Кіріспе
Рим сенаторы және генерал Маркус Калпурний Бибул (шамамен б.з.д. 102 – 48 ж.) Рим Республикасының саясаткері болған. Ол консерватор және орнаған әлеуметтік тәртіпті сақтаған, Юлий Цезарьмен бірге бірнеше лауазымда қызмет еткен және оған өмір бойына қарсы болған. 59 ж. ол Юлий Цезарьмен бірге консул болды. Олардың арақатынасы шиеленіскендіктен, маңызды дауыс беруге дейін Римнің басты форумында Цезарьдің жақтастары Бибулды шабуылдады. Бибулус өзінің қызмет мерзімінің қалған бөлігінде қоғамдық саясаттан шеттеді. 51 және 50 жылдары аралығында Сирияның губернаторы болды, ол тиімді болғанмен, парфтарды жеңгені үшін өзіне тым көп еңбек сіңіргендігі үшін әскердің наразылығына түсті. 49 жылы Цезарьдің азаматтық соғысы басталғаннан кейін, Бибулус Помпейдің жағына шығып, Цезарьдің әскерін Адриатика теңізі арқылы тасымалдауына кедергі келтіруге арналған флотқа жетекшілік етті. Ол Цезарьдің алғашқы флотын тоқтатуға қол жеткізбеді, бірақ Цезарьдің күштерін Грекияға шығуын кейінге шегерді. 48 ж. блокаданы басқарған кезде ол аурудан қайтыс болды.
Marcus Calpurnius Bibulus (c. 102 – 48 BC) was a politician of the Roman Republic. He was a conservative and upholder of the established social order who served in several magisterial positions alongside Julius Caesar and conceived a lifelong enmity towards him. In 59 BC, he was consul alongside Julius Caesar. Their partnership was contentious to the extent that Caesar's supporters assaulted Bibulus in Rome's main forum on the eve of an important vote. Bibulus withdrew from public politics for the rest of his term. Between 51 and 50 BC, he was governor of Syria, where he was effective but alienated the army by taking too much personal credit for the repulse of the Parthians. In 49, after Caesar's civil war broke out, Bibulus aligned himself with Pompey and was in charge of the fleet tasked with preventing Caesar from shipping his army across the Adriatic. He failed to stop Caesar's first fleet but was successful in delaying Caesarian reinforcements from landing in Greece. While in command of the blockade in 48 BC, he died of illness.
Алғашқы жылдар
Маркус Калпурний Бибул – Калпурний әулетінің плебейлік тармағының мүшесі. Оның когномены әулет ішінде бұрын кездеспеген. Ол Калпурний әулетінің сенаторлық Писон тармағынан тегін алған болуы мүмкін. Ол «ынталы және біршама жайпақ» деп сипатталған. 65 ж.б.д. ол Юлий Цезарьмен бірге курул эдилі қызметін атқарды. Жыл сайын екі эдил тағайындалатын, олардың міндетіне қоғамдық ғимараттарды (aedēs) күтіп ұстау және қоғамдық мерекелерді реттеу кіретін. Сонымен қатар, олар қоғамдық тәртіпті сақтауға да қабілетті болды. Цезарь Бибулды биліктегі жылы, әсіресе, көптеген рәсімдер мен әртүрлі ойын-сауықтарды қамтитын діни фестиваль – ludi Romani-ді ұйымдастыруда басып өтті. 62 ж.б.д. ол тағы да Цезарьмен бірге қызмет етті, екеуі де претор, сот билігі лауазымына сайланды. Бибул әр мүмкіндікте Цезарьге қарсы шықты. Олар қызметке кіріспес бұрын Римде Катилина заговорлары болды, бұл бірнеше жоғары аристократтардың Республиканы құлатуға жасаған әрекеті. Бибулдың билік мерзімінде ол қазіргі Абруццо аймағынан шыққан италиялық конфедерация – Паэлигни арасында Катилина заговорларын қолдаушыларды басуға шақырылды. Консул болу Рим Республикасының ең жоғары құрметі саналды. Катон мен басқа да «бонилер» Цезарьдің ата-бабалардың жолын, дәстүрлерін жоятын радикал деп қорқып жүрді. Бибул бұрыннан Цезарьге қарсы болған және Катонның қызы Порцияға үйленген. «Бонилер» Бибулдың Цезарьдің консулдық әріптесі болуын қамтамасыз ету үшін сайлаушыларды көп парамен сатып алды. Олар сәттілікке жетті, Бибул Цезарьдің қолдаған консулдық үміткері Луций Лукцийді шамалы айырмамен жеңді.
