Кіріспе
2000 жылы түсірілген американдық фильм, режиссері Дэвид Тухи. USA Films (АҚШ)
| ел = АҚШ
| тіл = ағылшын
| бюджет = 23 миллион доллар
| табыс = 53.2 миллион доллар. Фильм режиссері Дэвид Тухи, сценарийін Дэвид Тухи және Кен мен Джим Уит бәуірлер бірлесіп жазған, ал идеясы соңғы екеуіне тиесілі. Басты рөлдерде Вин Дизель, Радха Митчелл, Коул Хаузер және Кит Дэвид ойнайды. Қауіпті қылмыскер Риддик (Дизель) түрмеге апарылып бара жатқанда, ғарыш кемесі кометаның қалдықтарынан зақымданып, шөл планетаға құлайды. Осы планетада жыртқыш жандар тірі қалғандарға шабуыл жасағанда, Риддик олармен бірігіп, планетадан қашуға тырысады. "Pitch Black" – PolyGram Filmed Entertainment компаниясының соңғы фильмі, ол өндіріс кезінде Universal Pictures компаниясымен бірікті. Фильмнің бюджеті 23 миллион АҚШ долларын құрады. "Pitch Black" 2000 жылдың 18 ақпанында USA Films компаниясымен шығарылып, сыншылардан аралас пікірлер алды. Олар фильмдегі жаңашылдық элементтерді, визуалды стильді және Дизельдің актерлік шеберлігін жоғары бағаласа, негізгі идеяны толық ашпағанын және кейбір кейіпкерлердің стереотиптік бейнеленгенін сынға алды. Фильм күтпеген сәттілікке ие болып, бүкіл әлем бойынша 53 миллион доллардан астам табыс тапты және Риддик антигеройіне арналған франшизаның бастауы болды. 2004 жылы Universal компаниясы "Риддиктің хроникалары" атты жалғасын шығарды, онда Вин Дизель тағы да бас рөлде ойнады, ал Дэвид Тухи сценарийші және режиссер ретінде қайта оралды. 2013 жылы "Риддик" атты үшінші фильм жарық көрді, онда Дизель мен Тухи тағы да бірлесіп жұмыс істеді.
USA Films (United States)
| country = United States
| language = English
| budget = $23 million
| gross = $53.2 million directed by David Twohy and co written by Twohy and brothers Ken and Jim Wheat from a story conceived by the latter. The film stars Vin Diesel, Radha Mitchell, Cole Hauser, and Keith David. Dangerous criminal Riddick (Diesel) is being transported to prison in a spacecraft, and escapes when the spaceship is damaged by comet debris and crash lands on an empty desert planet. When predatory creatures begin attacking the survivors, Riddick joins forces with them to escape the planet. Pitch Black was the final film credit of PolyGram Filmed Entertainment, which merged with Universal Pictures during production. It was shot on a modest budget of US$23 million. Pitch Black was released on February 18, 2000 by USA Films and received mixed reviews from critics, who praised some inventive elements, the film's visual style, and Diesel's performance, but criticized a failure to fully expand on the core premise and some cliched characterizations. It was a sleeper hit, grossing over $53 million worldwide, and started a franchise centered on the antihero Riddick. A sequel, The Chronicles of Riddick, was released in 2004 by Universal, with Diesel back as the title character and Twohy returning as writer and director. A third film, titled Riddick, was released in 2013, with Diesel and Twohy reuniting again.
