АҚШ Әскери-теңіз күштерінің ұшақ тасымалдағыш истребителі - Grumman F9F Panther

Кіріспе

АҚШ Әскери-теңіз күштерінің авианосец негізіндегі реактивтік истребителі

Grumman F9F Panther – американдық Grumman компаниясы жасаған және шығарған авианосец негізіндегі алғашқы реактивтік истребитель. Бұл Grumman компаниясының бірінші реактивтік ұшағы болды. Panther ұшағының әзірленуі Екінші дүниежүзілік соғыстың соңғы айларында реактивтік қозғалтқыштың жаңалықтарын пайдалану мақсатымен басталды. Grumman компаниясы бір қозғалтқышты, тік қанатты, төрт зеңбірекпен және әуеден жерге түрлі-түрлі оқ-дәрілер тасымалдай алатын күндізгі истребительді жобалады. Өндірістегі ұшақтар көбінесе Allison J33 немесе Pratt & Whitney J48 P 2 турбореактивтік қозғалтқышымен жабдықталды. 1947 жылғы 21 қарашада прототип алғашқы ұшуын жасады, оның қозғалтқышы импортталған Rolls Royce Nene болды. 1949 жылғы қыркүйекте F9F авианосецтерден ұшуға рұқсат алды. Panther Корей соғысында АҚШ Әскери-теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері тарапынан кеңінен қолданылды. 1950 жылғы 3 шілдеде F9F 3 ұшағы соғыста АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы әуе жеңісін тіркеді, ол Yak 9 ұшағын атып түсірді. Кореядағы соғыс кезінде Panther ұшқыштары жиынтығында жеті МиГ-15 ұшағын атып түсірді. 1956 жылы бұл тип алдыңғы қатардағы жауынгерлік қызметтен алынып тасталды, бірақ 1958 жылға дейін оқу және АҚШ Әскери-теңіз Әуе Резерві мен АҚШ Теңіз Әуе Резерві бөлімдерінде сияқты екінші деңгейдегі рөлдерде қалды. Panther сонымен қатар Blue Angels әуежайлық демонстрациялық тобы қолданған алғашқы реактивтік ұшақ болды, ол 1949 жылдан 1954 жылдың соңына дейін осы қызметте ұшты. Болашақ ғарышкерлер Нил Армстронг пен Джон Гленн Корей соғысы кезінде F9F ұшағымен кеңінен ұшты. Австралия 1940 жылдардың соңында Panther-ге қызығушылық танытса да, ақырында Gloster Meteor F.8 және CAC Sabre ұшақтарын таңдады. Ұшақтың жалғыз экспорттық тұтынушысы Аргентина болды, ол Аргентина Әскери-теңіз авиациясы қолданған алғашқы реактивтік ұшақ болды. Ол негізінен құрлықтан жұмыс істеді, өйткені ARA Independencia авианосецінің катапульттері F9F ұшағын жылдам ұшыру үшін жеткілікті қуатқа ие болмады. Бірнеше Panther 1963 жылғы Аргентина Әскери-теңіз көтерілісіне қатысып, көтерілісті басу үшін жіберілген Аргентина армиясына оқ атты. 1969 жылы ол Аргентина қызметінен шығарылды, себебі қосалқы бөлшектер жетіспеді. Grumman компаниясы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің қызығушылығына жауап ретінде F9F конструкциясын дамытып, Grumman F 9 Cougar ұшағын жасады.

