Кіріспе

Америка Құрама Штаттарының пошта жүйесі мен пошта маркалары АҚШ тарихында қысқа мерзімге Конфедерацияның поштасын жеткізді. 1861 жылдың басында Оңтүстік Каролина енді өзін Одақтың бір бөлігі деп санамай, АҚШ армиясы Форт Самтерді тастап кетуін талап еткен кезде, Конфедерацияның пошта жүйесін құру жоспарлары жүріп жатты. Шындығында, Конфедерация почтасы 1861 жылдың 21 ақпанында құрылды; ал Америка Азамат соғысы ресми түрде 12 сәуірде басталды, ол кезде Конфедерация армиясы фортты тастаудан бас тартқан АҚШ сарбаздарына шабуыл жасады. Дегенмен, АҚШ пошта бөлімі соғыстың алғашқы апталарында бұрынғы штаттардың поштасын әдеттегідей өңдеуді жалғастырды. Конфедерация почтасы 1 маусымда ғана жинау және жеткізуді өз мойнына алды, соның ішінде азаматтарына пошта маркалары мен пошта қызметтерін ұсыну міндеті де болды. К.С. Конституциясы ұлттық пошта қызметін құруды көздеді, содан кейін 1863 жылдың 1 наурызынан бастап өзін-өзі қаржыландыруын талап етті (8-бап, Конгрестің өкілеттіктері, 7-тармақ). Президент Джефферсон Дэвис 1861 жылдың 6 наурызында Джон Хеннингер Рейганды жаңа Конфедерация пошта бөлімінің басшысы етіп тағайындады. Конфедерация почтасы өте тиімді болып шықты және Азамат соғысының барлық кезеңінде жұмыс істеді.

Басталуы

Азамат соғысының алғашқы жеті аптасында АҚШ поштасы бөлініп шыққан штаттардан хаттарды жеткізіп отырды. Конфедерацияға қосылған күнінен бастап, 1861 жылдың 31 мамырына дейін пошта таңбасы қойылған және АҚШ (Одақ) пошта төлемдері бар хаттар, «Конфедерация штаттарында АҚШ маркаларының қолданылуы» ретінде қарастырылады, яғни, Одақ маркаларымен таңбаланған конфедерациялық хаттар. Осы мерзімнен кейін, жеке экспресс компаниялары жау шебі арқылы пошта тасымалдауды жалғастырды. Оңтүстікте жұмыс істеген үш ірі экспресс компаниясы – Адамс Экспресс, Америкалық хат экспресі және Уайтсайд экспресі болды. Олар шамамен екі ай бойы еркін жұмыс істеді, содан кейін АҚШ поштасы осындай тасымалды тоқтатуға бұйрық берді, бұл бұйрық 1861 жылдың 26 тамызынан күшіне енді. Өз одақтарына кірмейтін штаттарға жіберілген пошта енді «Бетарап туымен келісім» арқылы жіберуге тиіс болды, бірақ кейбір экспресс компаниялары өздерінің пошталық операцияларын заңсыз түрде жалғастырды. Адамс экспресі номиналды түрде бөлек Оңтүстік экспресс компаниясы арқылы Оңтүстіктегі қызметін жалғастырды, бірақ іс жүзінде ол еншілес компания болды. Пошта сонымен қатар блокаданы бұзып өтетін кемелермен де тасымалданды, бірақ мұндай кемелер блокадалық патрульдегі Одақ кемелерімен жиі ұсталды немесе жойылды. Конфедерацияның пошта бөлімшелері небары бірнеше жыл ғана жұмыс істегендіктен және олардың ресми және бейресми жазбалары жеткіліксіз болғандықтан, Оңтүстік аймақтарындағы олардың жұмысы туралы көп мәлімет жоқ. Қолда бар деректерді осы саладағы бірнеше сарапшылар зерттеді, олар конфедерациялық хаттардың (маркаланған конверттердің) сақталған үлгілерінен және конфедерациялық филателияны терең зерттеумен айналысатын зерттеушілерден, атап айтқанда, полковник Харви Э. Шепард (АҚШ армиясы, Форт-Худ, Техас), қайтыс болған Ван Дайк МакБрайд (Ньюарк, Нью-Джерси), Джордж Н. Малпас (Санкт-Петербург, Флорида), Эрл Антрим (Нампа, Айдахо), Дэвид Кохн (Вашингтон, округ Колумбия) және тағы бірнеше адамдардан жинаған материалдар негізінде конфедерациялық пошта тарихының толық суретін құрастырды.

