Кіріспе

Жоқ. Гуяна Кооперативтік Республикасының премьер-министрі – Гуянаның Ұлттық Ассамблеясының сайланған мүшесі болып табылады, ол президенттің басты көмекшісі және кеңесшісі, сондай-ақ Ассамблеядағы үкімет істерінің жетекшісі, бірақ Гуянадағы үкімет басшысы емес. Президенттік лауазым бос болған жағдайда премьер-министр президент міндетін атқарады.

Өмірбаян

Гайананың премьер-министрі лауазымы 1966 жылы Гайана тәуелсіздік алғаннан кейін құрылды. Бұл лауазым Ұлыбританиялық Гвиананың премьер-министрі және бас министрі лауазымының тікелей мұрагері болып табылады. 1964 жылы Ұлыбританиялық Гвианада соңғы сайлаулар өтті, ал келесі сайлаулар тәуелсіздік алғаннан кейін өтпек болғандықтан, Ұлыбританиялық Гвиананың премьер-министрі тәуелсіздік күні Гайананың премьер-министрі болды. 1966 жылдан 1980 жылға дейін премьер-министр үкімет басшысы болды, ол атқарушы билікті және үкіметтің жалпы бағытын және бақылауын жүзеге асырды. Осы кезеңде ел басшысы 1966 жылдан 1970 жылға дейін Елизавета II (генерал-губернатор арқылы ұсынылған) болды, ал 1970 жылдан 1980 жылға дейін Гайана республика болғаннан кейін рәсімдік президент болды. 1980 жылғы конституция рәсімдік президенттікті жойып, мемлекет және үкімет басшысы болған атқарушы президентті құрды. Конституция бойынша, конституция күшіне енгенге дейін премьер-министр толық атқарушы өкілеттіктермен президент болды. Премьер-министр лауазымы сақталды және енді президенттің мұрагері ретінде премьер-министрдің конституциялық рөлін одан әрі көрсету үшін Бірінші вице-президенттің тұрақты қосалқы кеңсесі қосылды. Алайда, лауазымның және жеке премьер-министрлердің өкілеттіктері мен ықпалы президент жүктеген жауапкершіліктерге байланысты әр түрлі болды.

Тағайындау және міндеттері

Премьер-министр Гайананың Ұлттық Ассамблеясының сайланған мүшелерінің арасынан президент тағайындайды. Гуйана үкіметінің саяси құрылымының нәтижесінде Ұлттық Ассамблея мүшелерін сайлау бір мезгілде президентті сайлау ретінде қызмет ететіндіктен, премьер-министр әрқашан президентке жататын партиядан немесе коалициядан тағайындалады. Көптеген саяси партиялар мен коалициялар сайлауда басқа партиялар мен коалициялардан көп дауыс жинаған жағдайда президенттік және премьер-министрлік үміткерлерді көрсетуді қалыпты жағдайға жеткізгенімен, сайлау алдында президенттік үміткерді көрсету ғана заңмен міндетті. Сондықтан премьер-министрді таңдау, тағайындау және қызметтен босату конституциялық тұрғыдан президенттің қалауына байланысты; алайда, премьер-министр болып тағайындалатын адам Ұлттық Ассамблеяның мүшесі болуы және президент болуға құқылы болуы керек. Бұл премьер-министрдің қызметке кіруіне себеп болатын жағдайларда президенттікке қойылатын талаптар орындалғанын қамтамасыз етеді. Гуйана Конституциясының 101-бабына сәйкес, премьер-министр президенттің функцияларын орындаудағы басты көмекшісі ретінде сипатталады. Премьер-министрдің міндеттеріне мыналар кіреді:
Президент уақытша болмаған немесе өкілдік функцияларын орындай алмаған жағдайда, Президенттің міндетін атқарушы болып қызмет ету. Президенттің қайтыс болуы, қызметтен алынуы немесе өз еркімен кеткені жағдайында Президенттікке ие болу. Президент болмаған кезде Министрлер кабинетінің отырыстарын жүргізу. Ұлттық Ассамблеяда Үкіметтік істер жөніндегі жетекші (бұл заң шығарушылық рөл және Үкімет басшысы болумен тең емес) болып қызмет ету. Премьер-министр кеңсесін басқару және осы кеңсеге бағынышты мекемелердің жұмысын қадағалау. Президент тағайындаған қосымша министрлік портфельдер бойынша жауапты министр болып қызмет ету. Конституция сондай-ақ премьер-министрдің – бірінші вице-президент ретінде – басқа вице-президенттерден басымдыққа ие екенін белгілейді.