Сюжет
Алыстағы болашақта "Хантер Гратзнер" ғарыш кемесі криостаздағы жолаушыларды тасымалдап жүр. Олардың арасында үш жас паломникті Жаңа Меккеге бастап бара жатқан мұсылман дінбасы Әбу "Имам" әл-Валид, Джек есімді жасөспірім, Шазза мен Зик есімді кеншілер, Пэрис есімді бай саудагер, заң қорғаушы кейпіндегі сыйлық аулаушы Уильям Дж. Джонс және қаскөй қылмыскер Ричард Б. Риддик бар. Риддиктің хирургиялық түрде өзгертілген көздері жарыққа ерекше сезімтал. Микрометеориттер кеменің қабырғасын тесіп, капитанды өлтіріп, кемені жолынан шығарады. Кеменің бірінші офицері Оуэнс және түсіру пилоты Каролин Фрай кемені жақын планетаға қондыруға тырысады. Кеме құлағанда Фрай салмақты азайту үшін жолаушылар бөлімін тастауды ұсынады, бірақ Оуэнс оны тоқтатады. Кеме планета бетіне құлайды, көптеген жолаушылар қаза табады, ал Оуэнс ауыр жарақат алады. Риддик Джонстың оны ұстау әрекеттеріне қарамастан, шөлге қашып кетеді. Аман қалғандар айналасын зерттейді және планетаның үш күні оны мәңгілік күн сәулесінде ұстап тұрғанын байқайды. Олар тасталған геологиялық зерттеу орталығын табады, онда су қоймасы және ұшуға қабілеті жоқ кеме бар. Зик жоғалып кетеді, күдік Риддикке түседі. Зикті іздеу кезінде Фрай үңгірде Зиктің денесін табады және жарыққа сезімтал агрессивті жандардан қашып құтылады. Джонс Риддикті қайта ұстайды және оған келісім ұсынады: егер ол аман қалғандарға планетадан қашып кетуіне көмектессе, Джонс оны босатады. Топ қуат аккумуляторын кемеге апарып жеткізеді. Жас паломниктің бірі зерттеу кезінде шабуылға ұшырап, желінеді. Орриарлық көрсеткіш тұтылудың жақын екенін және жандардың жер үстінде аң аулауға мүмкіндік алатынын көрсетеді. Олар геологтардың барлығы соңғы тұтылу кезінде жандардың шабуылынан қаза тапқанын түсінеді. Джонс Фрайға Риддиктің қабілетті пилот екенін және оларды тастап кетуі мүмкін екенін айтады, ал Риддик Джонстың іс жүзінде сыйлық аулаушы және морфинге тәуелді екенін, Оуэнске соңғы сәттерінде дәрі бермегенін ашады. Топ күн тұтылуы басталар алдында кемеге қуат аккумуляторын жеткізу үшін күн қуатымен жүретін құм көлігімен апат орнына қайта оралады, бірақ олар келгенде тұтылу басталады. Жерден жандар шығып, Шазза мен тағы бір паломникті жеп қояды. Көзі жақсы көретін Риддик топты қараңғыда кемеге жаяу жетектеуге келіседі. Олар кемеден жасалған шамдардан қорғаныс құрылғысын құрастырады, бірақ Париж кездейсоқ түрде оны бұзып, желінеді. Риддик топқа Джек іс жүзінде әйел екенін және оның етеккір қандарының иісі жандардың назарын аударатынын айтады, ал Джонс Риддикке оны әйел ретінде жем ретінде пайдалануды ұсынады. Оның орнына Риддик Джонспен соғысып, оны жаралайды және оны алаңдату үшін өлтіріп тастайды. Қалған топ алға жылжиды, ал Риддик қуат аккумуляторын сүйреп әкеледі. Имамның соңғы шәкірті өлтірілгеннен кейін және жаңбыр басталып, олардың жасаған шамдарын сөндіргеннен кейін, Риддик қалғандарын үңгірге жасырып, кемені өзі іске қосуға кетеді. Үңгірде топ биолюминесцентті құрттарды табады және оларды шам ретінде пайдалану үшін бөтелкелерге салады. Фрай үңгірден шығып, Риддиктің кемені іске қосып жатқанын көреді. Ол одан басқаларды құтқаруға көмектесуін сұрайды, бірақ ол оны өзімен бірге алып кетуді ұсынады. Риддик Фрайдың олар үшін өлуге дайын екенін айтқаннан кейін қайтып оралуға көндіріледі, олар Имам мен Джекты алып кетеді, бірақ Риддик жыртқыштардан бөлініп, жараланады. Фрай оны іздеп қайта оралады, бірақ бір жан оны пышақтап, алып кетеді. Риддик кемеге жетеді және мүмкіндігінше көп жандарды өртеп жіберу үшін қозғалтқыштарды іске қосуды кешіктіреді. Ғарышта Джек Риддикке оны туралы билік органдарына не айту керектігін сұрайды, ол оған Риддик планетада өлді деп айтуды айтады.
