1918 жылғы славян мемлекеті: Хорваттар, сербтер және словендер бірлестігі
State of Slovenes, Croats and Serbs
1918 ж. құрылған, мойындалмаған оңтүстік славян мемлекеті: Словендер, хорваттар және сербтердің бірінші югославян алғыбасы. Тарихы мен құрамын біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1918 жылы танылмаған панславян мемлекеті Оңтүстік-Шығыс Еуропада
1918 unrecognised pan Slavic state in Southeast Europe
Словендер, хорваттар және сербтер мемлекеті ( / Држава Словенаца, Хрвата и Срба; ) – 1918 жылдың қазанында, Бірінші дүниежүзілік соғыстың аясында, Австро-Венгрия империясының ең оңтүстік бөлігінде тұратын словендер, хорваттар және сербтер (Пречани) құрған саяси бірлестік. Халықаралық жағынан мойындалмағанмен, бұл панславян идеологиясы негізінде құрылған Югославия мемлекетінің алғашқы нысаны болды. Жарияланғаннан кейін 33 күн өткен соң, бұл мемлекет Сербия Корольдігі мен Черногория Корольдігімен бірігіп, Сербтер, хорваттар және словендер Корольдігін құрды.
The State of Slovenes, Croats and Serbs ( / Држава Словенаца, Хрвата и Срба; ) was a political entity that was constituted in October 1918, at the end of World War I, by Slovenes, Croats and Serbs (Prečani) residing in what were the southernmost parts of the Austro Hungarian Empire. Although internationally unrecognised, this was the first incarnation of a Yugoslav state founded on the Pan Slavic ideology. Thirty three days after it was proclaimed, the state joined the Kingdom of Serbia and the Kingdom of Montenegro to form the Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes.
Атауы
Мемлекет атауы оны мекендеген үш негізгі оңтүстік славян этносы – словендер, хорваттар және сербтерден шығарылған. Атауда көрсетілген хорваттар Хорватияның бұрынғы корольдіктерінде, Славонияда, Босния мен Герцеговинада және Далмацияда (оның ішінде Бока Которскада) тұрғандар еді. Атауда көрсетілген сербтер Босния мен Герцеговинада, Хорватия Славонияда, Далмацияда (оның ішінде Бока Которска мен Черногория жағалауында) тұрғандарды қамтыды, бірақ Сербия Корольдігінде (қазіргі Солтүстік Македония аумағын қоса алғанда), Черногория Корольдігінде немесе Воеводинада (Банат, Бачка, Бараньяны қоса алғанда) тұратын сербтерді қамтымады. 1918 жылдың 2-3 наурызында Загребте қоғамдық өмірдің түрлі салаларының өкілдері мен бірнеше саяси партиялардың мүшелері қатысқан кеңес өтті, оның ішінде Анте Павелич басқаратын Құқықтар партиясының Миле Старчевич фракциясы және Словен халық партиясы басты рөлде болды. Бірақ, биліктегі Хорват-Серб коалициясы мен оның оппозициясы – Хорват халықтық шаруалар партиясы кіргізілген жоқ. Кеңесте Словендер, хорваттар және сербтер халықтарының бірлігін жариялаған Загреб резолюциясы қабылданды («біртұтас ұлт», соңғысы тең «тайпалар» ретінде сипатталды, олардың ерекше тарихи жағдайлары мен тілектері ескерілуі керек еді), өздерін анықтау құқығы мен олар басып алған аумақты, соның ішінде бүкіл Цислейтанияны иеленуді талап етті. 1918 жылдың шілде және тамыз айларында Сплитте (Далмация үшін), Сушакта (Хорват жағалауы үшін) және Люблянада (Словен жерлері үшін) «Словендер, хорваттар және сербтердің халықтық ұйымдары» құрылды, олар осы саясатты ілгерілетуді мақсат етті. Тамыз айының соңында Хорватия Славония партиялары Загребте қайта кездесіп, қалай әрекет ету керектігін, әсіресе Хорват-Серб коалициясының қолдауын қалай алу керектігін талқылады. 1918 жылдың 14 қыркүйегінде Австрия-Мажарстанның сыртқы істер министрі Стефан Буриан фон Раеч Бірінші дүниежүзілік соғысты бейбіт келісім арқылы шешуді жақтаған мәлімдеме жасады, содан кейін соғыс аяқталуға жақын екені анық болды. Қазан айының басында Словен-Хорват-Серб қозғалысы Ұлттық Ассамблея құруды жоспарлады. Хорват-Серб коалициясының басшысы Светозар Прибичевич осы қозғалыстың көшбасшыларының бірі Срджан Будисавльевичпен кездесіп, бұл жоспарлар коалицияны әлсірету мақсатында ма екенін анықтауға тырысты, және екеуі Ұлттық Ассамблея құрылғанға дейін коалицияны болашақ Ұлттық Кеңеске шақыру туралы келісімге келді. Сонымен қатар, ұйымдастырушылар Хорват халықтық шаруалар партиясы мен Серб халықтық радикалдық партиясынан қолдау алды. 5 және 6 қазанда уақытша ассамблея шақырылды және атқару комитеттерін құру басталды. Орындықтар барлық партиялардың мүшелері арасында бөлістірілді.
