Кіріспе

Корольдік теңіз күштерінің V класты "Кинг Джордж V" линкоры

Қозғалтқыш

Георг V патшасы сегіз Адмиралтейлік қазанмен жабдықталған. Бұл конфигурация алдыңғысына қарағанда сәл дәстүрлірек болды, қазандық бөлмелері бірімен-бірі қатар орналасқан, әрбір жұбы олардың артындағы турбина бөлмесімен байланысты. Георг V патшасындағы қазандық қондырғыларының жалпы жылыту беті 416 тонналық қазандық қондырғысы 28 түйінге дейін ең жоғары жылдамдық беруге мүмкіндік берді. Сегіз қазандықтың кеңістік және отын тұтынуы, жиырма төрт қазандықтың санынан артық болды. Аз, бірақ үлкен қазандықтар берілген жылу бірлігіне салмақты азайтты, сондай-ақ қазандықтың тиімділігінің артуы және жылыту бетінің бірлік аумағына отын тұтынуы да осыған себеп болды. Бұл Георг V патшасын британдық флоттағы ең жылдам линкорға айналдырды, бірақ неміс, француз немесе жаңа итальяндық капиталдық кемелерге, сондай-ақ HMS Hood линкорларына қарағанда баяу болды. Георг V патшасында Парсонс диірменді турбиналарының төрт жиынтығы болды. Екі негізгі турбина тізбектей орналастырылып, қос спиральді беріліс арқылы білік қозғалды. Төмен қысымды турбинаның шығару корпусына кері турбина енгізілді, ал крейсерлік турбина жоғары қысымды турбинаға тікелей қосылды.

Негізгі батарея

Вашингтондық әскери-теңіз келісімінің қатаң шектеулері көптеген қиындықтар тудырды және оларды жеңу үшін қиын келісімдерді қажет етті. Шетелдік әскери-теңіз күштерінің жаңа кемелерімен қарулануда кемдікке ұшырамау үшін, әсіресе 1930 жылдардың ортасында Жапония мен Италия келісімнен бас тартқандықтан, Черчилль 1936 жылы Адмиралтействоның бірінші лордына жолдаған хатында он 14 дюймдік қарулану ұсынысына қарсылығын білдірді. Оның ұсынысы – тоғыз 16 дюймдік зеңбірек орнату болатын. Бірақ, аяқталғаннан кейін «Кинг Джордж V» кемесінде он зеңбірек орнатылды. Олар алдыңғы жағында бір Mark II екі зеңбіректік мұнара және артқы жағында екі Mark III төрт зеңбіректік мұнарада орналастырылды. Зеңбіректер 40 градусқа көтеріліп, 3 градусқа төмендетілуі мүмкін еді. Мұнаралардың айналу бұрыштары: «А» мұнарасы – 286 градус, «B» мұнарасы – 270 градус және «Y» мұнарасы – 270 градус. Айналу және көтерілу гидравликалық жетегі арқылы жүзеге асырылды, олардың жылдамдығы тиісінше секундына екі және сегіз градусқа жететін. Толық зеңбірек залпының салмағы 15 950 фунт болды, ал залп әр 30 секунд сайын жасалуы мүмкін еді. Төрт зеңбіректік мұнаралардың салмағы 1582 тонна, ал екі зеңбіректік мұнараның салмағы 915 тоннаны құрады. Мұнаралар Vickers Armstrong's Elswick Works компаниясымен жобаланды, бірақ әр түрлі жабдықтар Vickers Armstrongs компаниясының Барроу қаласындағы зауытында өндірілді. Мұнараларды мүмкіндігінше жарықтандырмау үшін көп еңбек жұмсалды. Бұл мұнаралардың механикалық конструкциясын, әсіресе төрт зеңбіректік орнатуларын күрделендірді. Жеткіліксіз аралықтар мен сәл бұрмаланған байланыс механизмдері салдарынан, жарықтандырмау шаралары үшін жүктеу тізбегіндегі күрделі қауіпсіздік құлыптарының істен шығуы жаттығулар мен оқу атулары кезінде кедергілерге әкелді. 1941 жылдың жазында «Кинг Джордж V» класындағы линкорлардың бас қарулану мұнаралары мен мұнара байланыстары «Бисмарктің» соңғы операциясы кезінде анықталған техникалық ақауларды жою үшін өзгертілді. HMS King George V кемесі бас қарулануын басқару үшін Admiralty Fire Control Table Mark IX жүйесін пайдаланды.

