Кіріспе

Британдық психиатр (1917–2004)

Хамфри Фортескью Осмонд (1 шілде 1917 – 6 ақпан 2004) – Канадаға, содан кейін АҚШ-қа көшіп кеткен британдық психиатр. Ол «психоделикалық» сөзін ойлап тапқанымен және психоделикалық препараттардың қызықты және пайдалы қолданыстарын зерттеуімен белгілі. Осмонд сонымен қатар әлеуметтік ортаның психологиялық аспектілерін, әсіресе психиатриялық мекемелердегі емделушілердің жағдайына және қалпына келуіне олардың қандай әсер ететінін зерттеді.

Өмірбаян

Осмонд Англияның Суррей округінде дүниеге келді және Хейлибериде білім алды. Жас кезінде ол сәулетшінің кеңсесінде жұмыс істеді, содан кейін Лондон Корольдік колледжінің Гай ауруханасының медициналық мектебіне қабылданды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде флотта хирург лейтенант қызметін атқарғаннан кейін, Осмонд психиатр мамандығын меңгеру үшін оқуын жалғастырды.

Психоделиктермен жұмыс

Соғыстан кейін Осмонд Лондондағы Сент-Джордж ауруханасының психиатриялық бөлімшесіне қосылды, онда ол аға тіркеуші болды. Ауруханадағы уақыты үш жағынан маңызды болды: ол әйелі, медбике болып жұмыс істейтін Эми "Джейн" Роффимен кездесті; ол өзінің маңызды ынтымақтастарының бірі болған Джон Смиттизбен танысты; және ол өзінің атымен байланысты болатын ЛСД және мескалин есірткілерімен алғаш рет кездесті. Сент-Джордж ауруханасындағы есірткілерді зерттеу барысында Осмонд олардың шизофренияға ұқсас әсер ететінін байқады және бұл ауру мидағы химиялық тепе-теңдіктің бұзылуынан туындайды деп сенімді болды. Бұл идеялар сол кездегі Лондонның психиатриялық қауымдастығында кең қолдау таппады. 1951 жылы Осмонд пен Смит Канаданың Саскачеван провинциясына көшіп, Вейбурн психикалық ауруханасының штат қызметкерлеріне қосылды. Вейбурнда Осмонд аурухананы зерттеу-жобалау орталығына айналдыру үшін зерттеуші психологтар тобын ұйымдастырды. Ол жерде Абрам Хоффер және басқалармен бірлесіп, галлюциногенді есірткілерді қолдана отырып, пациенттерге қатысты түрлі зерттеулер мен байқаулар жүргізді. 1952 жылы Осмонд мескалин мен адреналин молекулаларының ұқсастығын атап өтті, бұл шизофрения адамның өзінен туындаған өзін-өзі улану түрі болуы мүмкін деген теорияны ұсынды. Ол шизофрениядан жазылғандардың өмірбаянын жинады және психиатрлар шизофренияны тек ақыл-ойының бұрмаланған түсініктерді қалай түсінетінін түсіну арқылы ғана түсіне алады деп санды. Ол бұл идеяны ынтамен зерттеді, шизофренияның бұрмаланған түсініктерін түсіну үшін барлық мүмкіндіктерді қарастырды, ауру негізінен қабылдаудың бұрмалануынан туындайды деп есептеді. Сонымен қатар, Осмонд психоделиктердің сананы кеңейтуге және мистикалық тәжірибелерге қабілеттілігіне қызығушылық танытты. 1953 жылы Олдус Хаксли белгілі ақын және драматург болды, ол жиырма жасында романист және кеңінен жарияланған эссеші ретінде сәттілікке жетіп, танымал болды. Ол АҚШ-та он жылдан астам уақыт өмір сүрді және Голливуд фильмдеріне сценарий жазуда тәжірибе жинады. Хаксли Осмондпен хат алмасып отырды. Бір хатында Хаксли қазіргі заманғы білім берудің білімді адамдардың санасын шектеуге, студенттердің санасын шабыттандырудан және материалдық жетістік пен тұтынушылықтан басқа көптеген нәрселерден жабуға бейім екенін айтты. Хаксли бір хатында Осмондтан мескалиннің дозасын беруге бола ма деп сұрады. Сол жылдың мамыр айында Осмонд АҚШ-қа конференцияға барды, онда Хакслиге сұралған мескалин берді және Хакслидің маңындағы тәжірибеге бақылау жасады. Осы тәжірибесінің нәтижесінде Хаксли "Түсініктің есіктері" атты кітап жазды, онда Голливуд төбелерінің көрінісін және оның оған тигізген әсерін сипаттады. Осмондтың есімі кітаптың алғашқы беттеріндегі төрт түбіртекте кездеседі (ол галлюциногенді есірткілерді емдік мақсатта қолдану туралы жазған мақалаларына сілтемелер). Осмондқа құрметпен қарады және оған сенді, сондықтан 1955 жылы саясатшы Кристофер Мэйхью оған жүгінді және Мэйхьюға мескалин сапарынан өтуге көмектесті, осы сапарды BBC түсіріп алды. Жазу тым даулы деп танылып, көрсетілімнен алынып тасталса да, Мэйхью бұл тәжірибені "мен жасаған ең қызықты нәрсе" деп бағалады. Бұл бейнематериалдың бір бөлігі 1986 жылы BBC-нің "LSD – The Beyond Within" деректі фильміне енді. Осмонд "психоделикалық" терминін алғаш рет 1956 жылы Нью-Йорк ғылым академиясының мәжілісінде ұсынды. Ол бұл сөздің "ойды білдіру" дегенді білдіретінін айтты ("ой", ψυχή (психе) және "білдіру", δήλος (delos)) және оны "таза, әдемі дыбысты және басқа қауымдастықтармен ластанбаған" деп сипаттады. Хаксли Осмондқа өзінің ойлап тапқан сөзін қамтитын өлеңін жіберді: "Бұл қарапайым әлемді салтанатты ету үшін, жарты грамм фанеротиме" (θυμός (thymos) ежелгі грек тілінде "жандылық" дегенді білдіреді). Осмонд оған жауап ретінде: "Адамдық тозаққа түсу немесе періштелікке көтерілу үшін, сізге психоделиктің бір ұсқын қажет" (басқа нұсқасы: "Адамдық тозақты немесе періштелікке көтерілу үшін, психоделиктің бір ұсқын алыңыз").