The Grumman F9F Panther is an early carrier based jet fighter designed and produced by the American aircraft manufacturer Grumman. It was the first jet powered fighter aircraft to see air to air combat with the United States Navy as well as being Grumman’s first jet fighter. Development of the Panther commenced in the final months of World War II to harness the recent innovation of the jet engine. Grumman designed a single engined, straight winged day fighter that was armed with four cannons and could also carry a wide assortment of air to ground munitions. Production aircraft were typically powered by a single Allison J33 or Pratt & Whitney J48 P 2 turbojet engine. On 21 November 1947, the prototype performed its maiden flight, powered by an imported Rolls Royce Nene engine. During September 1949, the F9F was cleared for flight from aircraft carriers. The Panther was used extensively by the U. S. Navy and Marine Corps in the Korean War. On 3 July 1950, a F9F 3 recorded the first U. S. Navy air victory of the conflict, having shot down a propeller powered Yak 9. In the Korean theatre, Panther pilots cumulatively claimed the shooting down of seven Mikoyan Gurevich MiG 15s. During 1956, the type was withdrawn from front line combat service, but remained in secondary roles, such as for training and with U. S. Naval Air Reserve and U. S. Marine Air Reserve units, until 1958. The Panther was also the first jet aircraft used by the Blue Angels aerobatics demonstration team, being flown in this capacity from 1949 through to late 1954. Future astronauts Neil Armstrong and John Glenn both flew the F9F extensively during the Korean War. While Australia was interested in the Panther during the late 1940s, the nation ultimately opted for the Gloster Meteor F.8 and the CAC Sabre instead. The aircraft's only export customer was Argentina, where it became the first jet aircraft to be operated by the Argentine Naval Aviation. It was operated mainly from land, as the catapults of the aircraft carrier ARA Independencia lacked sufficient power to readily launch the F9F. Several Panthers participated in the 1963 Argentine Navy Revolt, firing upon Argentine Army forces sent to quell the revolt. During 1969, it was withdrawn from Argentine service due to a lack of spare parts. Grumman would develop the F9F design in response to U. S. Navy interest, producing the swept wing Grumman F 9 Cougar.

Өмірбаян

Panther-дің тарихы Grumman компаниясының Екінші дүниежүзілік соғыстың соңына қарай реактивті қозғалтқыштармен жабдықталған ұшақтарды әзірлеу жөніндегі зерттеулеріне бастау алады. Компания алғашқы практикалық реактивті қозғалтқыштардың пайда болуын тиімді пайдаланып, оларды жаңа ұшақ жобасына енгізуге тырысты. Бұл жоба ішкі түрде G 75 деп белгіленді және АҚШ Әскери-теңіз күштерінің (Navy) конкурсына ұсынылды, ол авиа тасымалдаушыларын жабдықтау үшін реактивті түнгі күрес ұшағын іздеді. Алайда, 1946 жылдың 3 сәуірінде, төрт Westinghouse J30 турбореактивті қозғалтқыштарымен жабдықталған екі орынды Douglas F3D Skyknight ұшағы таңдалып алынды деп хабарланды. 1946 жылдың 11 сәуірінде Әскери-теңіз күштерінің Аэронавтика бюросы (BuAer) Grumman компаниясына G 75 прототипін жасауға келісім-шарт берді. Бірақ, көп ұзамай Grumman G 75-тің өнімділік және даму әлеуетінің шектеулі екенін түсінді; компания G 79 – бір қозғалтқышты күндізгі күрес ұшағының мүлдем жаңа жобасымен айналысып жатқан болатын. Бюрократиялық амалмен BuAer G 75 келісім-шартын тоқтатудан бас тартып, оның орнына сөздерін өзгертті, соның нәтижесінде G 79-дың үш прототипін қамтуға мүмкіндік берді. Осы жобаның нәтижесінде Panther пайда болды. Сол кезде Allison J33 және Westinghouse J34 сияқты қолдануға болатын американдық қозғалтқыштардың сенімділігі жеткіліксіз деп есептелді; сондықтан Әскери-теңіз күштері импортталған Rolls Royce Nene турбореактивті қозғалтқышын таңдады, ол сонымен қатар қуаттырақ болды. Сериялық өндіріс үшін Nene қозғалтқыштары Pratt & Whitney компаниясымен лицензия бойынша J42 ретінде шығарылды. Қанаттар мен фюзеляж ішінде қуатты реактивті қозғалтқышқа жеткілікті отын сыйымдылығын қамтамасыз етуге жеткіліксіз орын болғандықтан, жобалау тобы ұшақтың маневрлік қасиеттерін жақсартатын тұрақты орнатылған қанат ұштарына отын бактерілерін қосуды шешті. Одан бес күн өткен соң екінші прототип дайын болды. 1949 жылдың мамыр айында авиа тасымалдаушыларда сынақтар басталды. Panther-дің даму жұмыстары жалғасты, негізінен қозғалтқышты жақсартуға, отын сыйымдылығын арттыруға және баламалы қару-жарақтарды пайдалануға бағытталды. 1949 жылы Австралия үкіметі Panther-ді Mustang Mk 23 және De Havilland Vampire ұшақтарын ауыстыру үшін жергілікті құрастыру мүмкіндігі ретінде қарастырды. Бастапқыда қарастырылған басқа жобалар австралиялық CAC CA 23 (көп ерекшеліктері бар, екі реактивті қозғалтқышпен жабдықталған барлық ауа-райы ұшағы) және Hawker P.1081 болды. Алайда, 1950 жылдың ортасына қарай RAAF Mustang ұшақтары Кореяда қолданылып, МиГ-15-ке өте осал болып көрінді. RAAF Кореяда 1951 жылдың шілдесінен бастап Gloster Meteor F.8 ұшағын қолданды, ол уақытша шешім болды. (Мигтерге қарсы толыққанды нәтиже бермегені үшін, 1954 жылдан бастап Метеор CAC Sabre – F 86 ұшағының Австралияда құрастырылған, жақсартылған қозғалтқышты нұсқасымен алмастырылды.)

