Кіріспе

Американдық композитор Дуглас Стюарт Мур (10 тамыз 1893 – 25 шілде 1969) – американдық композитор, ән жазушы, органшы, пианист, дирижер, педагог, актер және автор. Көбінесе американдық тақырыптарда туындылар жазған композитор, оның музыкасы әдетте музыкалық модернизмнің эксперименттік прогрессивті бағыттарынан аулақ, лирикалық және консервативті стильде сипатталады. Композитор Вирджил Томсон Мурды американдық халық музыкасының ықпалындағы неоромантик композитор деп сипаттады. Оның бірнеше шығармалары өмірінде танымал болғанымен, тек оның халық операсы «Бэби Доудың балладасы» (1956) 21-ші ғасырда да кеңінен танылды. Оның әкесі Мур отбасының фермасында, Куакснест аталған, тағы бір үй салды, онда Мур және оның отбасы жаздарын өткізді. Ересек болғаннан кейін Мур 1969 жылы қайтыс болғанға дейін отбасының Катчог мүлігінде тұрды. Мурдың әкесі «Ladies' World» әдеби журналын шығару арқылы көшкен асты, ол 1913 жылы зейнетке шыққаннан кейін С.С. МакКлюрге сатылды. 13 жасында ол Массачусетс штатының Вест-Ньютон қаласындағы Фессенден мектебіне түсті, онда 1906–1907 оқу жылында оқыды. Осыдан кейін, ол колледжге дайындық білімінің соңғы төрт жылын Коннектикут штатының Лейквилдегі Хотчкисс мектебінде аяқтады және 1911 жылдың көктемінде бітірді. Хотчкиссте ол ересек шақта да жалғасқан бірнеше достар тапты. Олардың арасында үш рет Пулитцер сыйлығын жеңіп алған ақын, жазушы және Конгресс кітапханасының тоғызыншы директоры Арчибальд МакЛиш, Тони сыйлығын жеңіп алған сахна суретшісі Дональд Оенслагер, «Time», «Life» және «Fortune» журналдарын құрған Генри Люс және 1920 жылы Мурмен үйленген Эмили Бейли болды. Йельде ол мектеп шараларына арналған әндер жазды, бұл оның танымал стильде музыка жазуға деген қабілетін көрсетті. Йельде оқыған кезінде жазған басқа әндерінің ең танымалсы – 1913 жылы жазған «Goodnight, Harvard» Йель шайқас әні. Ол Йель университетінен екі диплом алды: 1915 жылы философиядан, ал 1917 жылы музыка композициясынан бакалавр. Соңғы дипломдық жобасында ол өзінің оркестрлік композициясы «Fantaisie Polonaise» дирижерлік етті. Мурдың Йельдегі композиция сыныптастарының бірі Роджер Сешнс болды. Ол сонымен қатар осы кезеңде досы МакЛиштің бірнеше өлеңдеріне музыка жазды. Д’Индиден Мур Д’Индидің ұстазы болған Сезар Франкқа ұқсас композициялық стиль алды. CMA-да оқыған кезінде Мур 1921–1922 жылдары Эрнест Блохтың Кливленд музыка институтындағы шеберлік класында композициялық оқуын жалғастырды. Мур Блохтың оқытуымен бұрынғы композиция мұғалімдеріне қарағанда жақсы нәтижелерге жетті. 1925 жылы ол Ричард Болеславскийдің Америкалық зертханалық театрының (ALT) тапсырысы бойынша Уильям Шекспирдің «Он екінші түн» қойылымына қосымша музыка жазды. Мур Булангердің орган оқушысы ретінде жағымды тәжірибе алғанымен, оның композициялық оқулары оның басшылығымен бақытты болмады. Оның сезімтал американдық тақырыптарға, операға, музыкалық театрға, халық музыкасына және консервативті мелодиялық жазуға бейімділігі Боланжердің музыкалық модернизмнің прогрессивті эстетикасымен қақтығысты. Ол сондай-ақ Парижде тұңғыш сахналық жұмысы, «О, О, Теннеси» музыкалық туындысымен айналысты, бірақ ол ешқашан жарияланбады немесе қойылмады. 1927 жылдың 1 шілдесінде ол Колумбия университетінде адъюнктурадан көмекші профессоры болып, Барнард колледжінің музыка бөлімінің меңгерушісі болып тездетіліп тағайындалды. Оның басшылығымен Мур Колумбияда музыка бағдарламасында бірнеше жаңа саясатты енгізуде маңызды рөл атқарды. Оларға студенттерге оркестрде ойнағаны үшін колледж кредитін беру, алғаш рет музыка сабақтарын алу, оркестрді әйел музыканттарға ашу және оркестрдегі аспапшыларға (обоисттер мен фагонисттер сияқты) алуы қиын стипендиялар беру кірді. Мураның музыка бағдарламасын басқару және оркестрлік репетициялар мен концерттерді жүргізумен айналысатын тығыз кестесіне қоса, Мур музыканы бағалау бойынша курстар оқыды. Соңғысы оның алғашқы кітабының жарыққа шығуына әкелді, «Музыканы тыңдау» (1932), ол музыка білімі жоқ жалпы оқырмандарға арналған. 1954 жылы ол Отто Луенинг пен Оливер Дэниелмен бірге CRI (Composers Recordings, Inc.) жазбалар компаниясын құрды. Оның екінші кітабы «Мадригалдан қазіргі заманғы музыкаға дейін» (1942) болды.

