Діни ұйымдарға қатысты жеке мектептер

Кіріспе

Діни ұйымға қарасты жеке бастауыш немесе орта мектеп. Діни ұйымға қарасты жеке бастауыш немесе орта мектеп – бұл ғылым, математика және тіл білімі сияқты пәндермен қатар, діни білімді де қамтитын оқу бағдарламасына ие мектеп. "Парохиалдық" сөзі "приход" сөзімен бір түбірден шыққан, және мұндай мектептер бастапқыда жергілікті приход шіркеуінің білім беру бөлімі болған. Христиандық парохиалдық мектептер "шіркеу мектептері" немесе "христиандық мектептер" деп аталады. Христиандық ұйымдар басқаратын мектептерден өзге, еврей, мұсылман және басқа да діни топтарға қарасты мектептер де бар; алайда, бұл терминнің тарихи тұрғыдан христиандық приходтарымен байланысты болғандықтан, оларды көбінесе "парохиалдық" деп атамайды.

Ұлыбритания

Британдық білім беру жүйесінде тиісті құраушы елдің ресми шіркеуіне қарасты приходтық мектептер мемлекеттік білім берудің негізін құрады. Көптеген мектептер шіркеумен байланысын сақтай отырып, мемлекеттік стандарттарға сәйкес негізінен зайырлы білім береді. Бұл көбінесе бастауыш мектептер болып табылады және олар толық немесе ішінара Англия шіркеуімен қаржыландырылатын болса, аттарына «C.E. School» немесе «C.E. (Қосалқы) School» деп қосылады (екіншісі жиі кездеседі). 2002 жылы Фрэнк Добсон Англия мен Уэльс үшін білім беру заңына түзету ұсынды, ол діни мектептердің таңдау құқығын шектеуді көздеді – олар басқа дінді немесе дінсіз балаларға оқу орындарының кемінде төрттен бірін ұсынуға міндетті болса. Бұл ұсыныс парламентте қабылданбады. 2005 жылы Білім беру стандарттары жөніндегі кеңсе басшысы Дэвид Белл: «Діни сенім соқыр болмауы керек. Мен көптеген жастардың діни мектептерде білім алып жатқанына алаңдаймын, олар британдық қоғамдағы өз жауапкершіліктері мен міндеттерін толыққанды түсінбейді. Дінге негіделген мектептердің өсуіне үкімет мұқият, бірақ сезімтал бақылау жасап, оқушылар өз дінін ғана емес, басқа діндерді және британдық қоғамның негізгі принциптерін де түсінуін қамтамасыз етуі керек» деді. Ол ислам мектептерін, әсіресе «ұлттық бірегейлікке қауіп төндіретін» деп сынға алды. Бұл талап жаңа мектептерге ғана қатысты, ескілеріне емес. 2007 жылдың қыркүйегінде Ұлыбританияда алғашқы зайырлы мектеп ашуға жасалған әрекеттер сәтсіз аяқталды. Тайнсайдтағы Монкситон орта мектебінің директоры Пол Келли күнделікті христиандық құлшынықты жоюды және «мектеп пен елдің ресми діні арақатынасын түбірінен өзгертуді» ұсынды. 2007 жылдың қарашасында Солтүстік-Батыс Лондондағы Кришна Аванти индуистік мектебі вегетариандық өмір салтын қабылдауды кіру шарты еткен Ұлыбританиядағы алғашқы мектеп атанды. Ата-аналар балаларының діни сенімін көрсету үшін алкоголь ішімдігінен бас тартулары күтіледі. Сол жылдың қарашасында Солтүстік Лондондағы еврей тегін мектебі еврей анасынан туған балаларға басымдық бергені үшін кемсітушілікке кінәлі деп танылды. 2008 жылдың қаңтар айында Парламенттің балалар, мектептер және отбасылар жөніндегі комитеті үкіметтің діни мектептерді кеңейту жоспарларына қатысты алаңдаушылық білдірді. Мұғалімдер мен оқытушылар қауымдастығының бас хатшысы Мэри Боустед: «Егер көптеген діни мектептердің жұмыс істеу тәсіліне маңызды өзгерістер енгізілмесе, қоғамдағы бөлініс күшеюінен қорқамыз. Қазіргі көпдінді және зайырлы қоғамда салық төлемдерімізді бірдей дінді ұстанбаған балалар мен қызметкерлерді кемсітетін мектептерді қаржыландыруға жұмсаудың мәні қандай?» деді. Англия шіркеуі мен католик мектептері сияқты ерікті түрде қаржыландырылатын мектептер мұғалімдерді олардың діни көзқарастары, құлшыныққа қатысуы және діни білім беруге дайындығы негізінде кемсітуге құқылы.