The origins of the Panther can be traced back to development studies performed by Grumman into jet powered fighter aircraft near the end of World War II. The company was keen to capitalise on the emergence of the first practical jet engines by integrating them into a new aircraft design. This design, which was internally designated G 75, was submitted to a United States Navy competition that sought a jet powered night fighter to equip its aircraft carriers with. However, on 3 April 1946, it was announced that the Douglas F3D Skyknight, a competing two seat aircraft powered by four Westinghouse J30 turbojets, had been selected. On 11 April 1946, the Navy's Bureau of Aeronautics (BuAer) issued a development contract to Grumman to produce a pair of G 75 prototypes, which were given the Navy designation XF9F 1, in case development of the Skyknight encountered severe problems. Shortly thereafter, Grumman recognised that the G 75 did not have much potential for either performance or growth; the company had already undertaken work on a completely different single engine day fighter, the G 79. In a bureaucratic maneuver, BuAer opted not to cancel the G 75 contract, but instead changed the wording to include three prototypes of the entirely different G 79. It was this design that became the Panther. At that time, the few American engines that were available for use, such as the Allison J33 and Westinghouse J34, were not considered to be sufficiently reliable; thus, the Navy specified the imported Rolls Royce Nene turbojet, which was also more powerful, at of thrust. Production aircraft were to also be powered by the Nene, built under license by Pratt & Whitney as the J42. Since there was insufficient space within the wings and fuselage to provide sufficient fuel for the thirsty jet engine, the design team opted to add permanently mounted wingtip fuel tanks, which had incidental advantage of improving the fighter's rate of roll. It was followed by the second prototype only five days later. During May 1949, carrier suitability trails commenced. Later stage development work on the Panther continued, being largely focused on engine improvements, expanding fuel capacity, and the use of alternative munitions. In 1949, the Panther was considered by the Australian government, as a possible locally built replacement for the Mustang Mk 23 and De Havilland Vampire then operated by the Royal Australian Air Force (RAAF). The other designs considered initially were an Australian design, the CAC CA 23 (an unconventional, twin jet all weather fighter) and the Hawker P.1081. By mid 1950, however, RAAF Mustangs were in action in Korea and seen as highly vulnerable to the MiG 15. An immediately available stop gap in the shape of the Gloster Meteor F.8 was operated by the RAAF in Korea from July 1951. (After its less than satisfactory performance against MiGs, the Meteor was replaced from 1954 by the CAC Sabre – an Australian built, up engined variant of the F 86.)

