Кіріспе

Гвадалупе таулары ұлттық паркі – Техас штатында, Эль-Пасо қаласының шығысында орналасқан Гвадалупе тауларындағы американдық ұлттық парк. Тау тізбегіне Техастың ең биік нүктесі – 8751 фут (2667 метр) биіктіктегі Гуадалупе шыңы және бұрынғы Баттерфилд Overland Mail пошта кочтарының бағытында саяхатшыларға белгілі болған Эль Капитан кіреді. Пайн-Спрингс келушілер орталығының жанында пошта кочтары бекетінің қираған қалдықтары сақталған. Жаңартылған Фрижоль ранчосында жергілікті тарих мұражайы орналасқан және ол Смит Спрингіне апаратын жолдың бастамасы болып табылады. Паркке қалың, төрт дөңгелекті көліктерге арналған жолмен Уильямс ранчосына жете аласыз.

Тарих

Гвадалупа таулары Перм кезеңіндегі Гвадалупия тізбесіне өз атын береді. Халықаралық стратиграфиялық комиссия тау жотасының жасын 272–260 миллион жыл деп есептейді. Таулар мыңдаған жылдар бойы күрделі тарихқа ие болған. Археологиялық дәлелдерге сәйкес, адамдар 10 000 жылдан бері осы аймақтағы көптеген үңгірлер мен қуыстарда өмір сүрген. Аңшы-жинаушылар ірі жануарларды қуа жөнеген, жеуге жарамды өсімдіктерді жинаған, мұны снарядтардың ұштары, тоқыма себеттер, керамика және тас суреттерінің табылуы растайды. Аймаққа алғаш келген еуропалықтар 16 ғасырда испандықтар болды, бірақ олар осы жерді қоныстандыруға тырысқан жоқ. Испандықтар жылқыны әкелді, ал Апачи сияқты көшпелі тайпалар оны аң ауру және көшіп-қону үшін пайдалы деп тапты. Мескалеро апачилері жануарларды қуа жөнеген, сондай-ақ азық-түлік және талшық алу үшін агав (немесе мескаль) жинаған (Мескалеро сөзі испан тілінде «мескаль жасаушы» деген мағынаны білдіреді). Паркте агавты пісіруге арналған шұңқырлар мен Мескалеро мәдениетінің басқа да артефакттарын табуға болады. Мескалеро апачилері 19 ғасырдың ортасына дейін тауларда тұрды, бірақ Америка Азамат соғысы аяқталғаннан кейін американдық көлік жолы оларға қиындық тудырды. 1840 және 1850 жылдары көптеген иммигранттар батысқа қарай жол тартқанда осы аймақты кесіп өтті. 1858 жылы Пайн Спрингс жанында Баттерфилд поштасы үшін Пайнри станциясы салынды. Баттерфилд поштасы Гуадалупе асуынан өтті, ол теңіз деңгейінен 1687 метр биіктікте орналасқан. 9-шы атқыштар полкіне елді мекендерге және пошта маршрутына жасалған үнді шабуылдарын тоқтату үшін осы аймаққа жіберілді. 1869 жылдың қысында лейтенант Х. Б. Кушинг әскерін Гвадалупа тауларына бастап, Мескалеро апачилерінің екі лагерін жойды. Олар ақырында осы аймақтан АҚШ резервацияларына қуылды. Феликс Маккиттрик Гвадалупа тауларындағы алғашқы еуропалық қоныс салушылардың бірі болды, ол 1870 жылдары мал өсірді. Маккиттрик каньоны оның құрметіне аталған деп есептеледі. Фрижоль ранчосы 1876 жылы Радер ағайындары салған алғашқы тұрақты ранчо болды. Ол 1916 жылдан 1942 жылға дейін аймақтық орталық және пошта бөлімі ретінде қызмет етті. Бүгінде ол қайта жаңартылып, мәдени мұражай ретінде жұмыс істейді. 1908 жылы Уильямс ранчосы салынды және ол тұрғындарының бірі, Джеймс Адольф Уильямстың есімімен аталды. Техас штатының Ван-Хорн қаласынан келген судья Дж. С. Хантер аймақтағы көптеген шағын ранчоларды біріктіріп, Гуадалупа тау шаруашылық ранчосын құрды.

