Кіріспе

алгебралық топологиядағы дуалдық ұғымы

Математикада Экманн-Хилтон аргументі (немесе Экманн-Хилтон принципі немесе Экманн-Хилтон теоремасы) – бір жиынтақтағы екі бірлік магма құрылымы туралы аргумент, мұнда біреуі екіншісі үшін гомоморфизм болып табылады. Мұндай жағдайда, құрылымдар бірдей болып шығады және нәтижедегі магма коммутативті моноид болады. Бұл жоғары гомотопиялық топтардың коммутативтілігін дәлелдеуге қолданылуы мүмкін. Бұл принциптің авторы Бено Экманн мен Питер Хилтон, олар 1962 жылғы мақаласында оны қолданған.

Ескертпелер

Операциялар және көбінесе моноидтік құрылымдар немесе көбейтулер деп аталады, бірақ бұл олардың қауымдастырылатынын ұғындырады, бұл дәлелдеу үшін міндетті емес қасиет. Шындығында, қауымдастырылу осыдан туындайды. Сондай-ақ, екі операцияның бірдей бейтарап элементке ие болуын талап етудің қажеті жоқ; бұл оның салдары.

Ескертпелер

Егер операциялар ассоциативті болса, онда олардың әрқайсысы моноид құрылымын анықтайды, ал жоғарыдағы шарттар моноид гомоморфизмі (немесе керісінше) болатын абстрактілірек шартқа тең. Теореманы тұжырымдаудың одан да абстрактілі жолы: Егер моноидтар санатындағы моноид объектісі болса, онда ол шын мәнінде коммутативті моноид болып табылады. Осындай аргумент шағын санаттар немесе группоидтар санатындағы моноид объектілерінің жағдайында осындай тривиальды нәтижеге әкелмейтіні маңызды. Керісінше, группоидтар санатындағы топтық объектілер ұғымы қиылысқан модуль ұғымымен эквивалентті болып шығады. Бұл гомотопия теориясында бірнеше группоид объектілерін пайдалану идеясына алып келеді. Жалпы алғанда, Экманн-Хилтон аргументі (қатаң) екі және көп санаттар теориясындағы алмасу заңының ерекше жағдайы болып табылады. (Қатаң) екі санат – екі категория құрылымымен жабдықталған жиын немесе класс, олардың әрқайсысы екінші құрылымның морфизмі болып табылады. Егер екі категория құрылымындағы композициялар жазылса, онда алмасу заңы былай оқылады:

екі жағы да анықталған кезде. Оның қолданылу мысалы және талқылау үшін төмендегі Хиггинстің мақаласына қараңыз. Алмасу заңы екі санатта абельдік моноидтар отбасы бар екенін білдіреді. Гомотопиялық топтарға қатысты тарих қызықты. 20 ғасырдың басындағы топология саласының мамандары абельдік емес негізгі топтың геометрия мен анализде пайдалы екенін, абельдік гомологиялық топтарды барлық өлшемдерде анықтауға болатынын және байланысты кеңістік үшін бірінші гомологиялық топтың абельдік негізгі топқа тең екенін білген. Сондықтан абельдік емес негізгі топты барлық өлшемдерге жалпылауға ниет болды. 1932 жылы Эдуард Чех Цюрихте өткен Халықаралық математикалық конгреске жоғары гомотопиялық топтар туралы мақала ұсынды. Алайда, Павел Александров және Хайнц Хопф бұл топтардың абельдік екенін тез дәлелдеді және осы негізде Чехті мақаласын кері қайтаруға көндірді, сондықтан баяндамада тек шағын абзац пайда болды. Витольд Гуревич осы конференцияға қатысқан деген қауесет бар, ал оның жоғары гомотопиялық топтар туралы алғашқы жұмысы 1935 жылы жарық көрді. Сондықтан ертедегі топологтардың армандары көптен бері иллюзия ретінде қарастырылып келеді. Кубикалық жоғары гомотопиялық группоидтар төменде сілтеме келтірілген Нонабельдік алгебралық топология кітабында сүзгіленген кеңістіктер үшін құрастырылады, ол негізгі алгебралық топологияны, соның ішінде Сейферт-Ван Кампен теоремасының жоғары аналогтарын сингулярлы гомологияны немесе симплициалдық жуықтауды қолданбай дамытады.