибадатханалық жекпе-жек өнері
Шаолин стилі кунг-фу Қытайдағы ең ерте ұйымдастырылған жекпе-жек өнерінің бірі саналады. Шаолиннің ұрысқа қатысқаны туралы ең көне құжатталған дәлел 728 жылы жазылған стелаға жатады, онда екі маңызды оқиға тіркелген: Шаолин монастырының шамамен 610 жылы қарақшыларға қарсы қорғанысы және олардың 621 жылы Хулао шайқасында Ван Шичонгты жеңуге салған үлесі. Дегенмен, 8-15 ғасырлар аралығында Шаолиннің жауынгерлік іс-әрекетке қатысқанын нақты көрсететін ешқандай жазба сақталмаған. 16-17 ғасырлар аралығында Шаолин монахтарының жекпе-жек өнерін тәжірибелегені және оның Шаолин монахтар өмірінің ажырамас бөлігіне айналғаны туралы дәлелдерді ұсынатын кем дегенде қырық дереккөз бар. Бодхидхарманың Шаолин кунг-фуын негіздегені туралы жиі айтылатын аңыздың алғашқы нұсқасы осы кезеңге жатады. Бұл аңыздың бастауы Мин дәуіріндегі «Иджин Цзин» немесе «Мүше өзгерту классикасы» деп аталатын 1624 жылы жазылған мәтінге, автор ретінде Бодхидхарма көрсетілген. Шаолиндегі жекпе-жек өнері туралы сілтемелер Миннің соңғы кезеңдеріндегі әртүрлі әдеби жанрларда кездеседі: Шаолиннің жауынгер монахтарының эпитафиялары, жекпе-жек өнері бойынша нұсқаулықтар, әскери энциклопедиялар, тарихи жазбалар, саяхаттар, көркем әдебиет және поэзия. Алайда, бұл дереккөздерде Шаолинде пайда болған нақты стиль туралы ештеңе айтылмаған. Бұл дереккөздер, Тан дәуіріндегілерден өзгеше, Шаолиннің қару қолданып күресу әдістеріне сілтеме жасайды. Олардың ішінде Шаолин монахтарының шеберлігімен танымал болған таяқ (гунь, кантондық gwan) бар. Мин генералы Цы Цзигуан өзінің «Жисяо Синшу» атты кітабында Шаолин кунг-фуын және таяқпен күресу техникаларын сипаттаған, оны «Жаңа кітапта тиімді әдістерді жазу» деп аударуға болады. Бұл кітап Шығыс Азияға таралып, Окинава және Корея сияқты аймақтардағы жекпе-жек өнерінің дамуына зор ықпал етті.
The Shaolin style of kung fu is considered one of the earliest organized Chinese martial arts. The oldest documented evidence of Shaolin's involvement in combat dates back to a stele from 728 CE, which records two significant events: the defense of the Shaolin Monastery against bandits around 610 CE and their subsequent contribution to the defeat of Wang Shichong at the Battle of Hulao in 621 CE. However, between the 8th and 15th centuries, there are no surviving records that provide concrete proof of Shaolin's involvement in combat activities. Between the 16th and 17th centuries, at least forty sources exist to provide evidence both that monks of Shaolin practiced martial arts, and that martial practice became an integral element of Shaolin monastic life. The earliest appearance of the frequently cited legend concerning Bodhidharma's supposed foundation of Shaolin kung fu dates to this period. The origin of this legend has been traced to the Ming period's Yijin Jing or "Muscle Change Classic", a text written in 1624 attributed to Bodhidharma. References of martial arts practice in Shaolin appear in various literary genres of the late Ming: the epitaphs of Shaolin warrior monks, martial arts manuals, military encyclopedias, historical writings, travelogues, fiction, and poetry. However, these sources do not point out any specific style that originated in Shaolin. These sources, in contrast to those from the Tang period, refer to Shaolin methods of armed combat. These include a skill for which Shaolin monks became famous: the staff (gùn, Cantonese gwan). The Ming general Qi Jiguang included a description of Shaolin kung fu and staff techniques in his book, Jixiao Xinshu, which can translate as New Book Recording Effective Techniques. When this book spread across East Asia, it had a great influence on the development of martial arts in regions such as Okinawa and Korea.
Республикалық кезең
Қазіргі кезде дәстүрлі қытай жекпе-жегінің өнері ретінде танылатын күресу стильдерінің көпшілігі 20-ғасырда кең танымал болды. Олардың ішінде Багуажан, Мас бокс, Бүркіт тырнағы, Бес жануар, Синъи, Хун Гар, Маймыл, Бак Мей Пай, Солтүстік дұғашы мантис, Оңтүстік дұғашы мантис, Фуцзянь ақ кран, Жоу Га, Вин Чун және тай-чи стильдері бар. Бұл стильдердің танымалдылығының өсуі Қытай қоғамындағы күрт өзгерістердің нәтижесі болды. 1900-1901 жылдары «Жақсылық пен үйлесімділік жұдырықтары» (Righteous and Harmonious Fists) қозғалысы Қытайдағы шетелдік басқыншылар мен христиан миссионерлеріне қарсы көтерілді. Бұл көтеріліс Батыста «Боксерлер көтерілісі» деп белгілі болды, себебі көтерілісшілер жекпе-жек өнері мен дене шынықтырумен айналысты. Императрица Цыси көтерілісті бақылауға алып, оны шетелдік державаларға қарсы пайдалануға тырысты. Көтерілістің сәтсіз аяқталуы он жылдан кейін Цин әулетінің құлауына және Қытай Республикасының құрылуына әкелді. Қытай жекпе-жегінің қазіргі көрінісіне Республика кезеңінің (1912-1949 жж.) оқиғалары зор әсер етті. Цин әулетінің құлауы мен Жапон агрессиясы, сондай-ақ Қытай азаматтық соғысы арасындағы кезеңде қытай жекпе-жегі көпшілікке қолжетімді болды, өйткені көптеген жекпе-жек шеберлері өнерін ашық түрде үйретуге ынталандырылды. Сол кездегілер жекпе-жекті ұлттық мақтанды күшейтудің және күшті мемлекет құрудың құралы деп санады. Осының нәтижесінде көптеген оқулықтар (拳譜) жарық көрді, оқу академиясы құрылды, екі ұлттық емтихан ұйымдастырылды және демонстрациялық топтар шетелге сапарлады. Қытайдың өңірлерінде және шетелдегі қытай қауымдастықтарында көптеген жекпе-жек өнерлері қауымдастықтары құрылды. 1928 жылы Ұлттық үкімет құрған Орталық Гуошу академиясы (Zhongyang Guoshuguan, 中央國術館) және 1910 жылы Хуо Юаньцзя құрған Цзин У спорттық қауымдастығы (精武體育會) – қытай жекпе-жегінде оқытудың жүйелі тәсілін ұсынған ұйымдардың мысалы. Республикалық үкімет 1932 жылдан бастап қытай жекпе-жегін насихаттау мақсатында бірқатар облыстық және ұлттық жарыстар ұйымдастырды. 1936 жылы Берлинде өткен 11-ші Олимпиада ойындарында қытай жекпе-жегінің шеберлері тобы өнерін халықаралық көрермендерге алғаш рет көрсетті. Гоминьдан партиясы «гонгфу» терминінің орнына «куошу» (немесе гуошу, 國術 – «ұлттық өнер» деген мағынаны білдіреді) терминін енгізді, бұл қытай жекпе-жегін жеке жетістіктерден гөрі ұлттық мақтанмен байланыстыруға бағытталған шара болды.
