Кіріспе

Белгілі бір функцияларға жауапты үкіметтік ұйым. Үкіметтік мекеме немесе мемлекеттік агенттік, кейде тағайындалған комиссия, – үкімет құрылымындағы (бюрократия) тұрақты немесе жартылай тұрақты ұйым болып табылады және ол әкімшілік сияқты нақты функцияларды қадағалау мен басқаруға жауапты. Агенттіктердің түрлері өте көп. Қолданылуы әртүрлі болғанымен, мемлекеттік агенттік әдетте департамент немесе министрліктен, сондай-ақ үкімет құрған басқа да мемлекеттік органдардан ерекшеленеді. Агенттіктердің функциялары көбінесе атқарушылық сипатта болады, себебі әртүрлі ұйымдар (мысалы, комиссиялар) көбінесе кеңес беруші рөлде құрылады, алайда бұл айырмашылық практикада көбінесе нашар анықталады, бірақ оған жол берілмейді. Мемлекеттік агенттіктерді ұлттық үкімет немесе федеративтік жүйедегі мемлекеттік үкімет құруы мүмкін. Агенттіктер заңнама арқылы немесе атқарушы билік өкілеттіктерімен құрылуы мүмкін. Мемлекеттік агенттіктердің дербестігі, тәуелсіздігі және есеп беру деңгейі де әртүрлі болуы мүмкін.

Тарих

Қазіргі кезде мемлекеттік мекеме деп аталатын ұйымдардың алғашқы мысалдарының бірі – 1546 жылы король Генрих VIII құрған, кемелер мен жабдықтандыруға жауапты Британдық Әскери-теңіз Кеңесі, сондай-ақ 1570 жылы құрылған Британдық банкроттық комиссарлары. 1933 жылдан бастап «Жаңа мәміле» АҚШ-тың федералдық агенттіктердің, «әліппе агенттіктердің» өсуіне әкелді. Олар заңнама арқылы құрылған жаңа бағдарламаларды, мысалы, Федералдық Төтенше Жәрдем Басқармасын жүзеге асыру үшін пайдаланылды. 1980 жылдардан бастап «Жаңа мемлекеттік басқару» аясында Австралия және Ұлыбритания сияқты бірнеше елдер мемлекеттік қызметтердің тиімділігін арттыру мақсатында агенттіктерді пайдалануды кеңейтті.

Грекия

Македония және Фракия бас хатшылығы (грек тілінде: Γενική Γραμματεία Μακεδονίας Θράκης), бұрын Македония және Фракия министрлігі (грек тілінде: Υπουργείο Μακεδονίας Θράκης) – Грек Республикасының Македония және Фракия аймақтарына жауапты мемлекеттік органы.

Үндістан

Үндістанда агенттік термині бірнеше мағынаға ие; мысалы, Министрлер кабинеті мен Парламент хатшылығы өзін Үндістан Үкіметі министрліктері арасындағы үйлестіруге жауапты "түйіндік агенттік" деп сипаттайды. Көзге түретін ерекшелік ретінде, тәуелсіз агенттіктер (немесе басты агенттіктер) деп саналатындардың кейбіреулерінде Министрлердің белсенді қатысуы бар: мысалы, Ұлттық қауіпсіздік кеңесі, Үндістанның Медициналық Кеңесі, Үндістанның Фармация Кеңесі (PCI), Үндістанның Ауыл шаруашылығы зерттеулері Кеңесі және Премьер-министрдің төрағалығымен жұмыс істейтін NITI Aayog.

Ресей Федерациясы

Ресей тарихында көптеген мемлекеттік органдар болған. КСРО-да құпия КГБ болды. Бүгінде Ресейдің ФСБ, ФСО және ГРУ сияқты мемлекеттік органдары кез келген міндеттер үшін "Спецназ" немесе басқа да бетперделі агенттерді пайдаланады. Басқа ұйымдарға Кремль және президенттік қауіпсіздік қызметтері кіреді.