Өндіріс
Кен мен Джим Уиттің айтуынша, Pitch Black-тің бастапқы идеясын Interscope Communications компаниясында жұмыс істеген кезінде Дэвид Мэдден ұсынған. Оның алғашқы негізгі ойы: «Саяхатшылар бірнеше күннің мәңгілік жарық беретін планетасына келеді, бірақ күннің тоқырауы қараңғылықты әкелгенде, әруақтар пайда болады». Бұл «әруақтар» алғашқы сценарийде сақталды, бірақ кейін физикалық қаскөйлермен ауыстырылды. Interscope компаниясы Дэвид Тухиге осы идеямен жүгінді және ол сценарийді жетілдіре алса, режиссерлік етуге рұқсат берді. Тухи Alien 3 фильмінің ерте нұсқасымен жұмыс істеген және Pitch Black идеясы осы франшизаға ұқсас екенін білген. Ол сценарийдегі кейіпкерлердің даму жолын өзгертуді ұсынды. Тухи былай деді: «Бұл фильмде үш кейіпкерім бар, олар тек басында болған жерінен ғана емес, сонымен қатар соңында болатын жерінен де өзгереді. Менде үш басты рөлдегі актер болды, және олардың әрқайсысы өзін басты рөлдегі актер деп есептеді, бұл түсірілім алаңында көптеген мақтаншылдыққа себеп болды. Бірақ мақтаншылдық әрқашан жаман емес. Түсірілімнің көп бөлігі, соның ішінде барлық сыртқы түсірілімдер Оңтүстік Австралиядағы Кубер-Педи және оның айналасында өтті. Аймақта қыс мезгілі болды, ал түсірілімге дейін жауған жаңбыр түсірілімді кешіктірді. Ішкі түсірілімдердің көп бөлігі Квинсленд штатының Оксенфорд қаласындағы Village Roadshow студиясында жүзеге асырылды. Лос-Анджелесте New Deal студиясы миниатюралық түсірілімдер және ғарыш кемесінің апатының ішкі көрінісі үшін пайдаланылды. Күндізгі түсірілімдердегі әртүрлі күндерді көрсету үшін фильм жасаушылар пост-продакшн кезінде ағартқышпен айналып өту әдісін қолданды.
Қабылдау
Pitch Black 2000 жылдың 18 ақпанында 1832 кинотеатрда көрсетілімге түсіп, алғашқы апта соңында 11 577 688 доллар жинап, кассада 4-орынды иеленді. Фильмнің ішкі кірісі 39 240 659 доллар, ал халықаралық кірісі 13 947 000 доллар құрады, осылайша жалпы әлемдік кірісі 53 187 659 долларға жетті. Metacritic сайтында фильмге 29 сыншының бағасы негізінде 100 балдық шкала бойынша 49 бал берілді, бұл "аралас немесе орташа пікірлер" дегенді көрсетеді. ReelViews-тен Джеймс Берардинелли фильмге 4 жұлдыздың 3-ін беріп, "Бұл аса қиын рөл емес, бірақ Дизель оны өте жақсы орындады" деді. BBC.com фильмге 5 жұлдыздың 3-ін беріп, оны "көңілді және жақсы фильм" деп сипаттады. Guardian басылымынан Питер Брэдшоу фильмге жағымды баға беріп, "Фильмде әлбетте қызықты нәрсе бар, оны екі сөзбен айтуға болады: Вин Дизель" деді. A.V. Club-тан Нейтан Рабин фильмге жағымды баға беріп, фильмнің "соңғы жарты сағатында сәл әлсірегенін" және "Дизельді бір-екі сөзбен шектегенін, бірақ көбінесе керемет" деп бағалады. San Francisco Chronicle фильмге 4 жұлдыздың 0-ін беріп, оны "жалықтыратын тәжірибе" деп атады. Austin Chronicle фильмге 5 жұлдыздың 2-ін беріп, оны "ғарыздар арасындағы шайқастар мен қаза болғандардың санын есептеуге арналған өте қарапайым фильм" деп сипаттады. Chicago Sun Times газетінен Роджер Эберт фильмге 4 жұлдыздың 2-ін берді, Pitch Black фильмін Тоухидің "Қонақ" (1996) фильмінен нашар деп атап, "Адамдар Жерден сансыз жарық жылдар қашықтыққа саяхаттап, соңында тағы да сол ескі, жалпы конвенциялардың ішінде табылуы қаншалықты өкінішті" деді.