Most fighting styles that are being practiced as traditional Chinese martial arts today reached their popularity within the 20th century. Some of these include Baguazhang, Drunken Boxing, Eagle Claw, Five Animals, Xingyi, Hung Gar, Monkey, Bak Mei Pai, Northern Praying Mantis, Southern Praying Mantis, Fujian White Crane, Jow Ga, Wing Chun and tai chi. The increase in the popularity of those styles is a result of the dramatic changes occurring within the Chinese society. In 1900–01, the Righteous and Harmonious Fists rose against foreign occupiers and Christian missionaries in China. This uprising is known in the West as the Boxer Rebellion due to the martial arts and calisthenics practiced by the rebels. Empress Dowager Cixi gained control of the rebellion and tried to use it against the foreign powers. The failure of the rebellion led ten years later to the fall of the Qing dynasty and the creation of the Chinese Republic. The present view of Chinese martial arts is strongly influenced by the events of the Republican period (1912–1949). In the transition period between the fall of the Qing dynasty as well as the turmoil of the Japanese invasion and the Chinese Civil War, Chinese martial arts became more accessible to the general public as many martial artists were encouraged to openly teach their art. At that time, some considered martial arts as a means to promote national pride and build a strong nation. As a result, many training manuals (拳譜) were published, a training academy was created, two national examinations were organized and demonstration teams traveled overseas. Numerous martial arts associations were formed throughout China and in various overseas Chinese communities. The Central Guoshu Academy (Zhongyang Guoshuguan, 中央國術館) established by the National Government in 1928 and the Jing Wu Athletic Association (精武體育會) founded by Huo Yuanjia in 1910 are examples of organizations that promoted a systematic approach for training in Chinese martial arts. A series of provincial and national competitions were organized by the Republican government starting in 1932 to promote Chinese martial arts. In 1936, at the 11th Olympic Games in Berlin, a group of Chinese martial artists demonstrated their art to an international audience for the first time. The term kuoshu (or guoshu, 國術 meaning "national art"), rather than the colloquial term gongfu was introduced by the Kuomintang in an effort to more closely associate Chinese martial arts with national pride rather than individual accomplishment.
Халық Республикасы
Қытайдың жауынгерлік өнері Қытай Азамат соғысының аяқталуымен және 1949 жылғы 1 қазанда Қытай Халық Республикасының құрылуымен бірге халықаралық аренада жылдам тарады. Көптеген белгілі жауынгерлер ҚХР үкіметінен қашып, Тайваньға, Гонконгқа және әлемнің басқа да аймақтарына көшіп кетті. Олар бастапқыда шетелдегі қытай қауымдастықтарында оқып, бірақ кейіннен басқа ұлт өкілдеріне де білімдерін үйретті. Қытайда дәстүрлі жауынгерлік өнер 1969-1976 жылдардағы Қытай Мәдениеттік революциясының аласапыран кезеңінде шектелді. 1979 жылы Дене шынықтыру және спорт жөніндегі мемлекеттік комиссия Вушуды оқыту мен дамытуды қайта қарастыру үшін арнайы топ құрды. 1986 жылы Қытай Халық Республикасында Вушу іс-әрекеттерін зерттеу және басқару бойынша басты мекеме ретінде Вушудың Ұлттық ғылыми-зерттеу институты құрылды. Спорт саласына қатысты үкіметтік саясаттың өзгеруі 1998 жылы Мемлекеттік спорт комиссиясының (орталық спорт органы) жабылуына әкелді. Бұл жабылу спортты саяси ықпалдан арылту және Қытай спорт саясатын нарыққа бағытталған модельге көшіру әрекеті ретінде қарастырылады. Қытайдағы әлеуметтік өзгерістердің нәтижесінде дәстүрлі стильдер мен қазіргі заманғы Вушу екеуі де Қытай үкіметі тарапынан қолдау табады. Қытай жауынгерлік өнері 20 ғасырдағы Қытай мәдениетінің маңызды бөлігі болып табылады. "Уся" немесе "жауынгерлік өнер әдебиеті" 20 ғасырдың басында пайда болған және 1960-1980 жылдары ең жоғары деңгейге жеткен танымал жанр. "Уся" фильмдері 1920 жылдардан бастап түсіріле бастады. Гоминьдан "усяны" сенімсіздік пен зорлық-зомбылықты қолдау деп айыптап, қысым жасады. Осы себепті "уся" британдық Гонконгта дамыды, ал Гонконгтың әрекет фильмдеріндегі кунг-фу жанры 1970 жылдардан бастап әлемдік деңгейде танымал болды. 1990 жылдардың соңында Гонконг киноиндустриясының экономикалық қиындықтарына байланысты жанр күрт төмендеді. Анг Лидің "Тізілген айдаһар, жасырын жолбарыс" (2000) фильмінен кейін халықаралық көрермендерге арналған қытай "уся" фильмдері қайта жанданды, олардың ішінде Чжан Имоудың "Батыр" (2002), "Ұшқан ханжарлар үйі" (2004) және "Алтын гүлдің қарғысы" (2006), сондай-ақ Су Чаопин мен Джон Вудың "Ассасиндер патшалығы" (2010) фильмдері бар.