Мұқабалар

Конфедерациялық конверттердің (яғни мөрленген адрестік конверттердің) көп саны Азамат соғысынан аман қалды және жіберілгеннен бері өткен жылдар бойы тарихшылар мен коллекционерлер тарапынан ізделіп, сақталып келінді. Соғыс елдегі отбасы мүшелері мен достарды бөліп тастады, сондықтан хат жазу, әсіресе әскердегілерге және олардан хат алу айтарлықтай көбейді. Әскерлер жазған хаттарда олар ата-аналарынан, жұбайларынан және туыстарынан жиі хат жазуды, сондай-ақ басқалардан да оларға жауап хат жазуды сұрағандықтары көрінеді. Әскерлерге және олардан жіберілетін хаттар бөлінген штаттардың пошта ағынында көбейгендіктен, түрлі христиандық қайырымдылық ұйымдары солдаттарға қалам, қағаз және конверттермен көмектесті, себебі соғыс кезіндегі әскерлерде мұндай заттарды сатып алу мүмкіндігі сирек болатын. Осы кезеңдегі хаттардың алуан түрлілігі Азамат соғысы тарихын зерттеушілерге сол заманғы тарих туралы маңызды мәліметтер береді. Арнайы қызығушылық тудыратын түрлеріне солдаттарға және олардан келген хаттар, патриоттық хаттар, әскери тұтқындарға арналған хаттар, бейбітшілік туралы хаттар, блокаданы бұзып Еуропамен хабарласу, және тағы да басқа түрлері жатады. Осы салалардың барлығы жан-жақты зерттелді. Заманауи ресми құжаттар көбінесе толық емес немесе жоқ, көптеген егжей-тегжейлер әлі де белгісіз болса да, конверттердегі мекенжайлар, пошта таңбаларының мерзімі, арнайы белгілер және хаттардың өзі тарихшылар мен коллекционерлерге Азамат соғысының пошта тарихын зерттеуде көп көмек берді. XIX ғасырдың соңында материалды жасау фактілері болды, ал оның нақтылығын анықтау сарапшылар үшін қиындық. Ереже бойынша, коллекционерлер Конфедерациялық поштадағы әдемі штамптарға күдікпен қарауы керек, өйткені C.S.A. Пошта қызметі ешқашан әдемі штамптарды қолданған емес. Жалғандықтың басқа да көп тараған түрлеріне конвертке қосылған мөрлер және жалған пошта таңбалары жатады. Жалған мөрлерді жасаудың тағы бір себебі – мөр шыққан мерзімге дейінгі күнді көрсету. Көптеген коллекционерлер жылдар бойы осындай материалдан қорғану үшін жалған және жалған материалдарды анықтап, жоюға тырысқан. Бұл филателияның көптеген салаларында кездесетін практика.

