Чарльз Уильямс: Өмір және шығармашылық жолы

Кіріспе

Британ жазушысы, теолог және әдеби сыншы (1886–1945) 1886 жылы туған британ жазушысы.

Чарльз Уолтер Стэнсби Уильямс (20 қыркүйек 1886 – 15 мамыр 1945) – ағылшын ақыны, романист, драматург, теолог және әдеби сыншы. Өмірінің көп бөлігін ол туған Лондон қаласында өткізді, бірақ 1939 жылы жұмыс істеген университет баспасымен бірге Оксфордқа көшіп, ерте қайтыс болғаннан кейін сол жерде жерленді.

Ерте өмір және білім

Чарльз Уильямс 1886 жылы Лондонда (Ричард) Уолтер Стэнсби Уильямс (1848–1929) және Мэри (туған аты Уолл) отбасында дүниеге келді, олардың жалғыз ұлы болды. Оның әкесі Уолтер – импорт фирмасының шетелдік бизнес тілшісі және журналисі, француз және неміс тілдерінде жазатын, көптеген танымал журналдарға өлеңдер, әңгімелер мен мақалалар жариялаған «тұрақты және құнды» автор болды. Оның анасы Мэри – Ислингтондағы шіркеу тарихшысы және тарихшы Дж. Чарльз Уоллдың қарындасы. Оның 1889 жылы туған Эдит есімді бір қарындасы болды. Уильямс отбасы Уолтердің көру қабілетінің нашарлауы және Холлоуэйдегі оның жұмыс істейтін фирмасының құлдырауы салдарынан «жағдайы жақсы емес» өмір сүрді. Сент-Олбанс мектебінде білім алған Уильямс Лондон университетінің колледжіне стипендия алды, бірақ 1904 жылы оқу ақысын төлей алмағандықтан диплом алуға тырыспай кетті. Уильямс 1904 жылы методист кітапханасында жұмыс істей бастады. 1908 жылы Оксфорд университетінің баспасында (OUP) корректор ассистенті болып жұмысқа орналасып, тез арада редактор лауазымына көтерілді. Ол 1945 жылы қайтыс болғанға дейін OUP-те әр түрлі жауапкершіліктерге ие қызметтерде жұмыс істей берді. Оның ең үлкен редакциялық жетістіктерінің бірі – Сорен Кьеркегордың шығармаларының алғашқы ағылшын тіліндегі басылымын жариялау болды. Оның шығармалары 1924 жылғы жазғы Олимпиада ойындарының әдебиет сайысындағы өнер жарысында көрсетілді. Уильямс негізінен романшы ретінде есінде қалғанмен, ол поэзия, әдеби сын, теология, драма, тарих, өмірбаян және көптеген кітап сын-пікірлерін де жариялады. Оның ең танымал романдары – «Жаратылыс соғысы» (1930), «Төркіндемеге түсу» (1937) және «Барлық қасиеттілердің түні» (1945). Соңғысының кіріспесін жазған Т. С. Элиот Уильямстың романдарын «табиғаттан тыс триллерлер» деп сипаттады, себебі олар физикалық және рухани әлемдердің қиылысын зерттейді, сонымен қатар билік, тіпті рухани билік те, құдайлыққа жеткізе алатынын, сондай-ақ бұза алатынын көрсетеді. Уильямстың фантазияларының барлығы, Дж. Р. Р. Толкин мен К. С. Льюис еңбектерінен айырмашылығы, қазіргі замандағы әлемде орын алады. Колин Манловтың айтуынша, Уильямс ХХ ғасырдағы «христиандық фантастиканың» үш маңызды жазушысының бірі (басқа екеуі – К. С. Льюис және Т. Ф. Поуис). Қазіргі заманғы фантастикалық романдардың авторлары, әсіресе Тим Пауэрс, Уильямсты үлгі және шабыт көзі ретінде атайды. Уильямстың ең жақын тұрған жанкүйерлерінің бірі В. Х. Оден Уильямстың ерекше және өте дәстүрлі емес шіркеу тарихын, «Көкше тұяқтың түсуі» (1939) жыл сайын қайта оқып шығады. Уильямстың Данте туралы «Беатрис бейнесі» (1944) атты зерттеуі жарық көрген кезде жоғары бағаланды және бүгінгі таңда Данте ғалымдарымен кеңесуді жалғастыруда. Оның еңбегі Дороти Л. Сайерске «Илаһи комедияны» аударуға түрткі болды. Алайда Уильямс өзінің ең маңызды еңбегін өте тығыз және күрделі Артур поэзиясы деп санайды, оның екі кітабы жарық көрді: «Талисин Логрес арқылы» (1938) және «Жазғы жұлдыздар аймағы» (1944), ал оның өліміне дейін көптеген еңбектері аяқталмай қалды. Уильямстың кейбір эсселері жиналып, қайтыс болғаннан кейін Анн Ридлер редакциялаған «Қала бейнесі және басқа эсселер» (1958) жинағында жарияланды. Уильямс өмір бойы көптеген ізбасарлар мен шәкірттер жинады. Ол бір кезде Роза Крест қоғамының Salvator Mundi ғибадатханасының мүшесі болды. 1937 жылы Англиялық Эвелин Андерхиллмен танысып, кейіннен 1943 жылы оның «Хаттар» атты кітабына кіріспе жазды. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда Оксфорд университетінің баспасы кеңсесін Лондоннан Оксфордқа көшірді. Уильямс сүйікті қаласынан кетуге асықпады, ал оның әйелі Флоренс де кетуге қарсы болды. Соғыс жылдарында әйеліне жазған 700-ге жуық хатынан кең ауқымды таңдау жарияланды – «негізінен махаббат хаттары», – деп атады редактор. Бірақ Оксфордқа көшу оған Льюистің «Инклингтер» деп аталатын әдеби қоғамына үнемі қатысуға мүмкіндік берді. Осы жағдайда Уильямс өзінің соңғы басылып шыққан романы «Барлық қасиеттілердің түнін» оқып (және жетілдіре алды), сондай-ақ Дж. Р. Р. Толкиннің «Жүзіктер иесі» романының алғашқы жобаларын дауыстап оқығанын естіді. Оксфордтағы Льюис бөлмелерінде кездесуден басқа, олар Оксфордтағы «The Eagle and Child» пабында (оның «Құс және бала» деген лақап атымен жақсы танымал) жиі кездесті. Осы уақыт ішінде Уильямс Оксфордта Джон Милтон, Уильям Вордсворт және басқа да авторлар туралы дәріс оқыды және құрметті магистр дәрежесін алды. Уильямс Оксфордтағы Холивелл зиратында жерленген. Оның ескерткішінде «ақын» сөзі, содан кейін «Мейірімділіктің қамқорлығында» деген сөздері жазылған, бұл сөздерді Уильямс өзі жиі қолданды.