Chinese martial arts experienced rapid international dissemination with the end of the Chinese Civil War and the founding of the People's Republic of China on October 1, 1949. Many well known martial artists chose to escape from the PRC's rule and migrate to Taiwan, Hong Kong, and other parts of the world. Those masters started to teach within the overseas Chinese communities but eventually they expanded their teachings to include people from other ethnic groups. Within China, the practice of traditional martial arts was discouraged during the turbulent years of the Chinese Cultural Revolution (1969–1976). In 1979, the State Commission for Physical Culture and Sports created a special task force to reevaluate the teaching and practice of Wushu. In 1986, the Chinese National Research Institute of Wushu was established as the central authority for the research and administration of Wushu activities in the People's Republic of China. Changing government policies and attitudes towards sports, in general, led to the closing of the State Sports Commission (the central sports authority) in 1998. This closure is viewed as an attempt to partially de politicize organized sports and move Chinese sport policies towards a more market driven approach. As a result of these changing sociological factors within China, both traditional styles and modern Wushu approaches are being promoted by the Chinese government. Chinese martial arts are an integral element of 20th century Chinese popular culture. Wuxia or "martial arts fiction" is a popular genre that emerged in the early 20th century and peaked in popularity during the 1960s to 1980s. Wuxia films were produced from the 1920s. The Kuomintang suppressed wuxia, accusing it of promoting superstition and violent anarchy. Because of this, wuxia came to flourish in British Hong Kong, and the genre of kung fu movie in Hong Kong action cinema became wildly popular, coming to international attention from the 1970s. The genre underwent a drastic decline in the late 1990s as the Hong Kong film industry was crushed by economic depression. In the wake of Ang Lee's Crouching Tiger, Hidden Dragon (2000), there has been somewhat of a revival of Chinese produced wuxia films aimed at an international audience, including Zhang Yimou's Hero (2002), House of Flying Daggers (2004) and Curse of the Golden Flower (2006), as well as Su Chao pin and John Woo's Reign of Assassins (2010).
Стильдер
Қытайда жүздеген түрлі жекпе-жек өнерінің стилі бар, олардың тарихы бай. Соңғы екі мың жылда әрқайсысының өзіндік ерекше техникасы мен философиясы бар көптеген стильдер қалыптасқан. Бұл стильдер көбінесе "туыстарға" (家; jiā), "мектептерге" (派; pai) немесе "бағыттарға" (門; men) жіктеледі. Әр стильдің өзіндік ерекшеліктері болғанымен, түрлі стильдерде ортақ тақырыптар да кездеседі. Кейбір стильдер жануарлардың қозғалыстарын – жолбарыс, жылан, маймыл сияқты жандардың ептілігі мен күшін – үлгі еткен. Ал кейбіреулері Қытай философиясы, мифтері мен аңыздарынан шабыттанып, олардың қағидалары мен символизмін өздерінің техникаларына енгізеді. Кейбір стильдер циді (qi) игеруге және басқаруға баса назар аударады, ал басқалары жарысқа қабілеттілікті – спарринг пен турнирлерді – басты назарға алады. Қытай жекпе-жек өнерінің алуан түрлілігі тарих барысындағы мәдени және аймақтық әсерлердің кең спектрін көрсетеді. Тай-чидің әдемі әрі ағып жатқан қозғалыстарынан бастап, Ушудың жарқын және акробатикалық әдістеріне дейін, Қытайдың жекпе-жек өнерінің дәстүрлері физикалық қабілеттіліктің, философиялық принциптердің және мәдени мұраның жарқын мозаикасын ұсынады. Қытай жекпе-жек өнерін ажырату үшін түрлі категорияларға бөлуге болады: мысалы, "сыртқы" (外家拳) және "ішкі" (內家拳). Қытай жекпе-жек өнерін географиялық орналасуына қарай да жіктеуге болады – "солтүстік" және "оңтүстік" деп аталатыны, стильдердің Қытайдың қай бөлігінде пайда болғанын көрсетеді, олар Янгцзы өзенімен бөлінген. Тіпті стильдердің провинциясы немесе қаласы бойынша да жіктеуге болады. Сонымен қатар, философия, этика және тіпті медициналық практика көптеген қытай жекпе-жек өнерінде жоғары бағаланады. Сапалы оқыту жүйесі қытайлықтардың көзқарасын және мәдениетін түсінуге көмектесуі керек. Көптеген қытай жекпе-жек өнері стильдері дәстүрлі медициналық практикаларды жаттығуларына енгізеді. Бұл меридиандарды, қысымдық нүктелерді, шөптермен емдеуді, сондай-ақ денсаулықты нығайтуға, күш-қуатты арттыруға және ұзақ өмір сүруге көмектесетін жаттығуларды қамтиды. Жақындағы тәсіл ішкі және сыртқы күшті дамытуға, жалпы денсаулыққа және тепе-теңдікке ықпал етуге бағытталған. Сонымен қатар, қытай жекпе-жек өнері мәдени құндылықтар мен көзқарастарды сақтау және тарату құралы болып табылады. Ұстаздарға құрмет, адалдық, тәртіп және табандылық тәрбиеленеді, бұл жекпе-жек өнері мектептерінде және ұрпақтарында қауымдастық пен адалдық сезімін қалыптастырады. Қытай жекпе-жек өнерінде музыка, киім-кешек және рәсімдер сияқты мәдени элементтер жиі қолданылады, бұл Қытай мұрасымен және дәстүрлерімен байланысты одан әрі нығайтады. Жалпы алғанда, қытай жекпе-жек өнері тек физикалық техникаларды ғана емес, сонымен қатар философияны, этиканы, медициналық білімді және мәдени құндылықтарды қамтитын кешенді жүйе болып табылады. Осы тұтас тәсіл қытай жекпе-жегін тек өзін-өзі қорғау құралы ретінде ғана емес, сонымен қатар жеке дамуды, мәдени түсіністікті және үйлесімділік пен кемелдікке ұмтылуды ынталандыратын өмір салты ретінде ерекшелендіреді.
