Кіріспе
Солтүстік Америкадағы британдық колония (1636–1776)
Род-Айленд және Провиденс плантациялары колониясы Американың шығыс жағалауында, Атлант мұхитымен шектесетін алғашқы Он үш колонияның бірі болды. Оны Роджер Уильямс негіздеді. 1636 жылдан 1707 жылға дейін бұл ағылшын колониясы болды, ал кейін 1776 жылғы Американ революциясына дейін Ұлыбританияның колониясы болды, содан кейін Род-Айленд және Провиденс плантациялары штаты ретінде танылды.
Алғашқы қоныстар
Жерді алғаш рет Нарагансетт индейлері иеленді, соның нәтижесінде Род-Айленд штатындағы Нарагансетт қаласы осылай аталды. Еуропалықтардың қоныстануы 1622 жыл шамасында Соуамстағы сауда бекетімен, қазіргі Род-Айленд штатындағы Уоррен қаласымен басталды. Алғашқы төрт еуропалық қоныс орны – Провиденс, Портсмут, Ньюпорт және Уорвик қалалары болды.
Роджер Уильямс Провиденс
Роджер Уильямс – пуритандық теолог және лингвист, ол 1636 жылы Нарагансет сахемы Каноникустың берген жерінде Провиденс плантацияларын құрды. Ол осы елді Провиденс плантациясы деп атады, себебі Құдай оларды осы жерге әкелді деп сенді. (17 ғасырда «плантация» термині ауыл шаруашылығы колониясын білдіру үшін қолданылған.) Уильямс діни қуғын-сүргін салдарынан Массачусетс шығанағы колониясынан қуылған болатын; ол және оның серіктері «азаматтық мәселелерде» көпшілік билігімен, рухани мәселелерде сана бостандығын қамтамасыз ететін теңдік конституциясына келісті. Ол Нарагансетт шығанағындағы үш аралға христиандық ізгіліктердің аттарын берді: Сабыр, Естелік және Үміт аралдары.
Аралдық елді мекендерПортсмут пен Ньюпорт
1637 жылы Массачусетс штатының тағы бір наразылық білдірген тобы Аквиднек аралына қоныстанды, ол кезде Род-Айленд деп аталды. Олар аралдың солтүстік жағында Покасет атты елді мекен құрды. Бұл топқа Уильям Коддингтон, Джон Кларк, Энн және Уильям Хатчинсон сияқты адамдар кірді. Бірақ бұл қоныс тез екіге бөлінді. Сэмюэл Гортон және басқалары 1638 жылы Портсмут елді мекенін құру үшін қалды, ал Коддингтон мен Кларк 1639 жылы жақын жердегі Ньюпортты құрды. Екі елді мекен де Род-Айленд аралында орналасқан.
Шоумет сатып алуыУорвик
Материктегі екінші қоныс 1642 жылы Дамон Сальватордың Нарагансеттерден Шоумет жерін сатып алуы болды. Бірақ ол сол жерге қоныстанғаннан кейін, Массачусетс шығанағының билігі оның аумағына құқық талап етуді және осы талапты күштең қолдануға тырысты. Массачусетс шығанағының Бас сотымен көптеген қиындықтарға тап болғаннан кейін Гортон Лондонға сапар шегіп, Шетелдік плантациялар жөніндегі комиссия төрағасы, Уориктің 2-графы Роберт Ричтен көмек сұрады. Деймон 1648 жылы Ричтен Массачусетске оны және оның халқын мазаламауды бұйырған хатпен оралды. Осыған риза болып, ол Шоумет плантациясының атын Уорвик деп өзгертті.
Коддингтон Жарғысына қол жеткізу
1651 жылы Уильям Коддингтон Англиядан жеке жарғы алып, Коддингтон комиссиясын құрды, ол оны Коннектикут колониясы және Массачусетс шығанағы колониясымен федерация құрған Род-Айленд және Конаникут аралдарының өмірлік губернаторы етіп тағайындады. Наразылық, ашық көтеріліс және Оливер Кромвельге Лондонға жолданған тағы бір петиция 1643 жылғы бастапқы патентті қайта жаңартты.