География

Гвадалупе таулары Гвадалупе шыңында, Техастың ең биік нүктесінде, 2667 метр (8751 фут) биіктікке жетеді. Бұл тау тізбегі Сакраменто тауларының оңтүстік-шығысында және Брокеофф тауларының шығысында жатыр. Тау тізбегі Техастағы Гвадалупе шыңынан солтүстік-батыс және солтүстік-шығысқа қарай Нью-Мексикоға дейін созылады. Солтүстік-шығысқа қарай созылған бөлігі Карлсбадтың оңтүстік-батысында, Карлсбад үңгірлері ұлттық паркіне жақын жерде аяқталады; оңтүстік-батыс ұшы Ел-Капитанмен аяқталады, ол Эль-Пасодан шамамен 145 км (90 миль) шығысқа қарай орналасқан. Таулар Чихуахуа шөлінің құрғақ даласынан 914 метрден (3000 фут) аса биікке көтеріледі. Гвадалупе тауларында жазда салыстырмалы түрде ыстық, күзде тыныш және жұмсақ, ал қыс және көктемнің басында салқын немесе суық ауа райы болады. Қыс немесе көктемнің басында қарлы борандар, қыздаяқ жаңбыр, мұз жауу немесе тұман болуы мүмкін. Қыс айларынан көктемге дейін жиі жел туралы ескертулер шығарылады. Жаздың соңында дауылдар мен нөсер жаңбырлар болады. Түндер, тіпті жазда да, салқын болады.

Экология

Паркте үш негізгі экожүйе қамтылған. Чихуахуа шөлінің батыс жағы тұзды далалармен, креозот бұталарымен және бал мескит ағаштарымен ерекшеленеді, ал шығыс жағында жазықтар, пиньон қарағаюлары және арша ағаштары орналасқан. Маккиттрик, Беар және Пайн Спрингс каньоны сияқты каньондердің ішкі бөліктері тау өзендерімен толығатын бұлақтардың арқасында өсетін үлкен тісті клен, жұмсақ күл, чинкапин емен және басқа жапырақты ағаштармен толы. Соңында, теңіз деңгейінен 7000 футтан (2134 метр) жоғары альпілік аймақтарда ponderosa қарағаюы, Аризона қарағаюы, оңтүстік-батыс ақ қарағаюы, Таулы Дуглас фирі, аллигатор аршасы және дірілдейтін қайынның шағын ормандары бар. Аймақта Карлсбад үңгірлері мен Лечугилла үңгірі сияқты көптеген ірі үңгір жүйелері кездеседі. Аймақтың тарихы ежелгі Пуэбло және Моголлон халықтарының, сондай-ақ 19 ғасырда Апачилер мен түрлі заңнан тыс адамдардың қоныстанған кезеңін қамтиды.

Флора

Паркте 1000-нан астам өсімдік түрі өседі, олардың арасында кактустар, суккуленттер, дала гүлдері, шөптер және бұталар бар. Виола гуадалюпенсис – Гуадалупе тауларының меншіктік гүлі, бұл паркке ғана тән сирек кездесетін өсімдік.

Фауна

Бұл ұлттық парктегі сүтқоректілерге бұлан, жавелина, сұр түлкі, американдық қара аю, койот, бобкат, жолақты және шошқа мұрынды скунк, барс, жарғанақтың он алты түрі, қашан бұғы және тау арыстаны кіреді. Бұл парктегі құстарға үлкен мүйізді бүркіт, сүйкімді торғай, құрғаққұрт, тоқылдақ, түркия қарғасы, үлкен жол жүргіш, колибри, сұңқар, алтын бүркіт, кескіш және ірі мұқара кіреді.