Кіріспе

Ағылшын тіл білімі маманы, философ және жазушы.

Ерте өмір және білім

Чарльз Кей Огден 1889 жылғы 1 маусымда Ланкаширдегі Флитвудтағы Россалл мектебінде Чарльз Бурдет Огден (1849 жылғы 13 шілде – 1923 жылғы 10 желтоқсан) мен Фанни Харттың (1850 – 1944 жылғы 21 желтоқсан) отбасында дүниеге келді. Олар 1888 жылы Ланкаширдегі Чорлтонда неке қиып, үйленген. Оның әкесі 1873–1909 жылдары Россалл мектебінде түрлі лауазымдарда қызмет етті. Чарльз Кей Огден Бекстон және Россаллда білім алды, Кембридждегі Магдалина колледжіне стипендия жеңіп алды және 1908 жылы классиканы оқуға кірісті. 1912 және 1913 жылдары ол тілдерді оқыту әдістемелерін зерттеу үшін континенттік Еуропаға сапарлады. Огден 1915 жылы магистр дәрежесін алды.

Еретиктер қоғамы

1909 жылы, әлі студент кезінде, Огден Кембридж университетінде дәстүрлі билік органдарына және әсіресе діни догмаларға күмән тудырған «Еретиктер қоғамын» құрды. Бұл қоғам Уильям Чаунердің, Эммануэль колледжінің бұрынғы вице-канцлерінің оқыған «Барлық нәрсені сынап көр» атты мақаласынан кейін құрылды. «Еретиктер» 12 студенттен тұратын топ ретінде Чаунердің агностицизм танытқан көзқарасына қызығушылық танытты. Қоғам конформизмге қарсы болды және әйелдерге ашық еді, ал Джейн Харрисон осы жерде аудитория тауып, 1909 жылдың 7 желтоқсанындағы қоғам үшін жасаған тұсаукесер сөзін «Ересі және адамгершілік» (1911) атты эссе ретінде жариялады. Бұл эссе топтық ойлаудың қауіптілігі туралы ескертіп, аудиторияны біз үнемі эгоизм мен біріккен инстинкт арасындағы шекараны келіссөздер жүргізіп отырамыз, бірақ осы шекараны қалай жүзеге асыратынымыз маңызды екенін түсіндірді. «Ересі» сөзінің шығу тегін зерттеу; оның кейіннен «Альфа және Омега» (1915) деп аталатын лекциясында Англия шіркеуінің көптеген діни шектеулері мен ережелері және оның университетпен байланысы сынға алынды. Келесі күнгі баяндаманы Дж. М. Е. Мактаггарт жасады, ол да жарияланды, «Дана болуға батылдық» (1910). Антропологиялық қызығушылықтары бар тағы бір ерте мүше Джон Лейард болды; Герберт Феликс Жолович, Фрэнк Пламптон Рамси және Филип Саргант Флоренс қоғам мүшелерінің арасында болды. Филиптің қарындасы Аликс Саргант Флоренс «Еретиктер» қатарында да, «Кембридж журналының» редакциялық алқасында да белсенділік танытты. Огден 1911 жылдан бастап он жылдан астам уақыт бойы «Еретиктердің» президенті болды; ол түрлі танымал спикерлерді шақырды және қоғамды редакторлық қызметімен байланыстырды. 1911 жылдың қараша айында Г. К. Честертон «Діннің болашағы» атты «Еретиктерге» арналған, май айында «Болашақтың діні» тақырыбында сөйлеген Джордж Бернард Шоуға жауап беру үшін жақсы жарияланған сөйлемін жасады. Осы кезде Честертон өзінің танымал сөздерінің бірін айтты:
Сұрақ қоюшы: Мен өзімнің бар екенімді сезінемін. Мистер Честертон: Оны қадірлеңіз. 1912 жылы Т. Э. Хюльм және Бертран Рассел сөйледі. Хюльмнің «Антиромантизм және түпкі күнә» тақырыбындағы сөйлемін Огден «Кембридж журналы» үшін жазды, онда 1916 жылы Хюльм мен Рассел соғыс туралы өздерінің қарама-қарсы көзқарастарынан жазды. Руперт Брук оларға қазіргі театр туралы сөйледі, ал Стриндберг туралы пікірлеріне негізделген мақала 1913 жылдың қазан айында «Кембридж журналында» жарияланды. 1913 жылы жарық көрген тағы бір сөйлеу Эдвард Клодтың «Заманауи ғылымдағы абскурантизм» тақырыбындағы сөйлеуі болды. Огден осы еңбектерді басып шығаруда өте белсенді болды. 1923 жылдың 4 ақпанында биолог Дж. Б. С. Холдейн қоғамға «Дадалус немесе ғылым мен болашақ» тақырыбында лекция оқыды, бұл болжамдық көрініс басылымда сәл сәттілікке жетті және 1924 жылы Бертран Расселдің «Икар немесе ғылымның болашағы» атты аз оптимистік жауабын тудырды. «Еретиктер» белгілі форум ретінде жалғасты, Вирджиния Вульф 1924 жылдың 18 мамырында оны Арнольд Беннеттің сын-пікірлеріне жауап беру үшін пайдаланды, бұл жауап оның «Жакобтың бөлмесі» (1922) романына қатысты болды, «Шығармадағы кейіпкер» атты сөйлеуі «The Criterion» журналында жарияланды. Бұл мақалада «1910 жылдың желтоқсан айында немесе сол маусымда адамның мінез-құлқы өзгерді» деген қазіргі кезде мақалға айналған тұжырым келтірілген. «Еретиктер» 1929 жылдың қараша айында кездесті, ол кезде Людвиг Витгенштейн Огденнің шақыруымен оған этика туралы лекция оқыды, нәтижесінде «Этика туралы лекция» атты еңбек ерте Витгенштейн канонының бөлігі ретінде қабылданды.