China boasts a rich history of martial arts traditions encompassing numerous styles, totaling in the hundreds. Over the course of the past two millennia, a multitude of distinct styles have been developed, each with its own unique techniques and philosophies. These styles are often categorized into "families" (家; jiā), "schools" (派; pai), or "sects" (門; men). While each style possesses its own characteristics, there are also common themes that thread through different styles. Some styles draw inspiration from animal movements, replicating the agility and power of creatures such as tigers, snakes, or monkeys. Others derive their inspiration from Chinese philosophies, myths, and legends, incorporating their principles and symbolism into their techniques. Certain styles place significant emphasis on harnessing and manipulating qi, while others prioritize competitive aspects, focusing on sparring and tournaments. The diversity of Chinese martial arts reflects the vast array of cultural and regional influences throughout history. From the graceful and flowing movements of Tai Chi to the explosive and acrobatic techniques of Wushu, China's martial arts traditions showcase a vibrant tapestry of physical prowess, philosophical principles, and cultural heritage. Chinese martial arts can be split into various categories to differentiate them: For example, "external" (外家拳) and "internal" (內家拳). Chinese martial arts can also be categorized by location, as in "northern" and "southern" as well, referring to what part of China the styles originated from, separated by the Yangtze River; Chinese martial arts may even be classified according to their province or city. In addition, philosophy, ethics and even medical practice are highly regarded by most Chinese martial arts. A complete training system should also provide insight into Chinese attitudes and culture. Moreover, many Chinese martial arts styles integrate traditional medical practices into their training. This includes the understanding of meridians, pressure points, and herbal remedies, as well as exercises that promote health, vitality, and longevity. The holistic approach to training seeks to cultivate both internal and external strength, promoting overall well being and balance. Furthermore, Chinese martial arts serve as a vessel for preserving and transmitting cultural values and attitudes. Respect for teachers, dedication, discipline, and perseverance are instilled in practitioners, fostering a sense of community and loyalty within martial arts schools and lineages. Chinese martial arts also often incorporate cultural elements such as music, costumes, and rituals, further deepening the connection to Chinese heritage and traditions. Overall, Chinese martial arts encompass not just physical techniques but a comprehensive system that encompasses philosophy, ethics, medical knowledge, and cultural appreciation. It is this holistic approach that distinguishes Chinese martial arts as not just a means of self defense but as a way of life, promoting personal growth, cultural understanding, and the pursuit of harmony and excellence.
Стенстер
Станциялар (қадамдар немесе 步法) – қытай жекпе-жегінің жаттығуларында қолданылатын құрылымдық позалар. Олар жауынгердің негізін және формасын құрайды. Әр стильде әр түрлі станциялардың атаулары мен нұсқалары болады. Станциялар аяқтардың орналасуы, салмақтың таралуы, дененің түрі және т.б. сияқты факторлар бойынша ерекшеленеді. Станцияларды жаттығдыру статикалық түрінде, белгілі бір уақыт ішінде станцияның құрылымын сақтау мақсатымен, немесе динамикалық түрінде, бірнеше қозғалыстарды қайталап орындау арқылы жүргізіледі. Жылқы станциясы (騎馬步/馬步; qí mǎ bù/mǎ bù) және садақ станциясы – қытай жекпе-жегінің көптеген стильдерінде кездесетін станциялардың мысалдары.
Stances (steps or 步法) are structural postures employed in Chinese martial arts training. They represent the foundation and the form of a fighter's base. Each style has different names and variations for each stance. Stances may be differentiated by foot position, weight distribution, body alignment, etc. Stance training can be practiced statically, the goal of which is to maintain the structure of the stance through a set time period, or dynamically, in which case a series of movements is performed repeatedly. The Horse stance (騎馬步/馬步; qí mǎ bù/mǎ bù) and the bow stance are examples of stances found in many styles of Chinese martial arts.
Ой жүгірту
Қытайдың көптеген жекпе-жек өнерінде медитация негізгі жаттығудың маңызды бөлігі саналады. Медитация назарды дамытуға, ой-сананың айқындығын арттыруға және цигун жаттығуларының негізі ретінде пайдаланылуы мүмкін. Медитация арқылы жекпе-жек өнерін меңгергендер тыныс-тынысты реттеуді, денесін босаңсытуды және терең шоғырлану күйіне енуді үйренеді. Мұндай шоғырлану оларға қозғалыстары мен техникаларына толыққанды назар аударуға, жауап беру қабілетін және дене үйлесімділігін жақсартуға көмектеседі. Медитация сонымен қатар өзіне-өзі тексеру қабілетін дамытады, бұл практиканттарға дене сезімдерін, энергия ағынын және ішкі жағдайын жақсырақ сезінуге мүмкіндік береді. Медитация цигунмен де тығыз байланысты. Медитация арқылы қол жеткізілген шоғырлану мен түзетулердің нәтижесінде жекпе-жек өнерін меңгергендер ішкі энергияны (цигун ілімінде "чи" деп аталады) жақсырақ сезініп, басқара алады. Олар терең тыныс алу және көру жаттығулары арқылы ци ағынын басқаруды үйреніп, дене тепе-теңдігін, үйлесімділігін және денсаулығын жақсартады. Сондықтан медитация, негізгі жаттығудың бір бөлігі ретінде, қытай жекпе-жек өнерін меңгергендерге ішкі және сыртқы жақтарын дамытуға толыққанды мүмкіндік береді. Бұл оларға дене, энергия және сананың әртүрлі аспектілерін жетілдіруге көмектеседі, соның арқасында техникалық шеберліктері артады.
In many Chinese martial arts, meditation is considered to be an important component of basic training. Meditation can be used to develop focus, mental clarity and can act as a basis for qigong training. Through meditation, martial arts practitioners learn to regulate their breath, relax their bodies, and enter a state of deep focus. This kind of concentration helps them to stay present in their movements and techniques, enhancing their responsiveness and physical coordination. Meditation also cultivates the ability for introspection, enabling practitioners to become more keenly aware of their bodily sensations, energy flow, and inner state. Meditation is also closely related to qigong. Through the concentration and adjustments achieved through meditation, martial arts practitioners can better perceive and direct the internal energy (known as "qi" in qigong). They learn to manipulate the flow of qi through deep breathing and visualization exercises to promote bodily balance, harmony, and health. Therefore, meditation, as a part of foundational training, offers Chinese martial arts practitioners a comprehensive approach to cultivating both the internal and external aspects. It assists them in developing various aspects of their body, energy, and mind, thereby enhancing their technical skills.
Ци-ді қолдану
Ци ұғымы көптеген қытай жекпе-жек өнерінде кездеседі. Ци – тірі организмдерді тірілтетін ішкі энергия немесе "өмір күші" деп әртүрлі анықталады; дұрыс қаңқа құрылымы мен бұлшықеттерді тиімді пайдалану (кейде фа джин немесе джин деп те аталады); немесе жекпе-жек өнерінің оқушысы толыққанды түсінуге әлі дайын емес ұғымдардың қысқаша түсіндірілуі. Бұл мағыналар бір-бірін қанағаттандырмайтындықтан, өзара байланысты емес. Өзін-өзі немесе басқаларды емдеу үшін қолданылатын ци энергиясын басқаруға қатысты көптеген идеялар бар. Кейбір стильдер шабуыл жасағанда циді бір нүктеге шоғырландыруға сендіреді және адам денесінің нақты аймақтарына бағыттайды. Мұндай техникалар "дим мак" деп аталады және акупрессураға ұқсас принциптерге негізделген.