Үй медиасы
Pitch Black 2000 жылы 10 қазанда Universal Studios Home Video компаниясы VHS және DVD форматында шығарды. Ол 2004 жылы DVD-де «The Chronicles of Riddick: Pitch Black» деген атпен қайта шығарылды. 2006 жылдың 11 шілдесінде HD DVD форматында, ал 2009 жылдың 31 наурызында Blu-ray форматында жарық көрді. Дискте театрлық нұсқасымен қатар, 3 минутқа көбірек қосымша материалдары бар, рейтингсіз режиссерлік нұсқасы да бар. Лазерлік диск шығару жоспарланған, бірақ 2001 жылдың ортасына дейін бұл форматқа қолдаудың төмендеуіне байланысты тоқтатылды. 2020 жылы, фильмнің 20 жылдығына арналған жылы, Arrow Video «Pitch Black» фильмін 4K Ultra HD Blu-ray форматында шығарды.
Жалғасы
Фильмнің жалғасы, "Риддик хроникасы" (2004) фильмін де Дэвид Тухи режиссерлік етті. Жалғаспен байланыстырып, фильм "Риддиктің хроникасы: Pitch Black" деген атпен романға айналдырылды, оны Франк Лаурия жазды. Сол жылы шыққан қысқа анимациялық фильм, "Риддик хроникасы: Қараңғы ашу" (2004) фильмін Питер Чунг режиссерлік етті. "Қараңғы ашу" "Pitch Black" пен "Риддик хроникасы" арасындағы байланысты қамтамасыз етеді. "Риддик", "Риддик хроникасы" фильмінің тікелей жалғасы, 2013 жылдың 6 қыркүйегінде Дэвид Тухи мен Вин Дизельдің қатысуымен көрсетілді. Бұл жалғас түпнұсқа "Pitch Black" фильміне жақын. "Риддик: Фурья" төртінші бөлімі 2023 жылдың ақпан айында жарияланды. Вин Дизель тағы да фильмде ойнайды, ал сценарийді Дэвид Тухи жазып, режиссерлік етеді.
Алдын ала
Into Pitch Black (2000) – бұл "Sci Fi Channel" арнасының арнайы жобасы, ол "Pitch Black" фильмінен үзінділерді қамтиды және фильмдегі оқиғалардан бұрын мен кейін орын алады. Кейінгі түсірілімдердің сюжеттік желісімен қарама-қайшылықтар оны канондық емес деп жариялады.
Бейне ойындар
The Chronicles of Riddick: Escape from Butcher Bay, Xbox және PC платформалары үшін жасалған ойын, 2004 жылы сыншылардың жоғары бағасына ие болып шықты. 2009 жылдың 7 сәуірінде Xbox 360, PlayStation 3 және PC үшін жаңа кампаниясымен бірге Butcher Bay-дің жаңадан жасалған нұсқасы The Chronicles of Riddick: Assault on Dark Athena деген атпен жарық көрді.