Кембридж журналы

1912 жылы Огден апталық «Кембридж журналын» құрды және 1922 жылы жабылатынға дейін оны басқарды. Бастапқы кезең қиындықтарға толы болды. Огденге журналды бастау мүмкіндігін ұсынған кезде ол классикалық трипостың II бөліміне дайындалып жатқан еді. Редакторлық қызметтің бірінші сыныпты диплом алу мүмкіндігінен айырылуға әкелетінін ойлап, Огден Генри Джексонмен кеңесті, ол оған осы мүмкіндікті жіберіп алмауға кеңес берді. Бірақ көп ұзамай Стивен Свифт пен компания банкротқа ұшырады. Огден Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде де журналды басқарды, себебі жас кезінде ауырған ревматизм оны әскери қызметке жарамсыз қылған еді. Огден журналистикасында жиі «Аделина Мор» (Adelyne More) деген псевдонимді қолданды. Журналға Зигфрид Сассон, Джон Мейсфилд, Томас Харди, Джордж Бернард Шоу және Арнольд Беннетт сияқты жазушылардың туындылары жарияланды. Ол саяси және соғыс тақырыптарындағы халықаралық пікірлерді жариялайтын платформаға айналды, оған Кембридж университетінің профессорлары, соның ішінде Эдвард Дент (Сассонның жұмыстарын жіберген), Тео Бартоломей және Голдсуорти Лоуес Дикинсон қолдау көрсетті. Журналдың әр санында шетелдік баспасөз туралы шолулар жарияланды, олардың көлемі басылымның жартысынан асты. Бұл шолуларды 1915 жылдың қазанынан 1920 жылға дейін Дороти Бакстон дайындап берді, нәтижесінде журналдың таралымы 20 000 данадан асты. Бакстон сол кезде 100-ге дейін шетелдік газеттерден мақалаларды аударып, жинақтайтын үлкен команданы басқарды. Мысалы, итальяндық мақалаларды Дент аударма түрінде ұсынды. Еуропалық баспасөзді талдау журналға тән ерекшелік болды және оған саяси айналымдарда зор ықпал етті. Мысалы, Роберт Рид, 1-ші граф Лореберн, 1916 жылы Лансдаун маркизіне британдық тараптың соғысқа шақыру және көзқарасына қарсы дәлелдер келтіру үшін шетелдік баспасөзден алынған мәліметтерді пайдаланды. 1917 жылы журналға қатысты сын-ескертулер көбейді, оның бейтараптығы шетелдік баспасөз материалдарын пайдалану арқылы пацифизмді қолдайды деп айыпталды, әсіресе соғысқа жақтас патриоттық «Құқық үшін күрес» қозғалысы тарапынан, оның төрағасы Фрэнсис Янгхазбенд болды. Дороти Бакстонның күйеуі Чарльз Роден Бакстон Демократиялық бақылау одағымен тығыз байланыста болды. «Құқық үшін күрес» төрағасы Сэр Фредерик Поллок 1917 жылдың ақпан айында The Morning Post газетіне журналды пацифистік үгітпен айналысқандықпен және университетпен байланысын оның ресми мәртебесі бар сияқты көрсетумен айыптады. Гилберт Мюррей, «Құқық үшін күрес» қозғалысын қолдағанмен, сонымен қатар көптеген наразылық білдірушілердің және баспасөз бостандығының жақтасы болды, ол наразылық білдіру үшін араласты және Беннетт пен Хардиден қолдау алды. Йорк қаласының консервативті парламент депутаты Джон Джордж Батчер 1917 жылдың қараша айында Парламентте журналдағы мемлекеттік жарнама туралы сұрақ қойды. Парламенттегі талқында Либералдық партияның саясаткерлері Уильям Прингл мен Джозиа Уеджвуд журналдың неміс баспасөзінің пікірлерін оқудың жалғыз мүмкіндігі екенін атап өтті. «Кембридж журналы» соғыстан кейінгі жылдары да жарық көріп, 1922 жылы жабылатынға дейін төрт айда бір рет шығатын болды. Клод Маккей 1919 жылы Лондонға келгенде Уолтер Фуллерден Огденге хат алды. 1920 жылдың наурыз айында Огденмен байланысқа шығып, Огден оның өлеңдерін журналда жариялады.