Екінші батарея

Екінші қатарлы қару-жарақ сегіз қос орнатымдағы әрқайсының салмағы 81 тонна болатын он алты пулядан тұрды. Олар цитадельдің төрт бұрышында орналастырылған, негізгі палубада бір жұп және одан жоғары, кеменің ортасына жақын тағы бір жұп орнатылған. Бұл орналасу оттың тиімді траекториясын, жарылыстан қорғауды, оқ-дәрі қоймаларын бөлек орналастыруды және оқ-дәрімен жабдықтауды жақсартты. Бұл орнатымдардың куполдары жоғарғы немесе суперструктуралық палубада айналды, ал палуба аралық орнатымдар брондалған палубадағы роликтер арқылы жылға қабілетті болды. Бұл тік траекториямен немесе жоғары бұрышпен оқ атуға мүмкіндік берді. Оқ-дәріні жартылай автоматты түрде зарядтауға болды, қалыпты атыс жылдамдығы минутына 10-12 оқтан аспады. Mk I пуляларының максималды ұшу қашықтығы 45 градус бұрышта болды, ал ұшаққа қарсы төбе 49000 фут (14935 м) құрады. Пуляларды 70 градусқа көтеруге және 5 градусқа төмендетуге болады. Король Георг V Корольдік теңіз күштеріне Mark IVGB жоғары бұрышты басқару жүйесін, әуе шабуылына қарсы атыс басқару жүйесін енгізді, ол Mk IV Pom Pom директорымен бірге гироскопикалық жылдамдық өлшегіштің қолданылуына бастама берді.

Әуе кемелеріне қарсы батарея

Король Георг V дизайнында 0,5 дюймдік төрттік пулеметтік орналымдар болған, бірақ 1939 жылы олар екі Mark VI pom pom орналымдарымен ауыстырылды. 1940 жылы әуе шабуылына қарсы күресу үшін "Б" мұнарасына төрт, "Y" мұнарасына екі Unrotated Projectile орнатылды, ал біреуі 1939 жылы кормаға қосылған pom pom орналымын алмастырды. King George V кемесіне орнатылған pom pom қарулары Vickers Armstrongs компаниясымен Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін, жақын қашықтықтағы бомбалаушыларға немесе торпедалық ұшақтарға қарсы тиімді көп қарулық орналымды қажет ету нәтижесінде жобаланып, өндірілді. 1927 жылы сынақтан өткен алғашқы модель сол кездегі басқа елдерде жасалғандардан артық болды, ал 1938 жылы Mark VI* қаруының оқтау жылдамдығы секундына 2400 фут, калибрі 1,594 дюйм және ұңғысының ұзындығы 40 калибрге тең болды. Олар бақылаулы атыс режимінде минутына 96-98 оқ, ал автоматты атыс режимінде минутына 115 оқ атып шығаратын. Mark VI* қаруының ату қашықтығы секундына 2300 фут оқтау жылдамдығымен анықталды.

Пайдалану тарихы

Оның класының алғашқы кемесі болған «Король Георг V» кемесі өз кеме құрылыс орнында қолданысқа енгізіліп, 1940 жылдың 16 қазанында Шотландиядағы Розит қаласына бағытталды. Онда ол оқ-дәрілерін қабылдап, теңіз сынақтарын бастады. Жыл соңына қарай ол Скапа-Флоудағы Әскер-теңіз күштеріне қосылды. 1941 жылдың басында ол Атлант мұхитын кесіп өтіп, АҚШ-тағы елші Лорд Галифаксты Аннаполиске жеткізді, ал кері жолда шығыс бағытындағы конвойды сүйемелдеп, 6 ақпанда Скапа-Флоға оралды. Оның келесі міндеті – Норвегияның солтүстік-батыс жағалауындағы Лофотен аралдарына шабуыл жасаған Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің «Клеймор» операциясын алыстан қамтамасыз ету болды. Наурыз айында ол Галифакс (Жаңа Шотландия) портынан екі Атлант конвойын сүйемелдеуге тағайындалды. «Король Георг V» 9 наурызда Скапа-Флодан шығып, HX 104 және HX 115 конвойларын сүйемелдеп, 15 наурызда Галифаксқа (Жаңа Шотландия) жетті. «Король Георг V» келесі күні Галифакстан HMS «Родни» кемесімен бірге Германияның «Шарнхорст» және «Гнейзенау» шайқас кемелерін іздеуге шықты. Олар Жаңафаундлендтың Кейп-Рейс шығанағының оңтүстігінде конвой кемелеріне шабуыл жасап жатқан болатын. Бірақ британдықтардың ірі кемелерді жинауы мүмкін деген қорқыныштан, екі неміс линкоры шабуылдарын тоқтатып, Францияға қайтып кетті. «Король Георг V» 20 наурызда HX115 конвойына қосылып, наурыз айының соңында Скапа-Флоға оралды.