Соғыс тұтқыны поштасы

Америка Азамат соғысы кезінде соғыс тұтқындары мен лагерьлердегі одақтық және конфедерациялық әскерилердің саны таңғажайып бір жарым миллионға жетті. Андерсонвиллдегі конфедерациялық әскери тұтқын лагерінде соғыс аяқталған кезде 45 000-ға жуық адам болды. Соғыс басталғанда АҚШ Конфедерациялық штаттардың заңдылығын мойындамады және тұтқындар мен хат алмасу жүйесін құрудан бас тартты. 1862 жылдың жазында, соғыс басталғанына бір жылдан астам уақыт өткен соң, солтүстіктегі түрмелердегі тұтқындардың саны алаңдатарлық деңгейге жетті және АҚШ үкіметі тұтқындар мен хат алмасу жүйесінің қажеттілігін сезіне бастады. 2 шілдеде 1862 жылы «Тұтқын алмасу шарты» деп аталатын келісімге қол қойылды, ал сол жылдың қыркүйегінде түрмелердегі тұтқындардың саны азайып, жартылай бос қалды. Бірақ соғыс созылған сайын АҚШ үкіметі Конфедерация үкіметіне сенімсіздікпен қарады және 1863 жылдың маусымында тұтқындар мен хат алмасуды тоқтатты, бұл келісімге қол қойылғаннан бір жыл өткен соң болды. Бір айдан кейін «Ақ ту» арқылы хат алмасу қайта жаңғырылды және соғыс аяқталғанға дейін жалғасты. «Ақ ту» арқылы жіберілген тұтқын хаттары мөрсіз конвертке салынып, мекенжайы мен пошта төлемі көрсетілуі керек еді, содан кейін алмасу пунктіне жеткізілгеннен кейін сыртқы конверті алынып тасталды және ішкі конверттегі тұтқынның хаты тексерілді. Содан кейін хат мөрленген, мекенжайы көрсетілген конвертке салынып, тексерілгенін көрсететін мөр басылды. Көптеген хатшылар екі конверт ережесін сақтамағандықтан, кейбір конверттерде ішкі және сыртқы конверттердің орнына АҚШ және Конфедерацияның пошта таңбалары тұтқынның хатына жабыстырылған, ал екі елдің де белгілері қойылған мысалдар кездеседі. Мұндай конверттер көбінесе «екі мақсаттағы пошта конверті» деп аталады. Бөлінген штаттар арасындағы хат алмасу белгіленген алмасу пункттерінде ғана рұхсат етілді. Солтүстіктен Оңтүстікке жіберілген хаттар негізінен Вирджиния штатындағы Сити-Пойнт қаласы арқылы өтті, ал Оңтүстіктен Солтүстікке жіберілген хаттардың көпшілігі Вирджиния штатындағы Монро форты арқылы өтті және көбінесе Олд-Пойнт-Комфорт пошта таңбасын таңбалады. Тұтқынның конвертіне оның аты, шені және бөлімі жазылды. Конверттің бетіндегі «Тексерілді» деген жазу, әдетте қолмен жазылған, түрме қызметкерлері конвертті ашып тексергенін көрсетеді. Алмасу пунктіне жеткеннен кейін сыртқы конверт алынып тасталды, ал ішкі конверттегі тұтқынның хаты әскери шенеуніктер тарапынан тексеріліп, жеткізілді. Сондай-ақ, алмасылған тұтқындар арқылы алмасу пункттеріне жеткізілген және конфедерациялық сарапшының белгілері жоқ конверттер де бар. Әскери түрмелер мен тұтқын лагерлеріне жіберілетін және жіберілетін хаттар Азамат соғысы пошта тарихының ең қызықты және күрделі салаларының бірі болып табылады. Әскери түрмелердегі тұтқындарға арналған хаттар, көбінесе, осы мекемелерден жіберілген хаттарға қарағанда сирек кездеседі. Оңтүстікте қағаз тапшылығы болды және Конфедерация түрмелері хат-хабардың көлемін шектегендіктен, Конфедерация түрмелерінен келген хаттар Одақ түрмелерінен келген хаттарға қарағанда сирек кездеседі.

Қиындықтарды жабу

Одақтың блокадасының салдарынан Оңтүстік көптеген қажетті қарапайым заттарды, соның ішінде қағазды ала алмады. Сондықтан конверттер мен жазу қағазы Оңтүстіктің көп бөлігінде тапшы болды. Адамдар ескі қағазды, конверттерді, қаптарды, ескі бланктерді қайта қолданды, ал кейде конверт жасау үшін тіпті қабырға қағазын да пайдаланды. Коллекционерлер мұндай хаттарды әдетте қиындыққа тап болған хаттар деп атайды.

Қайғылы киімдер

Аза тұтуға арналған қаптамалар да жиі жиналады. Бұл – қайғы білдіру немесе жағымсыз оқиғаны тану белгілерін көрсететін қаптамалар. Азаматтық соғыс пошта тарихында, Конфедерация немесе Одақ поштасында ең көп кездесетін қиындыққа байланысты қаптамалар коллекционерлердің арасында аза тұту қаптамалары деп аталады. Көптеген отбасылар төрт жылдық соғыста қаза болған жақындары мен достарынан айырылды. Отбасы мүшелері мен достары арасында көңіл айту хаттары жиі жіберілетін. Мұндай қаптамаларда әртүрлі белгілер кездеседі, көбінесе оларды жіберуші қаламмен жазады. Бұл қаптамалардағы ең көп таралған белгілердің бірі – конверттің сыртқы жағына салынған қара жиек. Соғыста ондаған мың адам қаза болғандықтан, қара жиек Одақ және Конфедерация поштасында, сондай-ақ Азаматтық соғыс филателиясында кең таралды.

Қолжазбалардың мұқабалары

Қолжазба мұқабалары – "Төлген" деп белгіленген немесе почта төлемақы сомасы қалам мен сиямен қолмен жазылған адрестік конверттер. Қолжазба белгілері әр түрлі қолтаңбалармен бірге, немесе кейде қолжазба белгілерінен бұрын немесе кейін жапсырылған пошта маркаларымен кездеседі. Егер қолжазба мұқабасы блокаданы бұзып өткен кемемен жеткізілсе, онда ол әдетте блокадалық мұқаба деп аталады, сондай-ақ патриоттық және басқа да мұқабалар да осыған ұқсас аталады.