Автор, кітап сатушы және редактор

Огден Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде төрт кітап жариялады. Олардың бірі – «The Problem of the Continuation School» (1914), «Бест & Ллойд» компаниясының «Хандсворт» жарық беру фирмасының директоры Роберт Холл Бест (1843–1925) есімді автормен бірлесіп жазылған, және ол өндірістік оқыту мәселелеріне арналған. Ол сондай-ақ Георг Керштайнердің (1854–1932) еңбегін аударды, оны Бестпен таныстырған болатын, бұл жұмыс «Мектептер мен Ұлт» (1914) деген атпен жарық көрді. «Милитаризмге қарсы феминизм» (1915, автор аты көрсетілмеген) кітабын Мэри Саргант Флоренс, Аликстің анасымен бірге жазды. «Бақыланбайтын көбейіс немесе шектен тыс өрбуге қарсы өркениет» (1916) – Аделина Мор псевдонімімен жарық көрген, бала тууды реттеуді қолдайтын памфлет. Огден Лондондағы «Kegan Paul» баспасында редактор болып жұмыс істеді. 1920 жылы ол «Психе» психологиялық журналының негізін қалаушылардың бірі болды, кейін редакторлық міндетін өз мойнына алды. «Психе» бастапқыда Уолтер Уэтели Смит құрған «Психикалық зерттеулер тоқсандығы» болған, бірақ 1921 жылы атауын және редакциялық саясатын өзгертті. Журнал 1952 жылға дейін жарық көрді және Огденнің қызығушылықтарын көрсетуге мүмкіндік берді. «Kegan Paul» үшін ол жүздеген кітаптан тұратын бес жеке кітап сериясын құрды және редакциялады. Олардың екеуі – ірі монографиялар сериясы: «Цивилизация тарихы» және «Психология, философия және ғылыми әдістемелердің халықаралық кітапханасы». Соңғы серияға он жыл ішінде шамамен 100 том кірді. 1924 жылы жарық көргеннен бастап ол «Бүгін және ертең» сериясын редакциялады, бұл шамамен 150 томдық, очерк түріндегі танымал кітаптардан тұратын, қызықты тақырыптарды қамтитын кең ауқымды серия болды. Фредерик Варбургтің ұсынысымен серияның алғашқы кітабы – Ж. Б. С. Холдейннің «Даэдал немесе Ғылым және болашақ» еңбегі, ол «Еретиктер қоғамында» сөйлеген сөздерінің кеңейтілген нұсқасы еді. Басқа сериялар «Сен үшін ғылым» және «Психикалық миниатюралар» аттарымен жарық көрді.

