Литийді ашқан австралиялық психиатр: Джон Фредерик Джозеф Кейд

Кіріспе

Австралиялық психиатр Джон Фредерик Джозеф Кейд (18 қаңтар 1912 – 16 қараша 1980) – 1948 жылы литий карбонатының екіполярлы бұзылысты (екіжақты депрессия) емдеуде көңіл-күйді тұрақтандыру қабілетін ашқан австралиялық психиатр. Психозды емдеудің қалыпты әдістері электроконвульсивті терапия және лоботомия болған кезде, литий психикалық ауруды емдеуге қолданылған алғашқы тиімді дәрі болып ерекшеленді.

Ерте өмір

Джон Кейд Австралияның Виктория штатындағы Уиммера аймағындағы Муртоа қаласында дүниеге келген. Джонның әкесі Дэвид Муртоаның жалпы тәжірибелік дәрігері болған. Джонның анасы Эллен, ағалары Дэвид пен Фрэнк отбасын толықтырды. Джон кішкентай бала кезінде оның әкесі Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысып, Галлиполи мен Францияда қызмет еткен. Соғыстан оралғаннан кейін әкесі "соғыс шаршауынан" зардап шегіп, жалпы тәжірибелік медицинаны жалғастыруда қиындықтарға тап болды. Сондықтан ол тәжірибесін сатып, Психикалық гигиена департаментінде қызметке орналасты. Келесі 25 жылда доктор Кейд аға бірнеше Виктория штатының психиатриялық ауруханаларында – Санбери, Бичворт және Монт Паркте – бас дәрігер болып жұмыс істеді. Джон мен оның ағалары жастық шақтарының көп бөлігін осы мекемелердің аумағында өткізді, бұл Джонның психикалық аурулардың қажеттіліктерін терең түсінуіне зор ықпал етті. Джон 1928 жылы Мельбурндағы Скотч колледжін бітірді. Содан кейін ол Мельбурн университетінде медицинаны оқып, 21 жасында барлық пәндерден үздік дипломмен бітірді. Санкт-Винсент ауруханасында және содан кейін Корольдік балалар ауруханасында интерн болып жұмыс істеді, бірақ екі жақты пневмококк пневмониясына шалдықты. Санаторийде жатып емделіп жатқанда Джон медбикесі Жанға ғашық болды. Олар 1937 жылы үйленді. Бундурадағы қолданылмайтын кладовкада ол литийдің биполярлық бұзылысты емдеуге қолданылуын ашқан алғашқы тәжірибелерін жүргізді. Оның күрделі талдау құралдары болмағандықтан, бұл тәжірибелер көбінесе психикалық аурулармен ауырған науқастардың зәрін теңіз шошқаларына инъекциялаудан тұрды. Оның алғашқы тәжірибелері маниялық науқастардың зәрінің уытты екенін көрсетті. Зәрде екі уытты зат бар: мочевина және зәр қышқылы. Ол мочевинаның ауру және сау адамдарда бірдей екенін анықтады. Ол зәр қышқылын зерттеуді бастады. Ол үшін ол зәр қышқылының жасанды ерітіндісін жасады. Зәр қышқылының әртүрлі концентрацияларын жасау үшін оны оңай манипуляциялауға болатын затқа түрлендіру қажет болды. Зәр қышқылы өздігінен суда ерімейді. Содан кейін, зәр қышқылының суда еритін қасиетін арттыру үшін литий қосылып, литий уратының ерітіндісі жасалды. Кейд литий карбонатының ерітіндісімен инъекцияланған теңіз шошқаларының бақылау тобындағы шошқалар тыныштанғанын анықтады. Оның тәжірибеде мұқият бақылау жүргізуі литий ионының өзінің тыныштама әсері бар екенін көрсетті, бірақ бұл нәтиже литийдің шамадан тыс дозасының уытты әсерінен туындаған болуы мүмкін. Литийдің адамдарға қауіпсіз екеніне көз жеткізу үшін ол өзі литийді қабылдады.