The concept of qi is encountered in a number of Chinese martial arts. Qi is variously defined as an inner energy or "life force" that is said to animate living beings; as a term for proper skeletal alignment and efficient use of musculature (sometimes also known as fa jin or jin); or as a shorthand for concepts that the martial arts student might not yet be ready to understand in full. These meanings are not necessarily mutually exclusive. There are many ideas regarding the control of one's qi energy to such an extent that it can be used for healing oneself or others. Some styles believe in focusing qi into a single point when attacking and aim at specific areas of the human body. Such techniques are known as dim mak and have principles that are similar to acupressure.
Қарумен жаттығу
Қытай стилінің көптеген түрлері дене шынықтыру үшін, сондай-ақ үйлестіру және стратегиялық жаттығулар үшін қытай қаруларының кең арсеналын пайдаланады. Қару-жараққа (器械; qìxiè) оқыту әдетте студент негізгі формалар мен қолдануды толық меңгергеннен кейін басталады. Қаруларды оқытудың негізгі принципі – қаруды дененің бір бөлігінің жалғасы ретінде қарастыру. Онда аяқ қозғалысы мен дене үйлестіруіне қойылатын талаптар негізгі жаттығулармен бірдей. Қаруды оқыту процесі формалармен, жұптасып жаттығулармен, содан кейін қолдану жаттығуларымен жүзеге асырылады. Көптеген жүйелерде жүйеге тән арнайы құралдармен қатар, Вушудың он сегіз қаруының (十八般兵器; shíbābānbīngqì) әрқайсысы үшін жаттығу әдістері қарастырылған.
Most Chinese styles also make use of training in the broad arsenal of Chinese weapons for conditioning the body as well as coordination and strategy drills. Weapons training (器械; qìxiè) is generally carried out after the student becomes proficient with the basic forms and applications training. The basic theory for weapons training is to consider the weapon as an extension of the body. It has the same requirements for footwork and body coordination as the basics. The process of weapon training proceeds with forms, forms with partners and then applications. Most systems have training methods for each of the Eighteen Arms of Wushu(十八般兵器; shíbābānbīngqì) in addition to specialized instruments specific to the system.
Қолдану
Қолдану – жауынгерлік техниканы іс жүзінде пайдалану. Қытай жекпе-жегінің әдістері тиімділік пен нәтижелілікке негізделген. Қолдануға, көптеген ішкі жекпе-жек өнерлеріндегі қолды итеру сияқты, қарсылық көрсетілмейтін жаттығулар, сондай-ақ түрлі деңгейдегі қатысу және ережелер жиынтығы бар спарринг кіреді. Қолдануды қашан және қалай үйрету стильге қарай өзгереді. Бүгінде көптеген стильдер жаңа оқушыларды жаттығуларға баса назар аудара отырып оқытуды бастайды, онда әр оқушы белгілі бір күрес диапазоны мен техниканы біледі және оны жаттығу үшін пайдаланады. Бұл жаттығулар көбінесе жартылай қарсылықтық болады, яғни бір оқушы техниканың нақты және таза орындалуын қамтамасыз ету үшін қарсылық көрсетпейді. Көбірек қарсылық көрсетілетін жаттығуларда ережелер азайтылады, ал оқушылар қалай әрекет етуді және жауап беруді үйренеді. «Спарринг» – бұл жауынгерлік жағдайды имитациялайтын, бірақ ауыр жарақаттарды азайту үшін ережелер енгізілген, жоғары деңгейдегі формат. Жарысқа қатысатын спарринг түрлеріне қытай кикбоксы Sǎnshǒu (散手) және қытай халық күресі Shuāijiāo (摔跤) жатады, олар дәстүрлі түрде көтерілген аренада немесе Lèitái (擂台) алаңында өткізілген. Lèitái алғаш рет Сун әулеті кезінде пайда болды. Бұл жарыстардың мақсаты қарсыласты кез келген тәсілмен көтерілген алаңнан құлату болды. Сан-Шоу – бұл Лей Тай жарыстарының қазіргі заманғы дамуы, бірақ ауыр жарақаттарды азайту үшін ережелер бар. Көптеген қытай жекпе-жек мектептері Саншу ережелері бойынша жұмыс істейді немесе олардың стильінің қозғалыстарын, ерекшеліктерін және теориясын енгізуге тырысады. Қытай жекпе-жекшілері сондай-ақ бокс, кикбоксинг және аралас жекпе-жек сияқты қытай емес немесе аралас жекпе-жек спортында да қатысады.
Application refers to the practical use of combative techniques. Chinese martial arts techniques are ideally based on efficiency and effectiveness. Application includes non compliant drills, such as Pushing Hands in many internal martial arts, and sparring, which occurs within a variety of contact levels and rule sets. When and how applications are taught varies from style to style. Today, many styles begin to teach new students by focusing on exercises in which each student knows a prescribed range of combat and technique to drill on. These drills are often semi compliant, meaning one student does not offer active resistance to a technique, in order to allow its demonstrative, clean execution. In more resisting drills, fewer rules apply, and students practice how to react and respond. 'Sparring' refers to a more advanced format, which simulates a combat situation while including rules that reduce the chance of serious injury. Competitive sparring disciplines include Chinese kickboxing Sǎnshǒu (散手) and Chinese folk wrestling Shuāijiāo (摔跤), which were traditionally contested on a raised platform arena, or Lèitái (擂台). Lèitái were used in public challenge matches first appeared in the Song dynasty. The objective for those contests was to knock the opponent from a raised platform by any means necessary. San Shou represents the modern development of Lei Tai contests, but with rules in place to reduce the chance of serious injury. Many Chinese martial art schools teach or work within the rule sets of Sanshou, working to incorporate the movements, characteristics, and theory of their style. Chinese martial artists also compete in non Chinese or mixed Combat sport, including boxing, kickboxing and Mixed martial arts.