АҚШ Әскери-теңіз флоты

Корей соғысы кезінде «Пантера» АҚШ Әскери-теңіз күштері мен Әскери-теңіз корпусының негізгі реактивтік истребителі және жердегі нысандарға шабуыл жасайтын ұшағы болды. Бұл соғыстағы Әскери-теңіз күштерінің ең көп қолданылған реактивтік истребителі еді, барлығы 78 000 рейс орындады. F9F 2, F9F 3 және F9F 5 ұшақтары, берік шабуыл ұшақтары ретінде, қарсыластың қарсы әрекеттеріне қарамастан, операцияларын жалғастыра алды. Ұшқыштарға ыңғайлы пилот кабинасы да ұнады. 1950 жылдың 3 шілдесінде VF 51 әскери-теңіз бөлімінің лейтенанты Леонард Х. Плог F9F 3 ұшағымен ұшып, соғыстағы АҚШ Әскери-теңіз күштерінің алғашқы әуе жеңісін қамти отырып, Як 9 ұшағын атып түсірді. «Пантера» ұшқыштары екі F9F ұшағын жоғалтқандарына қарамастан, жеті Микоян-Гуревич МиГ-15 ұшағын атып түсіргендерін мәлімдеді. Бірінші МиГ-15 ұшағы 1950 жылдың 9 қарашасында VF 111 бөлімінің лейтенант-коммандері Уильям (Билл) Амен F9F 2B ұшағымен Ялу өзенінің сағасына жақын жердегі Синуижу көпірлеріне жасалған БҰҰ күштерінің шабуылы кезінде атып түсірілді. Осы маневр кезінде екі ел соғыста болмаса да, төрт совет МиГ-15 ұшағы атыс ашты. Уильямс МиГ-тің құйрығына оқ атып, оның формациядан шығып, Уильямстің қанатты серігі оны құлатып жіберді. Одан кейін Уильямс пен алты МиГ-15 ұшағы арасында 35 минуттық әуе шайқасы болды. МиГ-15 ұшағы қабілетті болғанымен, Уильямс тағы үш ұшақты атып түсіруге қол жеткізді. Ол мұны екі тараптың да жаттығу бойынша әрекет етуіне, бірақ совет ұшқыштарының қателік жасауына байланысты деп түсіндірді. Ұшақтарды базаға қайтарар жолда Уильямс оқ-дәрісін түгеліп қалдырды, бірақ оның құйрығында бір МиГ болды. Оның қанатты серігі МиГ-тің құйрығына жақындағанда, ол одан қашып кетті. Осы кезде Уильямстың ұшағы қатты зақымдалып, жанына бұрыла алмады. Сондықтан «Орискани» ұшақтарды қабылдау үшін оған қатарласты, ол қауіпсіз қонуға мүмкіндік алды. Қонудан кейін оның «Пантерасы» зениттік артиллериядан немесе оның сынықтарынан 263 оққа ұшырағаны анықталды және жөндеуге жарамсыз болды. Сондықтан ол теңізге тасталды. Дұшманның зениттік құрал-жабдықтарына шабуыл жасау жиі жүргізілді. Бұл қауіпті тапсырма болды, көптеген «Пантералар» зақымдалды немесе тіпті оларды залалсыздандыруға тырысқан жердегі зениттік батареялардың атысынан жойылды. Сонымен қатар, Солтүстік Корея күштеріне жеткізілген жақсырақ зениттік құралдардың көбеюімен осы жүйелердің қаупі уақыт өте келе артты. «Пантералар» Корея үстінен әуеде барлау миссияларын да жүзеге асырды. 1952 жылдан бастап «Пантера» театрға жаңа «Кугар» ұшағымен толықтырыла бастады. Болашақ астронавт Нил Армстронг Корея соғысы кезінде F9F ұшағымен көп ұшты, бірақ 1951 жылы аңғардағы сымға ілігіп, ұшақтан секіріп шығуға мәжбүр болды. Болашақ астронавт Джон Гленн және «Бостон Ред Сокс» бейсбол командасының жұлдызы Тед Уильямс та Әскери-теңіз корпусының ұшқыштары ретінде F9F ұшағымен ұшты. 1956 жылы «Пантера» ұшағы майдандық қызметтен алынды, оның орнына жаңа истребительдер, оның ішінде оның «Кугар» ұшағы келді. Алайда, 1958 жылға дейін бұл тип оқу және АҚШ Әскери-теңіз әуе резерві мен АҚШ Теңіз әскери-әуе резерві бөлімдері сияқты екіншілік рөлдерде қолданыла берді. Әскери-теңіз күштерінің «Көк періштелер» әуе көрсету тобы 1951 жылдан бастап төрт жыл бойы «Пантераны» пайдаланды. «Пантера» — «Көк періштелердің» алғашқы реактивтік ұшағы. Кейбір «Пантералар» 1960 жылдарға дейін аз санда қызмет етуді жалғастырды. 1962 жылдың қыркүйегінен бастап, қалған «Пантералар» жаңа біріктірілген АҚШ үш қызмет көрсету жүйесінде F 9 деп белгіленді.