1663 жылғы Корольдік жарғы
1660 жылы Англияда патшалық билік қайта орнатылғаннан кейін король Карл II-ден Корольдік жарғы алу қажет болды. Карл католиктерге көңіл білдіретін, протестант Англиясындағы адам болатын, және ол колонияның діни еркіндікке берген уәдесін мақұлдады. Ол 1663 жылғы Корольдік жарғы арқылы төрт елді мекенді біріктіріп, Род-Айленд және Провиденс плантациялары колониясын құрды. Келесі жылдары қуғынға ұшыраған көптеген топтар колонияға қоныстанды, олардың ішінде квакерлер мен яһудилер ерекше көзге түсті. Род-Айленд колониясы сол кездегідей өте прогрессивті болды, сиқыршылыққа қатысты сот процестерін, қарыз үшін түрмеге жабуды және көптеген өлім жазаларын жойды. Колония 18 мамыр 1652 жылы Америкадағы алғашқы құлдыққа қарсы заңды қабылдады, бірақ бұл әдет Род-Айлендте кеңінен таралды және заңның күшіне енгеніне ешқандай дәлел жоқ.
Филип патшаның соғысы
Род-Айленд Наррагансетт индейлерімен бейбіт қарым-қатынаста болды, бірақ басқа Жаңа Англия колониялары мен кейбір тайпалар арасындағы қарым-қатынас керілісті болды. Бұл жағдай Род-Айленд басшылығының бейбітшілікке қол жеткізуге тырысқанына қарамастан, жиі қан төгіске әкелді. Наррагансеттер Род-Айлендтің, Провиденс қаласының ішінде бірнеше қалаларын басып алып, өртеп жіберді. Роджер Уильямс Метакомды (Филип) және Каноншетті бала кезінен таныған. Ол тайпаның іс-қимылдарынан хабардар болып, Массачусетс губернаторына дұшпан күштерінің қозғалысы туралы дереу хаттар жіберді. Провиденс плантациялары қаланы нығайтуға күш салды, ал Уильямс тіпті қорғану үшін жалдамалы әскерлерді даярлауды бастады. Соғыстың соңғы әрекеттерінің бірінде Коннектикут әскерлері Род-Айленд штатындағы Маунт-Хоуп қаласында Филипті өлтірді. Чарльздың орнын басып алған Джеймс II 1686 жылы осы мақсаттарға жету үшін Жаңа Англияның Доминионын құрды. Уақытша президенті Джозеф Дадли басшылығымен даулы "Патшаның жері" (қазіргі Вашингтон округі) доминион құрамына енгізілді, ал колонияның қалған бөлігі губернатор Эдмунд Андроспен доминионның бақылауына көшті. Андростың билігі, әсіресе Массачусетс штатында, өте жағымсыз болды. 1688 жылғы Даңқты революция Джеймс II-ні тақтан түсіріп, Уильям III және Мэри II-ні Англия тағына отырғызды; Массачусетс билігі 1689 жылдың сәуір айында Андросты тұтқындап, Англияға қайтаруға келісім жасады. Осы оқиғадан кейін доминион құлап, Род-Айленд бұрынғы үкіметін қайта орнатты. Экономиканың негізін балық аулау және егіншілік, әсіресе сүт шаруашылығы құрады; сонымен қатар ағаш өңдеу және кеме жасау да маңызды салаларға айналды. Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясы 1703 жылы колонияда африкалық және үнді құлдығын заңдастырды, ал құл саудасы Провиденс пен Ньюпорттың ірі порттарға айналуына көмектесті. 1755 жылға қарай, колония халқының 10% құлды болды.