Тіл және философия

Огден Витгенштейннің «Tractatus Logico Philosophicus» еңбегін ағылшын тіліне аударуға көмектесті. Аударманың өзі Ф. П. Рамзидің жұмысы болды; Огден тапсырыс беруші редактор ретінде Рамзиге аударма жұмысын тапсырды, бұл Рамзидің бұрынғы Эрнст Махтың неміс мәтініне қатысты көрегендігіне байланысты болды деседі. Огден қазіргі ағылшын тіліндегі еңбекке берілген латындық атауды қабылдады, ол Барух Спинозаның «Tractatus Theologico Politicus» еңбегіне сілтеме жасайды, оның авторлығы Г. Э. Мурға жатады. Огденнің ең бекітілген жазба жұмысы – оның (I. А. Ричардспен бірлесіп) «Мағынаның мағынасы» (1923) атты монографиясы, ол көптеген рет қайта басылды. Бұл кітап тіл білімі, әдеби талдау және философия салаларының арасындағы шекараны жойды. Ол Огденнің ұстазы болған Виктория Леди Уэлбидің және Чарльз Сандерс Пирстің семиотикасына назар аударды. 20 ғасыр британдық философиясының «тілдік бұрылысындағы» маңызды қадам болған «Мағынаның мағынасы» тілдің функциясын түсіну принциптерін белгіледі және «семантикалық үшбұрыш» деп аталатын ұғымды сипаттады. Онда «Гостак доштарды ажыратады» деген есімді фраза бар.

Ағылшын тілінің негізгі деңгейін қолдау

1925 жылдан бастап 1957 жылы қайтыс болғанға дейін Огденнің негізгі қызметі Basic English тілін қолдау болды. Basic English – 850 сөзден тұратын, күнделікті қажеттер үшін барлық қажетті жағдайды қамтитын көмекші халықаралық тіл. Бұл 850 сөз, оның бес комбинаторлық ережесімен бірге, шамамен 20 000 ағылшын сөзінің жұмысын атқаруға арналған, бұл сол кездегі жетекші коммуникация философтары мен теоретиктеріне, соның ішінде Отто Нейрат пен Уиллард К. Бринтонға ұнады. Basic English тілін дамыту мақсатында Огден 1927 жылы Орфология институтын құрды, ол оның жұмысы үшін «орфология» деп аталатын абстрактілі ұғымға негізделген (ортоепеяны қараңыз). Институттың штаб-пәтері Кембридждегі Кингс-Парадта орналасқан. 1928 жылдан 1930 жылға дейін Огден Basic English және Джереми Бентам туралы дамыған ойларын «Психе» журналында жариялады. 1929 жылы Орфология институты Джеймс Джойстың «Finnegans Wake» романының жобасынан алынған бір бөлігінің жазбасын шығарды. Сол жылдың жазында «Шем мен Шон туралы әңгімелер» жарияланды, ол сол кездегі романнан алынған үзінді болды және Огденнен кіріспе жазу сұраныс келіп түсті. Джойс тамыз айында Лондонға келген кезде Огден одан жазбаға оқу ұсынды. 1932 жылы Огден «Finnegans Wake» романының бір бөлігін Basic English тіліне аударды. 1943 жылға қарай Институт Лондонның Гордон скверіне көшірілді. Огден сонымен қатар 1951 жылы Interlingua тілін ұсынған Халықаралық көмекші тілдер қауымдастығының кеңесшісі болды. Ол сондай-ақ Кеннет Сирайттың «Сона» (жасалма тіл) кітабының редакторы болды.

Жеке өмір және өлім

Огден 1957 жылдың 20 наурызында Лондондағы жеке клиникада қайтыс болды. Ол ешқашан үйленбеген. Оның жеке қағаздары мен жинағындағы қалған 100 000 кітапты қайтыс болғаннан кейін Калифорния университеті, Лос-Анджелес сатып алды.