The state's name derives from the three main South Slavic ethnic groups that inhabited it: the Slovenes, Croats, and Serbs. The Croats identified in the name were those residing in the preceding kingdoms of Croatia Slavonia, Bosnia and Herzegovina and Dalmatia (including Boka Kotorska). The Serbs identified in the name were those residing in Bosnia and Herzegovina, Croatia Slavonia, Dalmatia (including Boka Kotorska and Montenegrin Littoral), not those residing in the Kingdom of Serbia (which included the territory of the present day North Macedonia), nor those living in the Kingdom of Montenegro or Vojvodina (including Banat, Bačka, Baranya). On 2–3 March 1918, a grass roots meeting was held in Zagreb that included representatives of various aspects of public life as well as members of several political parties, primarily the Mile Starčević faction of the Party of Rights led by Ante Pavelić and the Slovene People's Party. The ruling Croat Serb Coalition and its opposition the Croatian People's Peasant Party, however, were excluded. The meeting produced the Zagreb Resolution that proclaimed the unity of the people of Slovenes, Croats and Serbs (a "unified nation" with the latter described as equal "tribes" whose peculiar historical positions and desires are to be accommodated), demanded a right of self determination and possession of the territory they occupied, including the whole of Cisleithania. In July and August 1918, the so called "People's organizations of Slovenes, Croats and Serbs" were formed in Split (for Dalmatia), Sušak (for the Croatian Littoral) and Ljubljana (for the Slovene lands) to advance these policies. In late August, the Croatia Slavonia parties met again in Zagreb to discuss how to proceed and, in particular, how to gain the support of the Croat Serb Coalition. On 14 September 1918, Austro Hungarian Foreign Minister Stephan Burián von Rajecz issued a statement advocating a settlement of World War I by peace treaty and it became apparent that the war was coming to an end. By early October, the Slovene Croat Serb movement were planning to set up a National Assembly. Svetozar Pribićević, the leader of the Croat Serb Coalition, confronted Srđan Budisavljević, one of the leaders of this movement, in an effort to determine whether these plans were meant to undermine the Coalition, and the two reached an understanding whereby the Coalition would be invited to join any future National Council before a National Assembly was formed. At the same time, the organizers obtained support from the Croatian People's Peasant Party and the Serb People's Radical Party. On 5 and 6 October, a provisional assembly was convened and the formation of executive committees begun. Seats were apportioned to members of all parties,
Италиямен қақтығыс
Антанта державаларына беруден жалғызу үшін император Карл бүкіл австро-венгер теңіз флотын, австро-венгер сауда флотын және барлық австро-венгерлік порттарды, арсеналдарды және жағалау бекіністерін Ұлттық кеңеске берді. Ұлттық кеңес Антанта үкіметтеріне дипломатиялық ноталар жіберіп, олар осы мүлікті өз бақылауына алғанын және соғыста емес екенін хабарлады. Бірақ, жақын арада Италияның "Регия Марина" әскери-теңіз флоты шабуыл жасап, оны таратып жіберді. Австро-Венгрия 1918 жылғы 4 қарашада қол қойылған Вилла-Джиусти шарты арқылы Италиямен келісімге келді. Бұл келісімде Италия словендер, хорваттар және сербтер мемлекетінің құрамына кірген аумақтың көп бөлігін басып алуға құқылы болды. Одан кейін итальян әскерлері Истрия мен Далмацияның көп бөлігін басып алды және Рапалло шарты күшіне енген 1921 жылға дейін сонда тұрды.
In order to avoid handing them to the Entente Powers, Emperor Karl assigned the entire Austro Hungarian Navy, the Austro Hungarian merchant fleet and all Austro Hungarian harbours, arsenals and shore fortifications to the National Council. The National Council sent diplomatic notes to the Entente governments notifying them that they had taken control of these assets and were not at war. The fleet, however, was soon attacked and dismembered by the Italian navy, the Regia Marina. Austria Hungary reached an armistice with Italy through the Armistice of Villa Giusti signed on 4 November 1918. This agreement stipulated that Italy could occupy large parts of the territory that had been included in the State of Slovenes, Croats and Serbs. Italian troops then occupied Istria and much of Dalmatia and remained there until 1921, when the Treaty of Rapallo came into effect.