Charles Williams was born in London in 1886, the only son of (Richard) Walter Stansby Williams (1848–1929) and Mary (née Wall). His father Walter was a journalist and foreign business correspondent for an importing firm, writing in French and German, who was a 'regular and valued' contributor of verse, stories and articles to many popular magazines. His mother Mary, the sister of the ecclesiologist and historian J. Charles Wall, of Islington. He had one sister, Edith, born in 1889. The Williams family lived in 'shabby genteel' circumstances, owing to Walter's increasing blindness and the decline of the firm by which he was employed, in Holloway. Educated at St Albans School, Williams was awarded a scholarship to University College London, but he left in 1904 without attempting to gain a degree due to an inability to pay tuition fees. Williams began work in 1904 in a Methodist bookroom. He was employed by the Oxford University Press (OUP) as a proofreading assistant in 1908 and quickly climbed to the position of editor. He continued to work at the OUP in various positions of increasing responsibility until his death in 1945. One of his greatest editorial achievements was the publication of the first major English language edition of the works of Søren Kierkegaard. His work was part of the literature event in the art competition at the 1924 Summer Olympics. Although chiefly remembered as a novelist, Williams also published poetry, works of literary criticism, theology, drama, history, biography, and a voluminous number of book reviews. Some of his best known novels are War in Heaven (1930), Descent into Hell (1937), and All Hallows' Eve (1945). T. S. Eliot, who wrote an introduction for the last of these, described Williams's novels as "supernatural thrillers" because they explore the sacramental intersection of the physical with the spiritual while also examining the ways in which power, even spiritual power, can corrupt as well as sanctify. All of Williams's fantasies, unlike those of J. R. R. Tolkien and most of those of C. S. Lewis, are set in the contemporary world. Williams has been described by Colin Manlove as one of the three main writers of "Christian fantasy" in the twentieth century (the other two being C. S. Lewis and T. F. Powys). More recent writers of fantasy novels with contemporary settings, notably Tim Powers, cite Williams as a model and inspiration. W. H. Auden, one of Williams's greatest admirers, reportedly re read Williams's extraordinary and highly unconventional history of the church, The Descent of the Dove (1939), every year. Williams's study of Dante entitled The Figure of Beatrice (1944) was very highly regarded at its time of publication and continues to be consulted by Dante scholars today. His work inspired Dorothy L. Sayers to undertake her translation of The Divine Comedy. Williams, however, regarded his most important work to be his extremely dense and complex Arthurian poetry, of which two books were published, Taliessin through Logres (1938) and The Region of the Summer Stars (1944), and more remained unfinished at his death. Some of Williams's essays were collected and published posthumously in Image of the City and Other Essays (1958), edited by Anne Ridler. Williams gathered many followers and disciples during his lifetime. He was, for a period, a member of the Salvator Mundi Temple of the Fellowship of the Rosy Cross. He met fellow Anglican Evelyn Underhill in 1937 and would later write the introduction to her published Letters in 1943. When World War II broke out in 1939, Oxford University Press moved its offices from London to Oxford. Williams was reluctant to leave his beloved city, and his wife Florence refused to go. From the nearly 700 letters he wrote to his wife during the war years, a generous selection has been published — "primarily love letters," the editor calls them. But the move to Oxford did allow him to participate regularly in Lewis's literary society known as the Inklings. In this setting Williams was able to read (and improve) his final published novel, All Hallows' Eve, as well as to hear J. R. R. Tolkien read aloud to the group some of his early drafts of The Lord of the Rings. In addition to meeting in Lewis's rooms at Oxford, they also regularly met at The Eagle and Child pub in Oxford (better known by its nickname "The Bird and Baby"). During this time Williams also gave lectures at Oxford on John Milton, William Wordsworth, and other authors, and received an honorary M. A. degree. Williams is buried in Holywell Cemetery in Oxford. His headstone bears the word "poet" followed by the words "Under the Mercy", a phrase often used by Williams himself.