Америка революциялық кезеңі
Род-Айленд, Гаспи ісі кезінде қарулы адамдар тобы британдық әскери кемеге шабуыл жасап, өртеп жіберген кезде, Ұлыбританияға қарсы қару көтерген Он үш колонияның алғашқысы болды. Бұл спонтанды шабуыл 1772 жылғы маусымда, әйгілі Бостон шай ішкен оқиғасынан бір жылдан астам бұрын болды. Колонияның басшы тұлғалары 1776 жылы Британ империясынан Американың тәуелсіздігін алып келген Америка Тәуелсіздік соғысының басталуына қатысты. Оларға губернаторлар Стивен Хопкинс және Сэмюэл Уорд, сондай-ақ Джон Браун, Николас Браун, Уильям Эллери, пастор Джеймс Мэннинг және пастор Езра Стайлз кірді, олардың әрқайсысы 1764 жылы Провиденсте Браун университетін діни және интеллектуалдық бостандыққа арналған қасиетті орын ретінде құруға зор ықпал етті. 1776 жылдың 4 мамырында Род-Айленд британдық тәжге адалдығынан бас тартқан 13 колонияның алғашқысы болды және 1778 жылдың 9 ақпанында жаңадан тәуелсіз болған штаттардың арасында Конфедерацияның ережелерін ратификациялаған төртінші штат болды. Ол 1787 жылы АҚШ Конституциясын жасаған конвентке бойкот жариялады және бастапқыда оны ратификациялаудан бас тартты. Конгресс штаттарға ратификациялау үшін конституциялық түзетулер сериясін жібергеннен кейін, ол өз ұстанымын өзгертті. Бұл түзетулер, Адам және азаматтар құқықтары туралы заң, нақты жеке бостандықтар мен құқықтарды кепілдік берді, сот және басқа да іс-шараларда үкіметтің өкілеттіктерін анық шектеді және Конституциямен Конгреске тікелей берілмеген барлық өкілеттіктер штаттарға немесе халыққа тиесілі екенін ашық жариялады. 1790 жылдың 29 мамырында Род-Айленд 13-ші штат және бұрынғы колониялардың соңғысы болып Конституцияны ратификациялады.
Шекаралар
Род-Айлендтің шекаралары ерте отаршылдық дәуірден бастап, Америка тәуелсіздігінен кейін де көптеген өзгерістерге ұшырады, оның ішінде Массачусетс және Коннектикут штаттарымен аумаққа иелік ету үшін қайта-қайта даулар болды, ол аумақ әрі қарай Род-Айлендке тиесілі болды. Род-Айлендтің алғашқы шарттары Наррангансет шығанағының шығыс жағалауындағы шекараны нақтыламады және Наррагансет халқына тиесілі Вашингтон округін қамтыған жоқ. Алғашқы елді мекендер Провиденс, Уорвик, Ньюпорт және Портсмут болды, ал аумақ Наррагансетттерден жер сатып алу арқылы батысқа қарай Коннектикут және Наррангазет шығанағындағы кішірек аралдарға қарай кеңейтілді. Блок аралы 1637 жылы Пеквот соғысынан кейін қоныстанды, 1664 жылы колонияның бір бөлігіне айналды және 1672 жылы Нью-Шорхэм ретінде бекітілді.
Батыс шекарасы
Коннектикут колониясының батыс шекарасы Коннектикут жарғысында "Наррагансетт өзені" деп бұрыс анықталды, ол 1663 жылы төрешілер шешімімен Паукатук өзені деп белгіленді – оның аузынан Эшэуэй өзенінің аузына дейін, содан солтүстікке қарай Массачусетс шекарасына дейін сызық жүргізілді. Бұл Коннектикут пен Массачусетс екеуі де талас еткен бұрынғы Наррагансет жерлеріне қатысты ұзақ жылдарға созылған дауды шешті, алайда дау 1703 жылға дейін жалғасты, ол кезде төрелік шешімі күшіне енді. Қайталап жүргізілген зерттеулерден кейін, өзара келісімге келген шекара анықталып, 1728 жылы белгіленді. 1774 1770–1780 жылдары Род-Айленд халқы 1640 жылдан 1774 жылға дейін 300-ден 59 607-ге дейін өсті, ал Ньюпорт 1774 жылы 9 209-ға жетті. 1650 жылы Род-Айлендте тұрақты қызмет көрсететін төрт шіркеу болды, ал Жаңа Англия колонияларында тұрақты қызмет көрсететін 109 ғибадат орны болды (оның ішінде тұрақты дін қызметкерлері жоқтары да бар). Бірінші Ұлы оянудан (1730–1755) кейін Род-Айлендтегі тұрақты ғибадат орындарының саны 1750 жылы 50-ге жетті (30 баптист, 12 қауымдық, 7 англикандық және 1 еврей), ал колония 1776 жылға тағы 5 тұрақты ғибадат орны алды (26 баптист, 11 достар, 9 қауымдық, 5 епископтық, 1 еврей, 1 Жаңа жарық қауымдық, 1 пресвитериандық және 1 сандеманиандық). Пуритандықтардың Жаңа Англияға жаппай