1926-1929 жылдар

Колумбия университетінде оқыған кезінде Мур композиторлық қызметін жалғастырды; американдық тақырыптарда шығармалар жазды. Осы кезеңде жазған алғашқы маңызды туындысы – «Моби Дик» (1928) симфониялық поэмасы болды. Ол Мельвиллдің 1851 жылғы осы аттас романының оқиғасын музыка арқылы баяндады. Симфония бағдарламалық элементтерді қамтиды, бірақ дәстүрлі симфониялық форманы сақтайды; әйтсе де, шығармада шекерцо бөлімі жоқ. 1934 жылы Мур Гуггенхайм стипендиясын алды, бұл оған Бермуда аралдарында уақыт өткізіп, драматург Филип Барридің 1926 жылғы Бродвей пьесасы негізінде «Ақ қанаттар» атты алғашқы операсын жазуға мүмкіндік берді. Операның увертюрасы 1935 жылғы маусымда Бруклин симфониялық оркестрімен орындалды, бірақ операның қойылымы он төрт жыл өткен соң, 1949 жылғы 10 ақпанда Харт мектебінде ғана сахналанды. Барри және оның әйелімен болған келіспеушілік операның жариялануына тосқауыл қойды.

1950 жылдар

Мурға афроамерикалықтар дамытқан джаз және рэгтайм да әсер етті. Бұл оның операларында ең жақсы байқалады. "Baby Doe балладасы" операсында бірнеше рэгтайм элементтері бар (бірінші көріністе хонки-тонк фортепиано кеңінен қолданылады). Оның "сабынды операсы" аталған "Gallantry" (1950) операсында Lochinvar сабыны мен Billy Boy шамына арналған жарнамалар блюз стилінде орындалады. Оның екінші симфониясының аллегреттосы дерлік неоклассикалық стильде деп сипатталған. Дуглас Мурдың музыкасы "сәлдемділік, әдемілік және нәзік лирикамен" сипатталған, әсіресе көптеген шығармаларының баяу бөлімдерінде, атап айтқанда А мажордағы симфониясында және кларнет квинтетінде. Бұл шығармалардың жылдам бөлімдері "қуатты, көңілді және біршама билікке шақыратын" сипатқа ие. Мурдың күшінің көп бөлігі оркестрлік шығармаларға емес, опералық музыкаға жұмсалды. "Жердегі алыптар" романын норвег-америкалық автор жазды және ол алғаш рет 1921-1922 жылдары норвег тілінде жарық көрді. Мур Ұлы далалардағы скандинавиялық қоныс жайлар туралы осы туындының 1927 жылғы ағылшын тіліне аудармасы опера ретінде қойылғаннан кейін музыка жазды. Ол осы еңбегі үшін 1951 жылы Пулитцер сыйлығын алды.