Кіріспе

АҚШ-тың авиатасымалдағыштарында орналасқан реактивті қозғалтқышты ұшқыш-тұсқыштар

Douglas F4D Skyray (кейін F6 Skyray деп қайта аталды) – американдық Douglas Aircraft Company компаниясы жасаған және өндірген авиатасымалдағыштағы жойғыш/тұсқыш ұшақ. Бұл Douglas Aircraft Company компаниясы McDonnell Aircraft компаниясымен бірігуге дейін шығарған соңғы ұшақ болды. Skyray-дің әзірлемесі 1940 жылдардың соңында Douglas компаниясымен D-571-1 жобалық зерттеуі ретінде басталды. Бұл жоғары жылдамдықпен көтерілуге қабілетті, жаудың бомбалаушыларын жылдам ұстап алуға мүмкіндік беретін дельта қанатты тұсқыш болды. Douglas компаниясының ұсынысын 1948 жылы шығарылған ресми талапты орындау үшін Әскери-теңіз күштерінің шенеуніктері таңдады. Оны Westinghouse J40 турбореактивті қозғалтқышымен жабдықтау туралы шешім кейіннен үлкен қиындықтарға әкелді, өйткені бұл қозғалтқыш өндіріске түспей тұрып тоқтатылды. Аэродинамикалық мәселелер де ұзақ әзірлеу цикліне әкелді, 1954 жылдың маусым айында өндірістік үлгідегі Skyray-дің бірінші ұшуынан кейін де үлкен дизайн өзгерістері енгізілді. Skyray 1956 жылдың сәуір айында флотқа енгізуге дайын деп жарияланды, осыған орай ол АҚШ Әскери-теңіз күштеріне (USN) және АҚШ Теңіз жаяу әскерлеріне (USMC) қызметке қабылданды. Skyray салыстырмалы түрде қысқа қызмет етті, оның ішінде нақты шайқасқа қатысқан жоқ. Дегенмен, ол әлемдегі абсолютті жылдамдық рекордын алғаш рет ұстаған авиатасымалдағыштағы ұшақ болды, ең жоғары жылдамдығы 752.943 миль/сағ (1,211,744 км/сағ) құрады. Сондай-ақ, ол биіктікке көтерілу рекордын жаңартты, 70° бұрышта ұшып, екі минут 36 секунд ішінде 49221 футқа (15003 м) көтерілді. Соңғы Skyray ұшақтары 1964 жылдың ақпанында қызметтен алынды, бірақ онжылдықтың соңына дейін Ұлттық кеңесші комитет (NACA) оларды тәжірибелік мақсаттар үшін пайдаланды. F5D Skylancer – F4D Skyray-дің жетілдірілген нұсқасы болды, бірақ ол қызметке енбеді.