Бисмаркпен іс-қимыл

Неміс линкоры «Бисмарк» ауыр крейсер «Принц Эйгенмен» бірге Атлант мұхитына шыққанда, 22 мамыр 1941 жылы «Георг V» корольдік кемесі әуе кемесімен және он бір крейсер мен эсминецтермен бірге Исландия жағалауындағы крейсерлік патрульдерді қолдау үшін шықты. «Георг V» адмирал сэр Джон Товидің флагманы болды. 24 мамыр күні таңертең «Георг V» әлі де сол жерде болды, ал оның бауырлас кемесі мен «Худ» «Бисмарк» пен «Принц Эйгенге» шабуыл жасады. «Худ» батып, «Уэльс принці» «Бисмарк» пен «Принц Эйгеннен» от алып, зақымдануына байланысты кері шегінуге мәжбүр болды. «Бисмарк», зақымдалған болса да, «Принц Эйгенмен» бірге оңтүстіске қарай жол тартты. 26 мамыр күні сағат 10:30-да британдықтар «Бисмаркты» қайта тауып алды, RAF жағалау командасының «Catalina» ұшағы оны француздық Брест портына қарай бара жатқанда байқады. «Родни» мен «Георг V» әлі де алыста болды. Ұшақ тасымалдаушыға әуе шабуылын бастауға бұйрық берілді, ал 22:25-те оның торпедалық бомбалаушылары, «Fairey Swordfish» ұшақтарының тобы «Бисмаркке» зақым келтіріп, оны баяулатты және рульді бұғаттап, оны порттың қауіпсіздігінен алыс Атлант мұхитына кері бұруға мәжбүр етті. 15:00-де «Родни» «Георг V-ке» қосылды және олар 22 түйінмен жылдамдық сақтады, бұл «Родни» үшін шамамен ең жоғары жылдамдық болатын. «Георг V» кемесінде отынның 32 пайызы ғана қалды, ал «Родниде» келесі күні сағат 8-ге дейін жоғары жылдамдықпен қуалауды жалғастыруға жеткілікті отын болды. 08:15-те крейсер «Бисмаркты» байқап, қашықтан бұрылды. Көп ұзамай ол басқа британдық кемелерді оң жақтан байқап, «Бисмарк» оңтүстік-батысқа қарай келе жатқанын хабарлады. 08:43 шамасында «Георг V» «Бисмаркты» көріп алды, ал төрт минуттан кейін «Родни» оқ ашты. «Георг V» патша да бір минуттан кем уақыт ішінде осылай істеді. «Бисмарк» екінші сальвада «Родниді» асып өтіп, бірден жауап берді. 08:59 шамасында «Георг V» барлық 14 дюймдік зеңбіректермен оқ атып, «Родни» 16 дюймдік сальваларды атып жатты. «Бисмарк» өзінің қалған барлық зеңбіректерін «Георг V-ке» бағыттады, бірақ снарядтардың тек біреуі ғана жақынға түсті. 09:14-те «Георг V» корольдігі 5,25 дюймдік зеңбіректермен оқ ашты, ал «Родни» 09:27-де «Бисмаркке» тиген снаряд «Антон» мұнарасындағы гидравликалық механизмдерді тесіп, оны істен шығарды, нәтижесінде зеңбіректер ең төменгі нүктеге түсті. Оның жоғарғы бөлігі қирады, ал ортасында үлкен өрт өртеніп жатты. 30 минуттан астам уақыт бойы ешқандай қиындықсыз атып шыққаннан кейін, 09:27-де «Георг V» корольдігінің бас қаруларымен қиындықтар туды, және сол кезден бастап әрбір зеңбірек жарылыс қорғанысы үшін қауіпсіздік бұғаттауыштарының және оқ-дәрілерді берудегі ақауларға байланысты кем дегенде бір сальваны жіберді. 10:21-де «Бисмарк» үнсіз қалғанда және батып бара жатқаны анық болғанда, адмирал Тови крейсерге торпедалармен оны аяқтауды тапсырды. «Георг V» корольдігі соғыс кезінде 339 14 дюймдік (356 мм) және 700-ден астам 5,25 дюймдік (133 мм) снарядты атқан. «Родни» мен «Георг V» корольдігі отынның жетіспеуіне байланысты портқа қайтып келді, оларды неміс авиациясының немесе суасты қайықтарының шабуылына қарсы қорғау үшін он бір эсминец сүйемелдеді. Келесі күні, сүйемелдеу үш эсминецке дейін қысқартылғаннан кейін, төрт неміс ұшағы шабуыл жасады, бірақ ешқандай соққы бермеді. «Георг V» корольдігі мен «Родни» аман-есен портқа оралды, бірақ май құю үшін алға жіберілген эсминец бомбаға ұшырап, батып кетті.