Нысандар (таолу)
Қытай тіліндегі формалар немесе таолу – үздіксіз қозғалыстар жиынтығы ретінде жаттығу үшін біріктірілген, алдын ала белгіленген қозғалыстар сериясы. Формалар бастапқыда нақты бір стильдің салт-дәстүрлерін сақтау үшін жасалды және көбінесе осы мақсатта таңдалған тәжірибелі студенттерге үйретілді. Формалар студенттердің сабақтастықта үйрене алатын, сынап көретін және жаттығу арқылы дамыта алатын, қолданылатын техникалардың нақты, көрнекі және жаттығуға бағытталған түрлерін қамтиды. Бүгінде таолу қытай жекпе-жегінің ең маңызды жаттығуларының бірі саналады. Дәстүрлі түрде олар жауынгерлік дайындыққа қарағанда аз рөл атқарды және айқас, жаттығу және дене шынықтыруға екінші орынды қойды. Формалар жаттығушының икемділігін, ішкі және сыртқы күшін, жылдамдығы мен төзімділігін біртіндеп арттырады, сонымен қатар тепе-теңдік пен үйлесімділікті дамытады. Көптеген стильдерде әртүрлі ұзындығы мен түрі бар қару қолданылатын формалар бар, олар бір немесе екі қолмен орындалады. Кейбір стильдер нақты бір қару түріне бағытталған. Формалар практикалық, қолдануға жарамды және тиімді болумен қатар, еркін қозғалысты, медитацияны, икемділікті, тепе-теңдікті және үйлесімділікті дамытуға арналған. Студенттер форманы жаттығу кезінде қарсыласты көзге елестетуге ынталандырылады. Қытай жекпе-жегінде таолудың екі негізгі түрі бар. Көбінесе жеке формалар кездеседі, оларды бір студент орындайды. Сондай-ақ, екі немесе одан көп адам орындайтын хореографиялық айқас формалары да бар. Айқас формалары жаңадан бастағандарды негізгі әрекеттермен және жекпе-жектің қағидаларымен таныстыру және мектеп үшін өнерлеу туындысын жасау мақсатымен жасалған. Қару қолдануға арналған айқас формалары студенттерге қаруды басқару үшін қажетті ұзындықты, қашықтықты және техниканы үйретуде өте пайдалы.
Forms or taolu in Chinese are series of predetermined movements combined so they can be practiced as a continuous set of movements. Forms were originally intended to preserve the lineage of a particular style branch, and were often taught to advanced students selected for that purpose. Forms contained both literal, representative and exercise oriented forms of applicable techniques that students could extract, test, and train in through sparring sessions. Today, many consider taolu to be one of the most important practices in Chinese martial arts. Traditionally, they played a smaller role in training for combat application and took a back seat to sparring, drilling, and conditioning. Forms gradually build up a practitioner's flexibility, internal and external strength, speed and stamina, and they teach balance and coordination. Many styles contain forms that use weapons of various lengths and types, using one or two hands. Some styles focus on a certain type of weapon. Forms are meant to be both practical, usable, and applicable as well as to promote fluid motion, meditation, flexibility, balance, and coordination. Students are encouraged to visualize an attacker while training the form. There are two general types of taolu in Chinese martial arts. Most common are solo forms performed by a single student. There are also sparring forms — choreographed fighting sets performed by two or more people. Sparring forms were designed both to acquaint beginning fighters with basic measures and concepts of combat and to serve as performance pieces for the school. Weapons based sparring forms are especially useful for teaching students the extension, range, and technique required to manage a weapon.
Күрес түрлерi мен күрестегi кунг-фу
Қытай жекпе-жегінің формалары нақты жекпе-жек техникаларын бейнелеуге арналған болса да, қимылдар әрқашан жекпе-жекте қолданылатын техникалармен толық сәйкес келе бермейді. Көптеген формалар бір жағынан жауынгерлік дайындықты арттыру, екінші жағынан эстетикалық тұрғыдан әдемі болу үшін жетілдірілген. Осы тенденцияның бір көрінісі – төмен тұру қалыптары мен жоғары, созылатын тепкілерді қолдану. Бұл екі амал жекпе-жекте шынайы емес және жаттығу мақсатында қолданылады. Көптеген қазіргі мектептерде нақты қорғаныс немесе шабуыл қимылдары акробатикалық трюктарға алмастырылған, олар көрермендерге әсерлі көрінеді, соның арқасында көрмелер мен жарыстарда үлкен қызығушылық тудырады. Тарихи тұрғыдан алғанда, формалар қазіргі заманғы Ушу пайда болғанға дейін көңіл көтеру мақсатында жиі орындалған, себебі шеберлер көшелерде немесе театрларда өнер көрсету арқылы қосымша табыс табатын. Тан (618–907) және Солтүстік Сун (960–1279) дәуірлеріндегі ежелгі әдебиеттерде кейбір жиынтықтар (оның ішінде екі адамдық жиынтықтар: дуй да, сондай-ақ дуй лянь деп аталады) өте күрделі және «гүлді» болғандығы, олардың көпшілігі негізінен эстетикамен байланысты болғандығы айтылады. Осы кезеңде кейбір жекпе-жек жүйелері отандық ойын-сауық шоуларына айналып кетті. Бұл «Хуа Фа Уи» деп аталатын жекпе-жек өнерінің жеке бір саласын құрады. Солтүстік Сун кезеңінде тарихшылар осы типтегі жаттығулардың әскери дайындыққа теріс әсер еткенін атап өткен. Көптеген дәстүрлі қытай жекпе-жек шеберлері, сондай-ақ қазіргі заманғы спорттық жекпе-жекпен айналысатындар формалардың маңызы спарринг пен жаттығулардан гөрі артық деген пікірге сынды көзбен қарайды, ал көпшілігі дәстүрлі формаларды дәстүрлі контексте – жауынгерлік шеберліктің орындалуына, Шаолинь эстетикасына және дене өнерінің медитативтік функциясын сақтауға қажетті деп санайды. Тағы бір себеп, техникалардың кейде спаррингтегіден өзгеше көрінуіне, кейбіреулердің пікірінше, техникалардың нақты мақсатын сырттан жасыру қажеттігінен туындайды. Формалардың негізгі мақсаты – жекпе-жек техникаларын үйрету болғанымен, формаларды орындау кезінде шебер дене күйіне, тыныс алуға және дененің оң және сол жақтарының техникаларын орындауға назар аударады.