The Panther was the primary jet fighter and ground attack aircraft of both the US Navy and USMC during the Korean War. It was the widest used Navy jet fighter of the conflict, cumulatively flying 78,000 sorties. F9F 2s, F9F 3s and F9F 5s, as rugged attack aircraft, were able to sustain operations despite being frequently opposed by intense anti aircraft fire. The pilots also appreciated the air conditioned cockpit, which made for a welcome change from the humid environment of piston powered aircraft. On 3 July 1950, Lieutenant, junior grade Leonard H. Plog, of VF 51, flying an F9F 3 scored the first US Navy air victory of the war by shooting down a propeller powered Yak 9. Despite their relatively low speed, Panther pilots also claimed seven Mikoyan Gurevich MiG 15s, for the loss of two F9Fs. The first MiG 15 was downed on 9 November 1950, by Lieutenant Commander William (Bill) Amen of VF 111 flying an F9F 2B, during a UN Command attack on the Sinuiju bridges, near the mouth of the Yalu River. During this maneuver, four Soviet MiG 15s opened fire, despite the fact that the countries were not at war. Williams opened fire on the tail Mig, which dropped out of formation, and was followed down by Williams' wingman. What followed was a 35 minute dogfight between Williams and six MiG 15s. The Mig 15 was a more capable plane, but Williams nevertheless succeeded in shooting down three more. He ascribed this to both sides doing as they were trained, but the Soviet pilots making mistakes. While heading back to the carriers, Williams was out of ammo, but still had one Mig on his tail. The re appearance of his wingman on the Mig's tail then scared this one off. By that time Williams's plane was so damaged that he could not turn sideways anymore. Oriskany was therefore aligned with the plane, so he could land. After landing, his Panther was found to have 263 hits by cannon shells or fragments and was beyond repair. It was therefore pushed overboard. Attacks upon hostile anti aircraft equipment were commonly conducted. This was a risky mission type, with numerous Panthers being damaged or even lost to fire from the same ground batteries that they were seeking to neutralize. Furthermore, the danger posed by these systems increased over time as more capable AA apparatus was supplied to the North Korean force. Panthers also routinely undertook aerial reconnaissance missions over Korea. Starting in 1952, the Panther began to be supplemented by the newer Cougar derivative in the theatre. Future astronaut Neil Armstrong flew the F9F extensively during the Korean conflict, although he ejected from one of the aircraft after it was brought down by a wire strung across a valley in 1951. Future astronaut John Glenn and Boston Red Sox all star baseball player Ted Williams also flew the F9F as Marine Corps pilots. During 1956, the Panther was withdrawn from frontline combat service, having been displaced by new fighter aircraft, including its swept wing Cougar derivative. However, the type remained active in secondary roles, such as for training and with U. S. Naval Air Reserve and U. S. Marine Air Reserve units, until 1958. The Navy's Blue Angels flight demonstration team used the Panther for four years, beginning in 1951. The Panther was the Blue Angels' first jet. Some Panthers continued to serve in small numbers into the 1960s. From September 1962, surviving operational Panthers were designated F 9 within the new combined US tri service designation system.

БАҚ-тағы көрнекті рөлдері

F9F Panther 1954 жылғы Корея соғысы туралы түсірілген "Токо-Ри көпірлері" фильмінде, Уильям Холден, Грейс Келли, Микки Руни және Фредерик Марч қатысқан, сондай-ақ Ван Джонсон, Уолтер Пиджен және Кинан Уинн ойнаған "Бейбіт әйелдің еркектері" фильмінде көрсетілген. Джордж Чемберлен Дункан басқарған F9F ұшағының 1951 жылғы сынақ ұшуы кезінде USS Midway (CV 41) кемесінің кормасына (фантайл) құлауының деректі кадрлары бірнеше голливудтық фильмдерде пайда болды. 1954 жылғы "Бейбіт әйелдің еркектері" фильмінде бұл апат командир-лейтенант Тед Додсонның (Кинан Уинн ойнады) қазасы ретінде бейнеленген. 1976 жылғы "Midway" фильмінде F9F кадрлары SB2C Helldiver ұшағының апаттық қонуын көрсету үшін қолданылды. 1990 жылғы "Қызыл қазанға аңшылық" фильмінде F9F кадрлары F 14A Tomcat ұшағының, советтік ұшақпен соқтығысып, USS Enterprise (CVN 65) кемесіне апаттық қонуын бейнелеу үшін пайдаланылды, бұл Том Клэнсидің түпнұсқа романындағы оқиғаны қайта жаңғырту болды.