Консулдық
Цезарь консулдық өкілеттігін бастағанда, бірнеше жыл бұрын шығыстан оралған Помпейдің әскерін таратып, орналастыру үшін жер сатып алу туралы "салмақты және мұқият негізделген заң жобасын" ұсынды. Катон бастаған оппозициялық топ Сенаттан жаппай шығып, оны талқылауға кедергі келтірді. Цезарь заң жобасын жүзбасылар жиналысына ұсынды, онда көбінесе бұрынғы әскерлер отырды. Помпейдің көптеген ардагерлері күтілетін дауыс беруге қатысу үшін Римге келді. Бибул оларды аристократтық үлкендікпен қарап, олардың пікіріне мән бермейтінін айтып, танымалдылығын жоғалтты. Бибул заң жобасын қабылдауға кедергі келтіру үшін үш плебей трибунының қолдауын алды. Алайда Помпей мен Красс Цезарьдің заң жобасын ашық қолдады, ал Бибулға қарсылық соншалық, трибундар вето құқығын қолдануға батыл болмады. Дауыс беруге бірден бұрын Бибул діни себептермен оны тоқтатуға бұйырды. Римдегі ең маңызды діни лауазымды иеленген, сондай-ақ понтификс максимус болған Цезарь бұған көңіл бөлмеді және дауыс беруді жалғастырды. Бибул мен оның екі трибуны Кастор мен Поллюкс ғибадатханасының баспалдағына шығып, заң жобасын айыптауға тырысты. Халық оған және оның серіктеріне қарсы шығып, оның фасцелерін (консулдық символдарын) сындырып, оны жерге итеріп, үстінен лақтырды. Бибул тұрып, мойнын ашып, халыққа өзін өлтіруге шақырды, өйткені ол ұялып қалған. Оның әріптес сенаторлары оны жақын жердегі ғибадатханада жиналып, заң жобасын қабылдауға көндірді. Келесі күні Бибул Сенатқа кірді, онда ол өзіне жасалған қарым-қатынас туралы ресми шағым жасады және Сенаттан заңды жоюды өтінді, бірақ бұл сұраныс қабылданбады. Ол жаңа заңға адал болуға ант беруге қарсылық көрсетті, бірақ ақырында ант беруге мәжбүр болды. Осы қорлықтан кейін 59 жылдың наурыз айында Бибул Сенат отырыстарына қатысуды тоқтатты, Цезарьге консулдықты толық бақылауға беруге мүмкіндік берді. Ол кейде Цезарь мен Помпейге қарсы шағымдар білдіріп, бұл Цезарь мен Помпейдің жақтастарынан оның үйіне шабуыл жасауға әкелді. Бірінші триумвираттың жақтастары жыл бойы Бибулды мазақтап, екі консулды шын мәнінде "Юлий мен Цезарь" деп жариялады. Бибул өзінің әріптесіне "Битиния патшайымы" деп атау арқылы жауап берді, бұл Цезарьдің Битиния патшасымен болған қарым-қатынасына сілтеме жасады. Сондай-ақ, ол Цезарь Катилинаның алғашқы қастандықтарына қатысқан деп айыптады. Бибул өзінің қызметінің қалған бөлігін үйінде өткізді, онда ол сол жылы қабылданған барлық заңдарды жарамсыз деп санайтын белгілерді бақылап отырғанын мәлімдеді. Консулдығының ортасында Цезарьдің танымалдылығы төмендеді, ал Бибулдың танымалдығы, Цицеронның айтуынша, Цезарьға жасаған шабуылдарының арқасында көтерілді. Цезарь мен Помпейге одан әрі қиындық тудыру үшін ол 58 жылдың шілде айында 58 жылғы консулдық сайлауды 18 қазанға дейін кейінге шегерді. Алайда тамыз айында Луций Веттий Бибулды және 58 жылғы консулдыққа үміткер Луций Корнелий Лентул Крусты Помпейді өлтіруге қастандық жасады деп айыптады. Бибул 