Even though forms in Chinese martial arts are intended to depict realistic martial techniques, the movements are not always identical to how techniques would be applied in combat. Many forms have been elaborated upon, on the one hand, to provide better combat preparedness, and on the other hand to look more aesthetically pleasing. One manifestation of this tendency toward elaboration beyond combat application is the use of lower stances and higher, stretching kicks. These two maneuvers are unrealistic in combat and are used in forms for exercise purposes. Many modern schools have replaced practical defense or offense movements with acrobatic feats that are more spectacular to watch, thereby gaining favor during exhibitions and competitions. Historically forms were often performed for entertainment purposes long before the advent of modern Wushu as practitioners have looked for supplementary income by performing on the streets or in theaters. Documentation in ancient literature during the Tang dynasty (618–907) and the Northern Song dynasty (960–1279) suggests some sets, (including two + person sets: dui da also called dui lian) became very elaborate and 'flowery', many mainly concerned with aesthetics. During this time, some martial arts systems devolved to the point that they became popular forms of martial art storytelling entertainment shows. This created an entire category of martial arts known as Hua Fa Wuyi. During the Northern Song period, it was noted by historians this type of training had a negative influence on training in the military. Many traditional Chinese martial artists, as well as practitioners of modern sport combat, have become critical of the perception that forms work is more relevant to the art than sparring and drill application, while most continue to see traditional forms practice within the traditional context—as vital to both proper combat execution, the Shaolin aesthetic as an art form, as well as upholding the meditative function of the physical art form. Another reason why techniques often appear different in forms when contrasted with sparring application is thought by some to come from the concealment of the actual functions of the techniques from outsiders. Forms practice is mostly known for teaching combat techniques yet when practicing forms, the practitioner focuses on posture, breathing, and performing the techniques of both right and left sides of the body.
Танымал мәдениетте
Қытай жекпе-жегінің ұғымдары мен қолданылуына сілтемелерді танымал мәдениеттен табуға болады. Тарихи тұрғыдан, қытай жекпе-жегінің ықпалын кітаптардан және Азияға тән өнер түрлерінен табуға болады. Жекпе-жек өнері әдебиет жанрында ерекше орын алады, атап айтқанда уся (武俠小說) жанрында. Бұл көркем әдебиет түрі қытайлық ерлік, жеке жекпе-жек өнерінің қоғамы (武林; Улинь) және жекпе-жек өнерін орталық тақырыпқа негіздейді. Уся әңгімелері б.з.д. 2 және 3 ғасырларға дейін жетеді, Тан әулеті кезінде танымал болып, Мин әулеті кезінде роман түріне жетті. Бұл жанр бүгінгі күнге дейін Азияның көп бөлігінде өте танымал және жекпе-жек өнері туралы халықтың қабылдауына зор әсер етеді. Жекпе-жек өнерінің ықпалын би, театр және әсіресе қытай операсынан табуға болады, оның ең танымал мысалы – Пекин операсы. Бұл танымал драма түрі Тан әулетінен бастау алады және қытай мәдениетінің үлгісі болып табылады. Қытай операсында кейбір жекпе-жек өнерінің қозғалыстарын кездестіруге болады, ал кейбір жекпе-жек шеберлерін қытай операларында орындаушы ретінде табуға болады. Қазіргі заманда қытай жекпе-жегінен "кунг-фу" киносы деп аталатын жанр пайда болды. Брюс Лидің фильмдері 1970 жылдарда Батыста қытай жекпе-жегінің танымалдығының өркендеуіне зор үлес қосты. Брюс Ли – қытай жекпе-жегін Батыста танымал еткен халықаралық жұлдыз. Оның жекпе-жек өнерінің өзіндік нұсқасы – "Джит Кун До". Бұл Брюс Лидің тәжірибелі және меңгерген гибридтік жекпе-жек өнері. Джит Кун До – оның өзіндік ерекше жекпе-жек өнері, ол аздап қозғалыс жасап, қарсыласына максималды әсер етеді. Қытай жекпе-жегінің ықпалы кеңінен танылып, Брюс Лиден бастап, Батыс кинотеатрларында әлемдік танымалдыққа ие болды. Джет Ли және Джеки Чан сияқты жекпе-жек шеберлері мен актерлер осы жанрдағы фильмдердің танымалдығын жалғастырды. Джеки Чан фильмдерінде күрескенде әзіл-қалжыңды қолдануға сәттілікпен қол жеткізді. Қытайдан шыққан жекпе-жек фильмдері көбінесе "кунг-фу фильмдері" (功夫片) деп аталады, ал арнайы эффекттер үшін көп сым қолданылса, "wire fu" деп аталады және әлі күнге дейін кунг-фу театры дәстүрінің бір бөлігі ретінде танымал. (Сондай-ақ қараңыз: уся, Гонконгтың экшн киносы). Бұл тұлғалардың таланты Гонконгтың кинематографиялық өндірісін кеңейтіп, батыс киносына әсер етіп, шетелде танымал болды. Батыста кунг-фу экшн фильмдерінде жиі кездеседі және оны әдетте "жекпе-жек өнері" фильмі деп санамайтын көптеген фильмдерде қолданылады. Мұндай фильмдерге "Матрица" франшизасы, "Килл Билл" және "Транспортер" жатады. Жекпе-жек өнерінің тақырыптары телеарналарда да кездеседі. 1970 жылдардың басында АҚШ-та "Кунг-фу" деп аталатын батыс телесериалы қытай жекпе-жегін теледидарда танымал етуге көмектесті. Үш жыл ішінде 60 бөлімнен тұратын бұл телешоу Солтүстік Америкадағы алғашқы телешоулардың бірі болды, ол қытай жекпе-жегінің философиясы мен тәжірибесін жеткізуге тырысты. Қытай жекпе-жегінің әдістері қазір көптеген телесериалдарда қолданылады, бірақ қытай жекпе-жегінің философиясы сирек тереңірек көрсетіледі. 2006 жылғы Muse тобының "Knights of Cydonia" музыкалық бейнеклипінде басты кейіпкердің қытай жекпе-жегін үйренуі көрсетілген. 2022 жылы "Барлық жерде бірден" фильмінде Гонконг киносынан шабыттанған жекпе-жек өнері мен экшн-сахналар кездеседі. "Кунг-фу күнделіктері: Аждаһа шеберінің өмірі мен дәуірі" (1920–2001) – өмірбаян, тарихи көркем әдебиет және кунг-фу аждаһа шеберінің қалдырған күнделіктерінен немесе қағаздарынан алынған нұсқаулықтарды біріктіретін көркем шығарма.