Жеке өмір

1917 жылы Уильямс ұзақ соққан махаббаттан кейін өзінің алғашқы сүйіктісі Флоренс Конвейге үйленді, ол оған сонеттер жинағын сыйлады, ол кейін оның алғашқы жарық көрген поэзия кітабы – "Күміс баспалдақ" атанды. 1922 жылы олардың ұлы Майкл дүниеге келді. Уильямс Англия шіркеуінің адал және тұрақты мүшесі болды, ол басқалардың күмәніне төзімділікпен қарады және кез келген апостолдық қауымдастықта "күмәнданатын Томастың" қажеттілігіне берік сенді. Уильямс өз заманындағы көрнекті жазушылардың, соның ішінде Т. С. Элиот пен В. Х. Ауденнің назары мен құрметіне ие болды, бірақ оның ең жақын адамы, әдетте, К. С. Льюис болды, оның "Осы қорқынышты күш" (1945) романы оның романдары мен өлеңдерімен танысудан шабыттанған деп есептеледі. Уильямс Льюистің жақында жарық көрген "Махаббат аллегориясы" атты еңбегін оқығаннан кейін онымен танысты; оған қатты әсер еткендіктен, құттықтау хат жазып, поштаға жіберді. Танысып қызыққа, Льюис та Уильямстың "Арыстанның орны" романын оқып бітіріп, ұқсас құттықтау хатын жазған еді. Хаттар поштада келісіп, ұзақ және жемісті достыққа жол ашты.