13 мамырда Помпейді өлтіру әрекеті жасалуы мүмкін екендігі туралы ескерткенін мәлімдеді. Веттий кейін Бибулдың айыптаулары бойынша жауап беруге тиіс болған күні алдынан қаза тапты. Лентул кейінге шегерілген сайлауда жеңіске жетпеді. Аул Габиний мен Луций Кальпурний Пизон Кезонин сайлауда жеңіске жетті. Бибул Цезарьдің Цизальпин Галлиясы және Трансальпин Галлиясы провинцияларының губернаторы болып бес жылға тағайындалуын тоқтатуға тырысты, аспанды белгілер үшін бақылап, ешқандай мемлекеттік іс жүргізе алмайтынын мәлімдеді, бірақ Помпей және Цезарьдің тағайындалуын қолдаған консулдардың бірі қайтадан бас тартты. Жыл соңында Бибул өзін-өзі зейнеткерлікке шығарды және Сенат алдына келді. Ол консулдық міндеттерін орындағанын мәлімдеп, дәстүрлі түрде ант берді. Ол өзінің консулдық іс-әрекеттерін ақтауға дайындалып жатқанда, плебстің жаңа трибуны Публий Клодий Пулхер вето құқығын қолданып, Бибулдың одан әрі сөйлеуіне кедергі келтірді.
Сенатор және губернатор
50-ші жылдары Бибул Сенатта Помпейге шабуылдауын жалғастырды, оны 56 жылы Публий Клодий мен Тит Анний Мило арасындағы қақтығысқа кінәлап, Помпейдің Бибул оны өлтіруге ниеттенген қастандықпен байланысты екеніне сендірді. Сондай-ақ, ол Помпейдің Птолемей XII Аулетті тағына қайтару үшін жеке өзі Мысырға баруына қарсы дауыс берді. Дегенмен, 50-ші жылдардың соңына қарай, Помпейді бонилер циникалық түрде қабылдап, оны Цезарьді құлатуға шамасы жететін батыр деп санады. 52 жылы консулдық сенатор ретінде Бибул конституцияға қайшы және заңсыз қаулы ұсынды, Сенат оны қабылдады, бұл Помпейге Публий Клодийдің өлтірілуінен кейін Римдегі тәртіп бұзылғаннан кейін жалғыз консул ретінде қызмет етуге рұқсат берді. Помпейдің жалғыз консулдығы кезінде қабылданған заңға сәйкес, претор немесе консул қызметін атқарған адамдар қызметтен кеткеннен кейін бес жыл ішінде билікке ие бола алмайды, сондықтан Бибул 51 жылға дейін консулдықтан кейінгі губернаторлыққа тағайындалмады. Содан ол Сирияның әкімшісі болды. Ол Сириядағы әскерлерді қатты ренжітіп, олардың қолбасшысы Гай Кассий Лонгинге тиісті құрмет көрсетті. Екі жыл бұрын Красс шығыс Рим армиясын Карра шайқасында күйреуге ұшыратқан болатын. Лонгин Крассқа ақылсыз әрекеттеріне қарсы кеңес берді, ал Красс өлтірілгенде, команданы өз қолына алып, аман қалғандарды сәтті кері шегіндірді. Ол Антиохияда парфтарды жеңіп, Сирия провинциясын құтқарды. Осының арқасында ол армияның сүйіктісіне айналды. Бибул жағдай тұрақталған кезде келді. Ол Сенатқа парфтарды қуу және тазалау, сондай-ақ Сирияның қорғанысын қайта ұйымдастыру туралы есеп жіберді. Сенат Бибулға жиырма күндік алғыс айтуды бекітті. Парфтардың қаупі әлі де болғандықтан, Бибул 50 жылы екі ұлын Мысырға, онда қоныстанған римді әскерлерін қайтаруды талап ету үшін жіберді, бірақ олар әскерлер тарапынан өлтірілді, олар шегінуге бас тартты. Клеопатра оған қылмыскерлерді жазалау үшін жібергенде, ол оларды Сенаттың жазалауы керек деп қайтарып жіберді.