In British education, parish schools from the established church of the relevant constituent country formed the basis of the state funded education system, and many schools retain a church connection while essentially providing secular education in accordance with standards set by the government of the country concerned. These are often primary schools, and may be designated as name C. E. School or name C. E. (Aided) School, depending on whether they are wholly or partly funded by the Church of England (the latter is more common). In 2002, Frank Dobson proposed an amendment to the Education Bill (for England and Wales) which would limit the selection rights of faith schools by requiring them to offer at least a quarter of places to children of another or no religion, in order to increase inclusivity and lessening social division. The proposal was defeated in Parliament. In 2005, David Bell, the head of the Office for Standards in Education said "Faith should not be blind. I worry that many young people are being educated in faith based schools, with little appreciation of their wider responsibilities and obligations to British society. This growth in faith schools needs to be carefully but sensitively monitored by government to ensure that pupils receive an understanding of not only their own faith but of other faiths and the wider tenets of British society". He criticised Islamic schools in particular, calling them a "threat to national identity". This commitment applies only to new schools, not existing ones. In September 2007, attempts to create the first secular school in Britain were blocked. Paul Kelley, head of Monkseaton High School in Tyneside, proposed plans to eliminate the daily act of Christian worship, and "a fundamental change in the relationship with the school and the established religion of the country". In November 2007, the Krishna Avanti Hindu school in north west London became the first school in the United Kingdom to make vegetarianism a condition of entry. Additionally, parents of pupils are expected to abstain from alcohol to prove they are followers of the faith. In November 2007, the Jewish Free School in north London was found guilty of discrimination for giving preference to children who were born to Jewish mothers. In January 2008 the House of Commons' Children, Schools and Families select committee raised concerns about the government's plans for expanding faith schooling. The general secretary of the Association of Teachers and Lecturers, Mary Bousted, said "Unless there are crucial changes in the way many faith schools run we fear divisions in society will be exacerbated. In our increasingly multi faith and secular society it is hard to see why our taxes should be used to fund schools which discriminate against the majority of children and potential staff because they are not of the same faith". Voluntary aided schools, such as Church of England and Catholic schools, are permitted to discriminate against teachers on the grounds of their religious opinions, attendance at worship and willingness to provide religious education.

Шотландия

Шотландияның Англия мен Уэльстен өзгеше, Шотландияның білім беру тарихын көрсететін жеке білім беру жүйесі бар. Шотландияда Реформацияға дейін мектептер болғанымен, жалпыға ортақ білім беруді Шотландия шіркеуі 1560 жылдан бастап барлық ауылдық шіркеу мектептерін дамыту арқылы ілгерілетті және 1633 жылғы Білім беру заңымен мемлекеттік қолдау алды. Ол 1872 жылы шіркеулік мектептерін мемлекетке берді. Бұл мектептер қазір «діни емес» мектептер деп танылады және барлығына ашық болғанымен, олардың дәстүрлі байланыстары пресвитериандық және епископалдық шіркеулермен және дін қызметкерлерімен көп жағдайда сақталады. Қайырымдылықпен қаржыландырылатын Рим-католик мектептері 1918 жылғы Білім (Шотландия) заңымен мемлекеттік жүйеге енгізілді. Шотландиядағы католик мектептерінде католик дінінің берік ұстанымы сақталғанымен, олар басқа діндердегі оқушыларды ұзақ жылдардан бері қабылдап келеді, бірақ католик емес отбасылардан келгендерге әдетте басымдық береді. Шотландиядағы католик мектептерінде католик емес немесе дінінен безген католиктерді жұмысқа алу шектелуі мүмкін. Кейбір епархияларда католик ретінде крещение алған үміткерлерден талап етілетін нәрсе – олардың діни қызметкері қол қойған куәлік болуы. Әр епархия мақұлдау әдісі және оны қолданудың қатаңдығы бойынша өзгеше. Католик емес үміткерлерден ешқандай діни құжат ұсыну талап етілмейді. Кейбір лауазымдар, мысалы, мектеп директоры, дін мұғалімі және жетекші мұғалім лауазымдарында әдетте Рим-католиктері жұмыс істейді. 1960 жылдардан бері мыңдаған фундаменталистік діни мектептер ашылды, әсіресе оңтүстікте, бірақ олар көбінесе «ауылдық» деп аталмайды. Сонымен қатар, консервативті меннониттер, амиштер және ескі тәртіпті меннониттер өздерінің мектептерін (Ескі тәртіп оларды «ауылдық» деп атайды) ұстап тұрады. Көптеген фундаменталистік христиан мектептері Abeka Books және Bob Jones University Press оқу бағдарламаларын пайдаланады. Католик жеке және колледжге дайындық мектептері де бар, олар міндетті түрде приходқа байланысты емес. Көбінесе бұл мектептер, мысалы Филадельфия аймағындағылар, өзін архиепископтық ауылдық мектептер жүйесінен ажырату үшін «жеке католик мектептері» деп атауға тырысады. Кейбір Канада провинцияларында католик мектептері мемлекеттік қаржымен қаржыландырылады, ал Онтариода толығымен 12-сыныпқа дейін. Католик шіркеуінің ауылдық мектеп жүйесінде ауылдық мектептер барлық балаларға ашық. Осылайша, ауылдық мектеп жүйелері мемлекеттік мектеп жүйелерімен қатар квази-мемлекеттік білім беру желілері ретінде жұмыс істейді, басты айырмашылық – ауылдық жүйелер көбінесе приходқа жасалған сыйлықтармен қамтамасыз етіледі, ал мемлекеттік мектептер салықтармен қаржыландырылады. Көбінесе, католик епархиясы немесе архиепархиясы, мысалы Бостон, Филадельфия және Чикагодағылар, өздерінің юрисдикциясындағы ауылдық мектептерді басқаруда маңызды рөл атқарады. Ауылдық мектепке баратын оқушының жеке шығындары, әдетте, мемлекеттік мектепке қарағанда жоғары. Ата-аналар балаларының оқуы үшін көбірек төлесе де, мұғалімдерге, әдетте, мемлекеттік мектептегілерге қарағанда аз жалақы төленеді. Мысалы, 1998 жылы олар мемлекеттік мектеп мұғалімдеріне қарағанда 45% төмен жалақы алды. Висконсин евангелистік лютерандық синоды (WELS) кең ауқымды ауылдық мектеп жүйесін басқарады. WELS мектеп жүйесі АҚШ-тағы төртінші ірі жеке меншік мектеп жүйесі болып табылады.