Осмонд 1950-ші жылдардың соңында алкоголизмді ЛСД-мен емдеуге тырысқан зерттеуімен де танымал. Ол емдеудің 50% сәттілікке жеткенін мәлімдеді. Ол кейбір ішушілердің ішімдікті тек делирий тременс эпизодынан кейін ғана тастай алатынын байқады және пациенттерге есірткінің жоғары дозасын беру арқылы осы жағдайды қайта жасай алмады. Бұл психоделикалық емдеу моделі деп аталды, бұл мидан құпия материалды шығаруға көмектесу үшін төмен дозаларды қолданатын психолитикалық модельден өзгеше. Осмондтың сол кездегі пациенттерінің бірі Алкоголь анонимдерінің негізін қалаушылардың бірі Билл У. болды. Бірақ психоделиктердің рухани түсінікті дамытуға қабілеттілігі артып келе жатқандықтан, Билл У. есірткісіз бұрынғы жылдары бастан өткерген мистикалық сананың күйін қайтаруды үміттенеді.

Американың жергілікті шіркеуіне араласу

Осмонд Американың жергілікті халықтарының шіркеуінің рәсіміне қатысып, онда олар қасиетті деп санайтын пейотты ішкен. Оның үй иелері – Қызыл фазан тобының мүшелері, жазық далалық үндістер. Түн бойы созылған рәсім Саскачеван провинциясының Кандо қаласында, Солтүстік Батлфордтың жанында (Оңтүстік Саскачеван өзені аймағында) өтті. Осмонд осы тәжірибесі туралы есепті 1961 жылғы көктемде "Tomorrow" журналында жариялады. Ол рәсімнің мәліметтерін, оның өткен ортасын, пейоттың әсерін, үй иелерінің мейірімділігін, сондай-ақ осы тәжірибенің олар үшін және Американың жергілікті халықтарының шіркеуі үшін қандай мағынаға ие болуы мүмкін деген ойларын баяндады.

Басқа қызығушылықтар

Дәрілік заттармен емдеуге деген қызығушылығымен қатар, Осмонд институционализацияның ұзақ мерзімді салдары зерттеді. Ол өзі бастан өткерген пейот ритуалын, оның киіз үй орналымын және ерекше әлеуметтік құрылымын, сол заманғы психиатриялық мекемелермен салыстыра отырып, түсіндіріп сипаттады. Пациенттердің жағдайын жақсарту мақсатында Осмонд "әлеуметтік архитектура" деп атаған зерттеу бағытын ашты, "социофугальдық" және "социопетальдық" терминдерін енгізді, Роберт Сомердің кәсіби жолын бастады және экологиялық психологияға үлес қосты. (Социофугальдық – адамдардың әрқайсысы жеке өмірін сақтай алатындай етіп орналастырылған тобы, ал социопетальдық – адамдардың бір-бірін көріп, қарым-қатынас жасай алатындай етіп орналастырылған тобы.) Осмондтың қызығушылықтарына Юнгтің тұлға типологиясын топтық динамикаға қолдану да кірді. Ричард Смоукпен бірлесіп, Юнгтің типологиясын жетілдіріп, президенттер мен басқа да әлемдік тұлғаларды талдауға пайдаланды. Осмонд сондай-ақ парапсихологияны зерттеді. Кейін Осмонд Принстондағы Нью-Джерси нейропсихиатриялық институтында (NJNPI) неврология және психиатрия зерттеу бюросының директоры болды, онда Бернард Аронсонмен бірге гипноз тәжірибелерін жүргізді. Соңынан ол Бирмингемдегі Алабама университетінде психология профессоры болды. Осмонд 11 кітаптың авторы және өмірі бойында көптеген жарияланымдар жасады. 2004 жылы Осмонд жүрек аритмиясынан қайтыс болды.