Тез соқтығысудан болған зақым

1941 жылы қазан айында "Король Георг V" Норвегиядағы Глом-Фьордта неміс кемелеріне шабуыл жасады. Содан кейін ол Ресейге бағытталған конвойлерді сүйемелдеді. 1942 жылдың 1 мамырында "Вашингтон" эсминецімен бірге PQ 15 конвойын сүйемелдеу міндетін орындағанда, тығыз тұман ішінде минадан қашуға тырысқан эсминец кеменің бағытын кесіп өтіп, соқтығысты. "Пенджаби" екіге бөлініп, батып кетті; "Король Георг V" кемесінің мұрты 12 метрге зақымдалды. "Король Георг V" 9 мамырда Ливерпульдегі Гладстон докына "Камелл Лэрд" компаниясының жөндеу жұмыстарына кірді және 1942 жылдың 1 шілдесінде Скапа-Флоуға оралды. Линкор 18 желтоқсанда ғана Скапа-Флоудан шығып, конвойлерді сүйемелдеу қызметін қайта бастады, Арктика конвойы JW 51A-ға алыс эскорттық қолдау көрсетті.

Жерорта теңізіндегі операциялар

1943 жылдың мамыр айында «Георг V» кемесін «Хаски» операциясына дайындық мақсатында Гибралтарға көшірді. 1 шілдеде операция басталғанда «King George V» және оның туыс кемелері резервтік топқа бөлінді. Екі кеме 12 шілдеде Сицилиядағы Трапани қаласын бомбалады, сондай-ақ Италияға одақтас шабуылына (Operation Avalanche) бару алдында Альжирдегі әуе шабуылына қарсы қорғануға көмектесті. Кейін линкор Италияның Тарантодағы теңіз базасын басып алған теңіз күштерін сүйемелдеді. Одан кейін ол Мальтадан Александрияға итальяндық кемелерді сүйемелдеп жеткізді. Салерноға түскен кезде неміс бекіністерін бомбалағаннан кейін «Георг V» кемесі Ұлыбританияға қайтып келді. Саяхаттың бірінші кезеңі 11 000 теңіздік мильді қамтитын Сиднейге дейінгі жол болды; жол бойында күш «Меридиан» операциясы аясында Суматрадағы мұнай өңдеу зауыттарына шабуыл жасады. Олар теңізде жабдықтау жаттығуларын жасады және жапондық әуе шабуылын тойтарды, «King George V» кемесінің зениттік экипажы бір Mitsubishi Ki 21 ұшағын түсірді. Хиросима мен Нагасакиге атом бомбалары тасталғаннан және одан кейін жапон армиясының капитуляциялағаннан кейін «Георг V» кемесі Британ Тынық мұхиты флотының басқа бөлімдерімен бірге Токио шығанағына көшіп, капитуляциялау рәсіміне қатысты.

Қайта өңдеу

Оның қызметі кезінде «Король Георг V» бірнеше рет жаңартылды. Төменде жүргізілген жөндеулердің мерзімі мен егжей-тегжейлі сипаттамасы келтірілген:
Мерзімі Орналасқан жері Жұмыстың сипаттамасы 1941 жылдың басында 271-типті радар қосылды. 1941 жылдың желтоқсаны UP орнатуларын алып тастау; бір 4-оқты 2 pdr "pom pom" орнатуын, бір 8-оқты 2 pdr pom және 18 × Oerlikon зеңбірегін қосу; UP басқарушылары pom pom басқарушыларымен ауыстырылды; 271-типті радар 273-типпен ауыстырылды; бес 282-типті радар да қосылды. 1942 жылдың мамыр-маусым айлары аралығында Ливерпуль HMS Punjabi кемесімен соқтығысудан келген зақым жөнделді; сыртқы дегауссинг катушкасы ішкі катушкамен ауыстырылды; төрт 285-типті радар қосылды; FM2 MF D/F қосылды. 1943 жылдың соңында 20 × 20 мм Oerlikon зеңбірегі қосылды. 1944 жылдың ақпан-шілдесі Ливерпуль Бір 4-оқты 2 pdr pom, 12 × 20 мм Oerlikon зеңбірегі, 273-типті радар және HF/DF алып тастау; үш 8-оқты 2 pdr pom pom, алты 2-оқты 20 мм Oerlikon орнатуы және екі 4-оқты 40 мм Bofors зеңбірегін қосу; 279-типті радар 279B типпен, 284-типті 274 типпен ауыстырылды; 277, 293, 2 × 282 және 285 типті радарлар мен RH2 VHF/DF қосылды; ұшақтар мен катапультер жабдықтарын алып тастау, кеме қайықтары қайта орналастырылған жаңа суперқұрылыммен ауыстырылды, ескі кеме палубасы жаңа әуе шабуылына қарсы қару-жарақтардың маңызды бөлігіне берілді. 1945 жылы екі 20 мм Oerlikon зеңбірегін алып тастау, екі 40 мм Bofors зеңбірегі қосылды.