John Cade was born in Murtoa, in the Wimmera region of Victoria, Australia. John's father David was Murtoa's general practitioner. Ellen, John's mother, and younger brothers David and Frank completed the family. When John was a small boy, his father left for World War I and served in Gallipoli and France. On return from the war, his father suffered from 'war weariness' and had difficulty in continuing in general practice. Therefore, his father sold the practice and accepted a position with the Mental Hygiene Department. Over the next 25 years, Dr Cade Sr became medical superintendent at several Victorian mental hospitals, namely Sunbury, Beechworth and Mont Park. John and his brothers spent many of their younger years living within the grounds of these institutions, which had a great bearing on John's later deep understanding of the needs of the mentally ill. John was educated at Scotch College, Melbourne, matriculating in 1928. He then studied medicine at the University of Melbourne, graduating at the age of 21 years with honours in all subjects. He became a House Officer at St Vincent's Hospital and then Royal Children's Hospital before becoming severely ill with bilateral pneumococcal pneumonia. While he was convalescing, John fell in love with one of his nurses, Jean. They married in 1937. It was at an unused pantry in Bundoora that he conducted crude experiments which led to the discovery of lithium as a treatment of bipolar disorder. Since he had no sophisticated analytical equipment these experiments mostly consisted of injecting urine from mentally ill patients into the abdomen of guinea pigs. His early experiments suggested to him that the urine from manic patients was more toxic. There are 2 toxic substances in urine: urea and uric acid. He found urea was the same in both ill and healthy people. He started to work on uric acid. In order to do that, he made artificial solutions of uric acid. To make up different strengths of uric acid he needed to convert it into a substance that he could more easily manipulate. On its own uric acid would not dissolve in water. Then, in an effort to increase the water solubility of uric acid, lithium was added to make a solution of lithium urate. Cade found that in the guinea pigs injected with lithium carbonate solution, as a control solution, the guinea pigs were more restful. His use of careful controls in his experiments revealed that the lithium ion had a calming effect by itself, but even this finding may have been caused by the toxic effects of an excessive dose of lithium. After ingesting lithium himself to ensure its safety in humans,

Кейдтің нәтижелері өте үміт берерлік болғанымен, литийдің кейбір жағдайлардағы жанама әсерлері емделуге бағынбауға әкелді. Литийдің уыттылығы литиймен емделген науқастардың бірнеше өліміне себеп болды. Қандағы литий деңгейін өлшеуге арналған тиісті тесттер әзірленгеннен кейін уыттылық мәселесі айтарлықтай төмендеді. Сонымен қатар, литий тұзы табиғи химиялық зат болғандықтан, оны патенттеу мүмкін болмады, демек оның өндірісі мен сатуы коммерциялық тұрғыдан тиімді деп есептелмеді. Бұл факторлар психиатрияда оның кеңінен қолданылуына бірнеше жыл бойы кедергі келтірді, әсіресе АҚШ-та, онда оның қолданылуы 1970 жылға дейін тыйым салынды.

Корольдік парк және RANZCP

1952 жылы Кейд Корольдік парк ауруханасының клиникалық мектебінің директоры және деканы болып тағайындалды. Екі жыл өткен соң, Корольдік паркті қайта жаңартуды жоспарлап отырған Психикалық денсаулық сақтау органының өтінішімен ол психиатриялық мекемелерді тексеру үшін алты айға Ұлыбританияға сапар шекті. Отанға оралғаннан кейін ол жаңа технологияларды енгізіп, науқастарға қатысты қатаң тәсілді топтық терапияны да қамтитын, көбірек жеке және бейресми стильмен алмастырды. Алкогольге байланысты жағдайлардың көптігіне алаңдаған ол ерте анықтауға көмектесу үшін ерікті ем қабылдауды қолдады, содан кейін алкоголизмді емдеуде тиаминнің жоғары дозаларын пайдалануды ұсынды. Кейд 1977 жылы зейнеткерлікке шыққанға дейін Корольдік парктегі басшы болып қызмет етті. 1976 жылы Кейд Австралия орденінің офицері атанғандардың алғашқыларының бірі болды. Доктор Кейд өзінің кездейсоқ жасай алған жаңалығын қарапайым етуге тырысып, өзін жай ғана алтын іздеуші, кен табатын адам деп сипаттады. 2004 жылдың шілдесінде «Австралияның медициналық журналы» Кейдтің 1949 жылғы «Психоздық күйзелісті емдеуде литий тұздары» мақаласы «MJA» журналының ең көп сілтемеленген мақаласы екенін хабарлады.

Мұра

Джон Кейд асқазан қатерлі ісігінен қайтыс болды. 1980 жылы Могенс Шу Иерусалимде өткен Коллегиялық халықаралық психофармакология конгресінде алғашқы Джон Кейдтің естелік лекциясын оқыды. RANZCP жыл сайын Монаш университеті немесе Мельбурн университетінде арнайы клиникалық емтиханнан өткен Виктория штатының соңғы курсындағы медицина студентіне Джон Кейд естелік медалін табыс етеді. Мельбурн университетінің медицина факультеті де Джон Кейд естелік сыйлығын береді.