Швеция

Швециядағы үкіметтік органдар – Швеция үкіметінің саясатын жүзеге асыру үшін тәуелсіз түрде әрекет ететін, мемлекеттік бақылаудағы ұйымдар. Министрліктер салыстырмалы түрде шағын және тек саясат қабылдайтын ұйымдар болып табылады, олар агенттіктерді саяси шешімдер арқылы, бірақ тікелей бұйрықтармен емес, бақылауға алады. Бұл, агенттіктер үкімет қабылдаған шешімдерге бағынатынын білдіреді, ал министрлерге агенттіктің күнделікті жұмысына немесе жеке істердің нәтижесіне тікелей араласуға қатаң тыйым салынған (бұл «министрлік басшылығына тыйым салу» деп аталады). Мемлекеттік органдар мен олардың агенттіктерінен бөлек, муниципалитеттер мен округтік кеңестердің құрамындағы жергілікті үкіметтік органдар да бар.

Ұлыбритания

Біріккен Корольдіктегі агенттіктер үкімет министрлеріне бағынышты атқарушы агенттіктер немесе тікелей парламентке немесе Біріккен Корольдіктің құрамындағы децентрализацияланған жиналыстарға бағынышты ведомстволық емес мемлекеттік органдар болып табылады. Олар көбінесе "Quangos" деп аталады. Агенттіктер Біріккен Корольдік Парламенті, Шотландия Парламенті немесе Уэльс Парламентінің қаулылары арқылы құрылуы мүмкін.

Америка Құрама Штаттары

Конгресс және АҚШ Президенті қазіргі американдық федералды мемлекеттің күрделі аспектілерін реттеу үшін үкіметтік агенттіктерге нақты өкілеттік береді. Сонымен қатар, АҚШ-тың 50 штатының көпшілігі ұқсас үкіметтік агенттіктерді құрды. Әрбір штат үкіметі ұлттық үкіметке ұқсас, олардың барлығында, біреуін қоспағанда, екі палаталы заң шығару органы бар. "Үкіметтік агенттік" немесе "әкімшілік агенттік" термині көбінесе АҚШ үкіметінің тәуелсіз агенттіктерінің біріне қолданылады, олар Президенттің бақылауынан белгілі бір дәрежеде тәуелсіздікке ие. Тәуелсіз агенттіктердің басшылары көбінесе үкімет тарапынан тағайындалады, бірақ оларды тек заңды негізде ғана қызметтен алынбауға болады. Тәуелсіз агенттіктердің басшылары комиссия, кеңес немесе алқа сияқты топтарда бірігіп жұмыс істейді. Тәуелсіз агенттіктер көбінесе үш тармақты федералды үкіметтің кіші нұсқасы ретінде жұмыс істейді, олар заң шығару (ережелерді қабылдау немесе жариялау арқылы), дауларды қарау және агенттік ережелерін орындау құқығына ие. Тәуелсіз агенттіктердің мысалдары: Федералды байланыс комиссиясы (FCC), Федералды резервтік жүйе кеңесі, АҚШ-тың бағалы қағаздар және биржалар комиссиясы (SEC), Ұлттық еңбек қатынастары кеңесі (NLRB) және Федералды сауда комиссиясы (FTC). "Үкіметтік агенттік" терминінің кеңірек анықтамасына Президенттің кабинет деңгейіндегі департаменттері мен олардың бөлімшелерін қамтитын АҚШ-тың федералды атқарушы департаменттері де кіреді. Бұған Энергетика департаменті (DOE) және Қазынашылық департаментінің бөлімшесі болып табылатын Ішкі кірістер қызметі (IRS) жатады. Көптеген федералды агенттіктер Конгресс тарапынан агенттіктің өкілеттіктерін анықтайтын "қолдау актілері" деп аталатын заңдар арқылы құрылады. Конституцияда федералды агенттіктер туралы тікелей айтылмағандықтан (үш тармақ туралы айтылғандай), кейбір сарапшылар агенттіктерді федералды үкіметтің "бассыз төртінші тармағы" деп атады. Дегенмен, тәуелсіз агенттіктердің көпшілігі техникалық тұрғыдан атқарушы биліктің құрамына кіреді, ал кейбіреулері үкіметтің заң шығару тармағында орналасқан. 1946 жылы Конгресс Әкімшілік рәсімдер туралы заңды (APA) қабылдап, үкіметтік агенттіктердің қызметін бақылаудың белгілі бір механизмдерін құрды. APA федералды агенттіктердің ережелерді жариялау және талаптарды қарау үшін бірыңғай әкімшілік құқық процедураларын белгіледі. APA агенттік шешімдерін сот арқылы қарау процесін де регламенттейді.