Сербтер, хорваттар және словендер патшалығының құрылуы
Словения, хорваттар мен сербтер мемлекеті құрылғанға дейін халықаралық дипломатиялық мойындылықты алмады. 31 қазандағы нотада Ұлттық кеңес Ұлыбритания, Франция, Италия және АҚШ үкіметтеріне Австрия-Мажарстан құрамына кірген оңтүстік славян аймақтарында словендер, хорваттар және сербтер мемлекеті құрылғандығын, сондай-ақ жаңа мемлекеттің Сербия мен Черногориямен ортақ мемлекет құруға ниетті екенін хабарлады. Осыған ұқсас нота Сербия Корольдігі үкіметіне және Лондондағы Югослав комитетіне де жіберілді. Сербия премьер-министрі Никола Пашич 8 қарашада нотаға жауап беріп, Загребтегі Ұлттық кеңесті «Австрия-Мажарстан аумағында тұратын сербтердің, хорваттардың және словендердің заңды үкіметі» деп мойындады және Ұлыбритания, Франция, Италия және АҚШ үкіметтерінен де осылай істеуін сұрады. 23-24 қарашада Ұлттық кеңес «бұрынғы Австрия-Мажарстанның оңтүстік славян аймағында құрылған словендер, хорваттар және сербтер мемлекетінің Сербия және Черногория Корольдігімен бірігіп, бірыңғай словендер, хорваттар және сербтер мемлекетін құруын» жариялады. Ұлттық кеңес Сербия Корольдігі үкіметімен және Сербия мен Черногорияның саяси партияларының өкілдерімен бірыңғай мемлекетті ұйымдастыру туралы келісімді іске асыру бойынша қабылданған нұсқауларына сәйкес, осы шешімді іске асыру үшін кеңестің 28 мүшесі тағайындалды. Алайда, делегация мүшелері регент Александрмен келіссөздер жүргізгендіктен, нұсқауларды көбінесе назарға алмады. 1 желтоқсанда регент Александр «Сербияның тәуелсіз словендер, хорваттар және сербтер мемлекетінің жерлерімен бірігіп, сербтер, хорваттар және словендердің бірыңғай патшалығын» құрғанын жариялады. Ұлттық кеңес жұмысын тоқтатқандықтан, ол бұл жариялауды ресми түрде бекітпеді, сондай-ақ Сербия Парламенті де 1918 жылдың 29 желтоқсанында бұл декларацияны қарастырды. Ұлттық кеңестің соңғы маңызды міндеті 1919 жылдың басында Уақытша Ұлттық Өкілдікке өкілдерді тағайындау болды.
The State of Slovenes, Croats and Serbs did not obtain international diplomatic recognition before it ceased to exist. In a note of 31 October, the National Council informed the governments of the United Kingdom, France, Italy and the United States that the State of Slovenes, Croats and Serbs was constituted in the South Slavic areas that had been part of Austria Hungary, and that the new state intended to form a common state with Serbia and Montenegro. The same note was sent to the government of the Kingdom of Serbia and the Yugoslav Committee in London. Serbia's prime minister Nikola Pašić responded to the note on 8 November, recognizing the National Council in Zagreb as "legal government of Serbs, Croats and Slovenes living in the territory of the Austria Hungary", and notified the governments of the United Kingdom, France, Italy and the United States asking them to do the same. On 23–24 November, the National Council declared "unification of the State of Slovenes, Croats and Serbs formed on the entire, contiguous South Slavic area of the former Austria Hungary with the Kingdom of Serbia and Montenegro into a unified State of Slovenes, Croats and Serbs". 28 members of the council were appointed to implement that decision based on National Council's adopted directions on implementation of the agreement of organization of the unified state with the government of the Kingdom of Serbia and representatives of political parties in Serbia and Montenegro. The instructions were largely ignored by the delegation members who negotiated with Regent Alexander instead. On 1 December, Regent Alexander proclaimed unification of "Serbia with lands of the independent State of Slovenes, Croats and Serbs into a unified Kingdom of Serbs, Croats, and Slovenes". As the National Council ceased to operate, it never formally ratified the proclamation, nor did the Parliament of Serbia, which took note of the declaration on 29 December 1918. The National Council's final important task was to appoint representatives to the Temporary National Representation in early 1919.