Теология

Уильямс когеренция ұғымын дамытып, романтикалық махаббат теологиясына сирек назар бөлді. Уильямс үшін ғашық болу – Құдайдың көзімен сүйіктісін көретін мистикалық көріністің бір түрі еді. Когеренция – бұл Патристика теологиясында Иса Мәсіхтің адам және құдай табиғаттары арасындағы, сондай-ақ қасиетті Үштік тұлғалары арасындағы қарым-қатынасты сипаттау үшін қолданылатын термин. Уильямс бұл терминді Құдайдың жаратылысындағы, оның ішінде адамдардың жеке бөліктері арасындағы идеалдық қарым-қатынасты қамту үшін кеңейтті. Бұл – өзара тығыз байланыс: Мәсіх бізде, біз Мәсіхте, бір-бірімізге тәуелдіміз. Бұл сонымен қатар әлеуметтік, экономикалық және экологиялық өзара қарым-қатынастардың желісі, оның арқасында әлеуметтік құрылым мен табиғи әлем жұмыс істейді. Бірақ Уильямс үшін когеренция – Мәсіхтің денесі және қасиеттілер қауымы туралы сөйлеудің бір жолы. Уильямс үшін құтқарылу жеке іс емес еді: «Құдайдың махаббаты сізді және басқаларды құтқаруға жеткілікті болды, бірақ сізді жалғыз құтқаруға жеткіліксіз». Ол «Когеренция серіктері» деген бір ұйымды ұсынды, олар алмасу және өзара көмектесуді жүзеге асырып, Құдайға деген махаббатпен өмір сүреді, бір-бірінің ауыртпалықтарын шынайы көтеріп, құрбандыққа баруға және кешіруге дайын, Мәсіх үшін және Мәсіхпен бірге өмір сүреді. Гуннар Уранның сөзіне сәйкес, Уильямстың барлық романдары когеренцияға негізделген.

Көркем әдебиет

Ол кітапты былай деп бастайды: "Күнделікті әлемде бір күні таңғажайып нәрселер орын алды делік". С. Льюис Чарльз Уильямстың романдары туралы. 1930: Аспандағы соғыс (Лондон: Виктор Голанч) – Қасиетті Грааль шалғайдағы ауылдық жерде пайда болып, қорғау үшін немесе күшті құрал ретінде пайдалану үшін қасиетті нысанға айналады. 1930: Көп өлшемдер (Лондон: Виктор Голанч) – Жаман антиквариус Исламдық сақшысынан Сулейман Тасын (Уильямс осы мұсылмандық атауын қолданады, Сүлеймен патша есімінен гөрі) заңсыз сатып алып, Англияға оралады. Ол Тас түпнұсқасын кемітпей, шексіз көбейе алатынын, сонымен қатар оның иесіне кеңістік пен уақыт шектеулерінен өтуге мүмкіндік беретінін анықтайды. "Et in Sempiternum Pereant" – алғаш рет 1935 жылғы желтоқсанда "The London Mercury" журналында жарияланған қысқа әңгіме. Онда Лорд Арглей (Көп өлшемдер романының басты кейіпкері) тозаққа апаратын жолда шайтанмен кездесіп, өмірін қауіпке тігеді. Кейіннен "Ағылшын жынды оқиғаларының Оксфорд кітабына" (Лондон: Оксфорд университетінің баспасы, 1986) енгізілді. 1931: Арыстанның орны (Лондон: Mundanus) – Платондық архетиптер ағылшыл ауылдық қаласында пайда бола бастайды, дүрбелең тудырып, жеке тұлғалардың рухани күштерін және кемшіліктерін аңғартпайды. 1932: Үлкен Трамптар (Лондон: Виктор Голанч) – Алғашқы Таро колодасы иелеріне кеңістік пен уақытты көруге, заттар жасауға және күшті табиғи дауылдарды тудыруға мүмкіндік беретін орасан зор метафизикалық күштерді ашу үшін қолданылады. 1933: Экстаз көлеңкесі (Лондон: Виктор Голанч) – Адамгершілік ізденуші өзінің энергиясын ішкі дүниесіне шоғырландыру арқылы өмірін шексіз ұзартуға болатынын жасайды. Ол Африкалық хабарларды пайдаланып, өліп, өз денесін қайта тірілту тәжірибесін жасайды, осылайша өзінің өлмейтіндігін қамтамасыз етеді. Оның ізбасарлары Еуропа цивилизациясын ауыстыру мақсатымен революциялық қозғалысты бастайды. Уильямстың алғашқы жазылған романы, бірақ бірінші басылған романы емес. – Көптеген адамдар бұл Уильямстың ең жақсы романы деп санайды. "Түсіп кету" романы түрлі эгоизм түрлерімен және күнә циклінің құтқару әрекеттерін қажет етуімен айналысады. Онда ғалым әлемнен соншалықты алыстайды, ол әйелге құмарлық танытады, сондықтан оның бұзылуы суккубус нысанына айналады. Басқа кейіпкерлерге екіұста, өзін-өзі өлтіруге бейім Виктория дәуірі жұмысшысының елесі және авторға ұқсас драматург кіреді. Уильямстың күнәнің алмасуы мен құрбандық сүйіспеншілігіне сенімін көрсетеді. 1945: Барлық қасиетті кеш (Лондон: Faber & Faber) – Өлімнен кейінгі екі әйелдің тағдырын және олардың бұрынғы таныстарымен қарым-қатынасын, өзімшілдік немесе қабылдаушылық сүйіспеншілікке негізделген іс-қимылдардың нәтижелерін салыстырады. 1970–72: Ішінде болмаған шулар. Аяқталмаған. Алғашқы үш тарауы Mythlore 6 (1970 жылдың күзінде), 7 (1971 жылдың қысында) және 8 (1972 жылдың қысында) журналдарында жарияланды.