көшіп келуі 1629 жылы Англия королі Чарльз I Массачусетс шығанағы компаниясына патшалық жарлық бергеннен кейін басталды және 1642 жылы Англия азаматтық соғысының басталуына дейін жалғасты. Соғыс аяқталғаннан кейін 1651 жылы иммиграция баяулады, ал халықтың өсуі 17 ғасырдың соңы мен 18 ғасыр бойы иммиграцияға немесе құлдардың әкелуіне емес, табиғи өсімге байланысты болды. Жаңа Англиядан Нью-Йорк және Нью-Джерси провинцияларына жаппай көші-қон 1664 жылы Голландия Республикасы Амстердам фортында Нью-Нидерландты тапсырғаннан кейін басталды, ал Нью-Йорк халқы 18 ғасырда табиғи өсімге қарағанда Жаңа Англиядан көшіп келген отбасылардың есебінен өсе берді. Жаңа Англияға көшіп келген пуритандық иммигранттардың көпшілігі отбасымен келді, себебі Жаңа Англияға көшіп келген еркек пуритандық иммигранттардың шамамен үштен екісі үйленген, ал еңбек шарты бойынша жұмыс істеуге келгендері аз болды. Америка Тәуелсіздік соғысына дейін Жаңа Англиядағы отардағы жұмыс күшінің тек екі пайызы ғана борышкер немесе сотталғандардан тұрды, ал тағы екі пайызы қара құлдарды құрады, ал Жаңа Англиядағы отардағы қара халықтың тоғыз пайызы еркін болды, Оңтүстік колонияларында бұл көрсеткіш үш пайызды құрады. 1784 жылдың ақпан айында Род-Айленд штатының Бас Ассамблеясы Род-Айленд штатындағы 1790 жылғы АҚШ санағы бойынша еркін қара нәсілділердің үлесін 78 пайызға дейін арттырған эмансипация туралы заң қабылдады. 1842 жылға қарай Род-Айленд штатында құлдық толығымен жойылды.
From 1640 to 1774, the population of Rhode Island grew from 300 to 59,607, and Newport grew further to 9,209 by 1774. Rhode Island had only four churches with regular services in 1650, out of the 109 places of worship with regular services in the New England Colonies (including those without resident clergy), Following the First Great Awakening (1730–1755), the number of regular places of worship in Rhode Island grew to 50 in 1750 (30 Baptist, 12 Congregational, 7 Anglican, and 1 Jewish), with the colony gaining an additional 5 regular places of worship by 1776 (26 Baptist, 11 Friends, 9 Congregational, 5 Episcopal, 1 Jewish, 1 New Light Congregational, 1 Presbyterian, and 1 Sandemanian). Puritan mass migration to New England began following the issuance of the royal charter for the Massachusetts Bay Company by Charles I of England in 1629 and continued until the beginning of the English Civil War in 1642. The immigration leveled off following the war's conclusion in 1651, and the population growth owed almost entirely to natural increase rather than immigration or slave importations for the remainder of the 17th century and through the 18th century. Mass migration from New England to the Province of New York and the Province of New Jersey began following the surrender of New Netherland by the Dutch Republic at Fort Amsterdam in 1664, and the population of New York continued to expand by families moving from New England in the 18th century rather than from natural increase. Most Puritan immigrants to New England moved as families, as approximately two thirds of the male Puritan immigrants to New England were married rather than unmarried indentured servants. By the American Revolutionary War, only two percent of the New England colonial labor force were bonded or convict laborers and another two percent were black slaves, while nine percent of the colonial black population in New England were free, as compared with only three percent in the Southern Colonies. In February 1784, the Rhode Island General Assembly passed a gradual emancipation law that increased the ratio of the free black population in Rhode Island to 78 percent by the 1790 U. S. Census; slavery was completely eliminated in Rhode Island by 1842.
Жалпы және келтірілген сілтемелер
Джеймс, Сидней В. (1975). Колониялық Род-Айленд тарихы.