References to the concepts and use of Chinese martial arts can be found in popular culture. Historically, the influence of Chinese martial arts can be found in books and in the performance arts specific to Asia. Martial arts play a prominent role in the literature genre known as wuxia (武俠小說). This type of fiction is based on Chinese concepts of chivalry, a separate martial arts society (武林; Wulin) and a central theme involving martial arts. Wuxia stories can be traced as far back as 2nd and 3rd century BCE, becoming popular by the Tang dynasty and evolving into novel form by the Ming dynasty. This genre is still extremely popular in much of Asia and provides a major influence for the public perception of the martial arts. Martial arts influences can also be found in dance, theater and especially Chinese opera, of which Beijing opera is one of the best known examples. This popular form of drama dates back to the Tang dynasty and continues to be an example of Chinese culture. Some martial arts movements can be found in Chinese opera and some martial artists can be found as performers in Chinese operas. In modern times, Chinese martial arts have spawned the genre of cinema known as the Kung fu film. The films of Bruce Lee were instrumental in the initial burst of Chinese martial arts' popularity in the West in the 1970s. Bruce Lee was the iconic international superstar that popularized Chinese martial arts in the West with his own variation of Chinese martial arts called Jeet Kune Do. It is a hybrid style of martial art that Bruce Lee practiced and mastered. Jeet Kune Do is his very own unique style of martial art that uses little to minimum movement but maximizes the effect to his opponents. The influence of Chinese martial art have been widely recognized and have a global appeal in Western cinemas starting off with Bruce Lee. Martial artists and actors such as Jet Li and Jackie Chan have continued the appeal of movies of this genre. Jackie Chan successfully brought in a sense of humour in his fighting style in his movies. Martial arts films from China are often referred to as "kung fu movies" (功夫片), or "wire fu" if extensive wire work is performed for special effects, and are still best known as part of the tradition of kung fu theater. (see also: wuxia, Hong Kong action cinema). The talent of these individuals have broadened Hong Kong's cinematography production and rose to popularity overseas, influencing Western cinemas. In the west, kung fu has become a regular action staple, and makes appearances in many films that would not generally be considered "Martial Arts" films. These films include but are not limited to The Matrix franchise, Kill Bill, and The Transporter. Martial arts themes can also be found on television networks. A U. S. network TV western series of the early 1970s called Kung Fu also served to popularize the Chinese martial arts on television. With 60 episodes over a three year span, it was one of the first North American TV shows that tried to convey the philosophy and practice in Chinese martial arts. The use of Chinese martial arts techniques can now be found in most TV action series, although the philosophy of Chinese martial arts is seldom portrayed in depth. In the 2006 music video of Knights of Cydonia by Muse, the protagonist can be seen training Chinese martial arts in the opening. In 2022, martial arts and action sequences inspired by Hong Kong cinema can be found in Everything Everywhere All at Once. The Kung Fu Diaries: The Life and Times of a Dragon Master (1920–2001) is a work of fiction, combining aspects of biography, historical fiction, and guide to instruction purportedly from a collection of diaries or papers left by a Kung Fu Dragon Master.
Хип-хопқа әсері
1970 жылдары Брюс Ли жекпе-жек өнері фильмдері арқылы Голливудта танымал бола бастады. Оның ақ емес ер адам болуы, өзіне сенімділік пен әділ өзін-өзі ұстауын көрсетуі қара нәсілді көрермендерге ұнады және оны осы қауымдастықтағы маңызды тұлға етті. 1973 жыл шамасында кунг-фу фильмдері Америкада барлық топтардың арасында хитке айналды; алайда, қара нәсілді көрермендер фильмдердің танымалдылығын жалпы жұртшылық қызығуын жоғалтқаннан кейін де сақтап қалды. Нью-Йорктегі қара нәсілді жастар әлі күнге дейін әр ауданнан Таймс-скверге соңғы фильмдерді көру үшін келіп тұратын. Осы топтың ішінде сол кезде хип-хоп қалыптаса бастаған Бронкстан келгендер де болды. Хип-хоптың негізгі элементтерін дамытуға үлес қосқан пионерлердің бірі – DJ Kool Herc, ол әндердің ырғақты бөліктерін алып, оларды қайталап, осылайша жаңа музыка түрін жасады. Жаңа музыкадан b-boying немесе брейк-данс деп аталатын жаңа би стилі пайда болды, ол көше биінің импровизациялық акробатикалық қозғалыстардан тұратын түрі. Бұл бидің пионерлері оның ықпалында кунг-фудың бар екенін айтады. Мысалы, төмен қарай сырғып аяқпен соққы беру және "up rocking" (тұрып шайқасу қозғалыстары) сияқты қозғалыстар хореографиялық кунг-фу жекпе-жектерінен әсер алған. Бишілердің осы қозғалыстарды импровизациялау қабілеті шайқастарға жол ашты, ол екі биші немесе топ арасындағы шығармашылық, дағды және музыкалық сезімдері бойынша бағаланатын би жарыстары еді. "Crazy Legs" атты құжаттық фильмде Rock Steady Crew тобының мүшесі брейк-данс шайқасын ескі кунг-фу фильміне теңеп былай деді: "Онда бір кунг-фу шебері: "Сенің кунг-фуң жақсы, бірақ меніңкі жақсырақ", - дейді де, содан кейін төбелес басталады".
In the 1970s, Bruce Lee was beginning to gain popularity in Hollywood for his martial arts movies. The fact that he was a non white male who portrayed self reliance and righteous self discipline resonated with black audiences and made him an important figure in this community. Around 1973, Kung Fu movies became a hit in America across all backgrounds; however, black audiences maintained the films' popularity well after the general public lost interest. Black youth in New York City were still going from every borough to Times Square every night to watch the latest movies. Amongst these individuals were those coming from the Bronx where, during this time, hip hop was beginning to take form. One of the pioneers responsible for the development of the foundational aspects of hip hop was DJ Kool Herc, who began creating this new form of music by taking rhythmic breakdowns of songs and looping them. From the new music came a new form of dance known as b boying or breakdancing, a style of street dance consisting of improvised acrobatic moves. The pioneers of this dance credit kung fu as one of its influences. Moves such as the crouching low leg sweep and "up rocking" (standing combat moves) are influenced by choreographed kung fu fights. The dancers' ability to improvise these moves led way to battles, which were dance competitions between two dancers or crews judged on their creativity, skills, and musicality. In a documentary, Crazy Legs, a member of breakdancing group Rock Steady Crew described the breakdancing battle being like an old kung fu movie, "where the one kung fu master says something along the lines of 'hun your kung fu is good, but mine is better,' then a fight erupts."