Жобалау және әзірлеу

Skyray жобалау зерттеуінің нәтижесінде пайда болды, D 571 1, Douglas компаниясы орындаған және АҚШ Әскери-теңіз күштері (USN) қаржылаған. Бұл жылдам көтерілетін, таза жойғыш ұшақ болды, дельта қанат конфигурациясын қолданды және қосымша жылдамдық үшін қосымша оттықпен жабдықталған Westinghouse J34 турбореактивті қозғалтқыштарымен жабдықталды. D 571 1 қалың қанатқа және алдыңғы бөлігінде орналасқан кабинаға ие болды. Барлығы төрт 20 мм-лік зеңбірек қанаттың алдыңғы жиегінен алға қарай созылған; баламалы қару-жарақтар спиральді тұрақтандырылған ракеталардан тұрды. 1947 жылғы маусымда Әскери-теңіз күштері Douglas компаниясына концепция бойынша алдын ала зерттеулер мен инженерлік жұмыстарды макетке дейін жүргізуге келісімшарт жасады. Жоба жетілдіріле келе, қанаттың қалыңдығын едәуір азайту қажеттігі туындады, бұл жоғары жылдамдықты арттыруға мүмкіндік берді. Екі J34 қозғалтқышы бір Westinghouse J40 қозғалтқышымен ауыстырылды. Тек бір гидравликалық жүйе орнатылды, сондықтан гидравликалық жүйе бұзылған жағдайда қолмен басқаруға мүмкіндік беретін шаралар да қарастырылды. Сол кезде Әскери-теңіз күштерінің жоспарлаушыларын ұшақ тасымалдаушы топтарына жоғары биіктіктегі советтік бомбалаушы ұшақтарының төндіретін қаупі алаңдатты. Сонымен қатар, алғашқы реактивті ұшақтар көп отын жұмсайтын және ұшу мерзімі шектеулі болғандықтан, ұшақтың ұшу уақытын барынша арттыру үшін Әскери-теңіз күштері осындай ұшақтың салыстырмалы түрде жоғары жылдамдықпен көтерілу қабілетіне ие болуын қалады, осылайша оны жылдам түрде ұшырып, жұмыс биіктігіне жетуге болады. Көптеген жобалық өзгерістердің салдарынан макеттің қаралуы шамамен бір жылға кешіктірілді және 1949 жылғы наурыз айында өтті. Бұл кезеңдегі сын-пікірлердің бірі – мұрынның көтерілу бұрышы күтілгеннен жоғары болды, бұл ұшақтың мұрынын және радиолокациялық қаптамасын өзгертуді қажет етті, соның арқасында ұшқыштың көру мүмкіндігі жақсарды. Бұл тәсіл өте тиімді болды, өйткені J40 қозғалтқышының әзірленуі қиындықтарға толы болды және ақырында өндіріс бірліктері жеткізілмегендіктен тоқтатылды. Уақытша шара ретінде прототип Allison J35 қозғалтқышымен жабдықталды. Бағдарламаның кешігуі Солтүстік Американың F 100 Super Sabre және Микоян-Гуревич МиГ-19 сияқты басқа ұшақтардың операциялық қызметке енуіне әкелді. Қалың қанаттың түбірінде оның бір турбореактивті қозғалтқышына ауа жеткізетін ауа түсіру тесіктері орналасқан. Отын қанаттарда да, фюзеляждың терең бөлігінде де сақталды. Ұшу мен қону кезінде көтерілуді арттыру үшін қанаттың алдыңғы жиегіне иілімді жалақтар орнатылды, ал артқы жиегі көбінесе басқару беттерінен тұрды. Реактивті соплоға жақын жерде қосымша бұрылыс триммерлері орнатылды және ұшып көтерілу мен қону кезінде жоғары қарай бекітілді. Бұл Skyray-дің сол дәуірдегі ең танымал реактивті ұшақтардың біріне айналуына ықпал жасады. Ол "Форд" деп лақап алды (өзінің белгілеуіндегі "Төрт" және "D" әріптерінен кейін). 1953 жылы Эдвард Х. Хайнеман F4D ұшағының жобалау жұмысы үшін Коллиер сыйлығымен марапатталды.

Пайдалану тарихы

1956 жылдың сәуір айында VC 3 эскадрильясы F4D 1 ұшағымен жедел қызметке кірген алғашқы бөлім болды. Skyray жоғары биіктіктегі ұшқыштарды тоқтату үшін ғана жасалған, жоғары жылдамдыққа ие және тік көтерілуге қабілетті. Ол биіктікке көтерілу жөнінен жаңа рекорд орнатты – тұрған күйден екі минут 36 секунд ішінде 49221 футқа (15003 метр) көтеріліп, 70 градус бұрышпен ұшты.

F5D Skylancer

F5D Skylancer F4D-ден туындаған және Skyray-дің Mach 2 жылдамдығына ие мұрагері болуы жоспарланған. Төрт прототип құралып, сынақтан өткенімен, жоба F8U Crusader-ге міндеттері жағынан тым ұқсас болғандықтан және АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін басқа да бірнеше ұшақтарды өндіріп жатқан Douglas Aircraft компаниясына тәуелділікті азайту мақсатында тоқтатылды. Бұл шешім Douglas компаниясын жаңадан истребитель әзірлеуден шеттетуге әкеп соқты.