He is writing that sort of book in which we begin by saying, let us suppose that this everyday world were at some one point invaded by the marvellous. | C. S. Lewis on Charles Williams's novels
1930: War in Heaven (London: Victor Gollancz) – The Holy Grail surfaces in an obscure country parish and becomes variously a sacramental object to protect or a vessel of power to exploit. 1930: Many Dimensions (London: Victor Gollancz) – An evil antiquarian illegally purchases the fabled Stone of Suleiman (Williams uses this Muslim form rather than the more familiar King Solomon) from its Islamic guardian and returns to England to discover not only that the Stone can multiply itself infinitely without diminishing the original, but that it also allows its possessor to transcend the barriers of space and time. "Et in Sempiternum Pereant," a short story first published in The London Mercury, December 1935, in which Lord Arglay (protagonist in Many Dimensions) has his life put at risk encountering a ghost on the path to damnation. Later included in The Oxford Book of English Ghost Stories (London: Oxford University Press, 1986)
1931: The Place of the Lion (London: Mundanus) – Platonic archetypes begin to appear around an English country town, wreaking havoc and drawing to the surface the spiritual strengths and flaws of individual characters. 1932: The Greater Trumps (London: Victor Gollancz) – The original Tarot deck is used to unlock enormous metaphysical powers by allowing the possessors to see across space and time, create matter, and raise powerful natural storms. 1933: Shadows of Ecstasy (London: Victor Gollancz) – A humanistic adept has discovered that by focusing his energies inward he can extend his life almost indefinitely. He undertakes an experiment using African lore to die and resurrect his own body thereby assuring his immortality. His followers begin a revolutionary movement to supplant European civilisation. The first of Williams's novels to be written, though not the first published. – Generally thought to be Williams's best novel, Descent deals with various forms of selfishness, and how the cycle of sin brings about the necessity for redemptive acts. In it, an academic becomes so far removed from the world that he fetishises a woman to the extent that his perversion takes the form of a succubus. Other characters include a doppelgänger, the ghost of a suicidal Victorian labourer, and a playwright modelled in some ways on the author. Illustrates Williams's belief in the replacement of sin and substitutional love. 1945: All Hallows' Eve (London: Faber & Faber) – Follows the fortunes of two women after death and their interactions with those they knew before, contrasting the results of action based either on selfishness or an accepting love. 1970–72: The Noises That Weren't There. Unfinished. First three chapters published in Mythlore 6 (Autumn 1970), 7 (Winter 1971) and 8 (Winter 1972).