Қызмет белгілері

Гвиана елінің елтаңбасы қолданылғандықтан, премьер-министр лауазымының ерекше символикасы жоқ. Премьер-министр – Гайанадағы президентпен қатар, штаттық номерлерді пайдаланбайтын екі лауазым иесінің бірі. Премьер-министр отырған көлікте Гайана елтаңбасының алтын түстес суреті орналасқан.

Премьер-министрлердің тізімі

Бұл 1953 жылы Британдық Гвиананың Бас министрі лауазымы құрылғаннан бастап бүгінгі күнге дейін Гвиананың премьер-министрлерінің тізімі. 1980 жылы вице-президенттік институты құрылғаннан кейін, лауазым атауы Гвиананың Премьер-министрі және Бірінші вице-президенті болып өзгерді.

Британдық Гвиананың бас министрі

Жоқ. (Номер) Портрет атыҚызмет мерзіміСаяси партияМонарх(тар) Қызметке кірген қызметтен кеткен қызметте болған уақыт 1 Чедди Джаган 1953 жылғы 30 мамыр 1953 жылғы 9 қазан Халықтық прогрессивті партия Елизавета II 1957 жылғы 21 тамыз 1961 жылғы 5 қыркүйек

Британдық Гвиананың премьерлері

Жоқ. (No) Портрет атыҚызмет мерзіміСаяси партияМонарх(тар)Қызметке кірген қызметтен кеткен қызметте болған уақыт1Чедди Джаган1961 жылғы 5 қыркүйек1964 жылғы 12 желтоқсанХалықтық прогрессивті партияЕлизавета II2Форбс Бернхэм1964 жылғы 12 желтоқсан1966 жылғы 26 мамырХалықтық ұлттық конгресс

Гайананың премьер-министрлері

Жоқ. (Сан)Есімдері Қызмет мерзіміСәяси партияМемлекет басшысы Қызметке кірген күніҚызметтен кеткен күніҚызметте болған уақытыГуаяна (Доминион) 1 Форбс Бернхэм 26 мамыр 1966 23 ақпан 1970 Халықтың Ұлттық Конгресі Елизавета IIКооперативтік Гуаяна Республикасы Форбс Бернхэм 23 ақпан 1970 6 қазан 1980 Халықтың Ұлттық Конгресі Лакху-Чунг 2 Птолемей Рид 6 қазан 1980 16 тамыз 1984 Халықтың Ұлттық Конгресі Бернхэм 3 Десмонд Хойте 16 тамыз 1984 6 тамыз 1985 Халықтың Ұлттық Конгресі 4 Гамильтон Грин 6 тамыз 1985 9 қазан 1992 Халықтың Ұлттық Конгресі Хойте 5 Сэм Хиндс 9 қазан 1992 17 наурыз 1997 Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық C. ДжаганӨзі 6 Джанет Джаган 17 наурыз 1997 19 желтоқсан 1997 Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық Хиндс Сэм Хиндс 19 желтоқсан 1997 9 тамыз 1999 Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық J. Джаган 7 Бхаррат Джагдео 9 тамыз 1999 11 тамыз 1999 Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық Сэм Хиндс 11 тамыз 1999 20 мамыр 2015 Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық Джагдео-Рамотар 8 Мұса Нагамуту 20 мамыр 2015 2 тамыз 2020 Өзгеріс үшін альянс Грейнджер 9 Марк Филлипс 2 тамыз 2020 Қазіргі кезде Халықтың прогрессивті партиясы/Азаматтық Әли