Азамат соғысы және өлім
Бибул өзінің губернаторлығын аяқтағаннан кейін б.з.д. 49 жылы батысқа оралып, Цезарь мен Помпей арасында азамат соғысы басталғанын білді. Ол Помпейдің әскерімен күресу үшін, Цезарь мен оның әскері Италиядағы Брундизийден Эпирге өтіп, Помпейдің әскеріне шабуылдай алмас үшін Адриатика теңізіндегі Помпей флотына басшылық етті. Қажетті кемелердің жартысын ғана жинағаннан кейін, Цезарь Адриатика арқылы жеті легионды жіберді және кемелер Бриндизиге жеткен соң, қалған легиондарды қайта тасымалдауға шешім қабылдады. Әдетте, қыс мезгілінде Адриатика теңізі арқылы жеті легионды Грекияға тасымалдау қиын болар еді. Бірақ Цезарь pontifex maximus лауазымына байланысты, астрономиялық маусымдар күнтізбеден алшақтығын білгендіктен, келу одан бек күткеннен оңай болатынын сезді. Бұл Цезарьға көмектесті, себебі Адриатика Бибулдың соғыс галереяларын Корфудан алысқа шығудан тоқтатты. Бибул 6 қараша күні кешке Цезарь флотымен Адриатиканы сәтті кесіп өтіп, Палаестке қонғанда таң қалды. Бибул Палаестен оңтүстікке қарай 80 шақырым жерде орналасқан болса да, барлаушылар жібермеген және оның кемелері Цезарьдің көліктерін тоқтатуға дайын болған жоқ. Цезарьдің келуі туралы естігенде, ол экипаждарына кемелерге оралуға бұйрық берді және Цезарьдің күштерін тасымалдаған кемелерді басып алу үмітімен солтүстікке қарай жүзіп кетті. Тағы да тым кеш қалған ол, тек Италияға қайтып бара жатқанда ғана жетіп, Цезарьдің 30 көлігін тұтқындап, өртеп жіберді. Содан кейін ол Цезарьге көмек немесе азық-түлік жеткізу үшін кемелердің өтуін тоқтатуға тырысты. Ол тек бір көлікті ғана қолға түсірді, оны жеке тұлғалар жалдаған және Бибулдың бұйрықтарына бағынудан бас тартқан. Ашуға берілген ол, бүкіл экипажды өлтіруге бұйрық берді. Содан кейін Бибул Италиядан келген кез келген кемелерді тоқтату үшін жағалаудағы барлық порларды блокадалап, Цезарьді Эпирде тастап кетті. Ол блокаданы тастамайынша кемелерін қайта толықтыра алмайтынын түсінді, сондықтан Цезарьдің Орикумдағы легаттарын Цезарьді уақытша бітімге келісуге көндіруге тырысты. Бибул Цезарь Помпеймен бейбіт келісімге келу үшін жібергісі келген елшілердің қауіпсіздігіне кепілдік беруден бас тартқанда, Цезарь бұл алдау екенін түсініп, келіссөздерден бас тартты. Блокаданы жалғастыруға бекінген Бибул өзін тым көп шаршатып алды; ол б.з.д. 48 жылдың басында ауырып, қыс бітпес бұрын Коркира маңында қайтыс болды.
Отбасы
Бибул Гай Калпурнийдің ұлы еді. Бибул екі рет үйленді. Бірінші некесінен үш ұлы болды, соның ішінде кейін мемлекет қайраткері болған Люций Кальпурний Бибул да бар еді. Оның үлкен екі ұлы, Марк және Гай, Мысырда Аулус Габиний Птолемей Аулетті таққа қайта отырғызғаннан кейін қалдырған әскерлермен өлтірілді. Оның Кальпурния есімді қызы болған болуы мүмкін, ол римдік сенатор Марк Валерий Мессалла Корвиннің бірінші әйелі болды. Оның екінші әйелі – Катонның қызы Порция, ол шамамен 58-53 жылдар аралығында үйленді. Одан тағы екі баласы болды, олардың кем дегенде біреуі ересек жасқа жеткен ұл еді. Екінші баласы қыз болуы мүмкін, бірақ бұл әлі нақты белгілі емес.