Scotland has its own educational system, distinct from that of England and Wales, reflecting the history of education in Scotland. Although schools existed in Scotland prior to the Reformation, widespread public education was pioneered by the Church of Scotland developing its aim of universal parish schools from 1560 onwards, and given state support by the Education Act 1633. It handed over its parish schools to the state in 1872. Although these schools are now known as "non denominational" schools, and are open to all, their traditional links with the Presbyterian and Episcopalian churches and clergy remain in most cases. Charitably funded Roman Catholic schools were brought into the state system by the Education (Scotland) Act 1918. Whilst maintaining a strong Catholic ethos, Scottish Catholic schools have long welcomed pupils from other faith backgrounds, though they tend to give precedence to non Catholics who come from families of faith. In Scottish Catholic schools employment of non Catholics or lapsed Catholics can be restricted by the Church. In some dioceses, one of the requirements for applicants baptised as Catholic is to possess a certificate which has been signed by their parish priest. Each diocese varies on the method of approval and the rigour with which it is applied. Non Catholic applicants are not required to provide any religious documentation. Certain positions, such as headteachers, religious education teachers and guidance teachers are invariably held by practising Roman Catholics. Since the 1960s thousands of Fundamentalist religious schools have been founded, especially in the South, though they are not usually called "parochial". In addition to this, Conservative Mennonites, Amish, and Old Order Mennonites operate their own schools (the Old Order referring to theirs as "parochial"). Many fundamentalist Christian schools use curriculum from Abeka Books and Bob Jones University Press. Catholic private and college preparatory schools also exist and are not necessarily connected with a parish. Often these schools, such as those in the Philadelphia area, prefer to be referred to as "private Catholic schools," to distinguish themselves from the Archdiocesan parochial school system. In some Canadian provinces Catholic schools are publicly funded and in Ontario completely to the level of grade 12. Generally within the Catholic parochial school system, parochial schools are open to all children in the parish. Thus parochial school systems function as quasi public educational networks, in parallel to the state school systems, the key difference being that parochial systems are largely supported by donations to the parish while state schools are funded by taxes. Often, the Catholic diocese or archdiocese, such as those in Boston, Philadelphia, and Chicago will take a greater role in administration of the parochial schools within their jurisdiction. Out of pocket costs to the student attending a parochial school are usually greater than an equivalent public school. Although it costs parents more for their children to attend, teachers are generally paid less than those at an equivalent public school. For example, in 1998, they were paid about 45% less than public school teachers. The Wisconsin Evangelical Lutheran Synod (WELS) operates an extensive parochial school system. The WELS school system is the fourth largest private school system in the United States.

Тарих

Америкалық католик шіркеуінің шіркеулік мектеп жүйесінің дамуын үш кезеңге бөлуге болады. Бірінші кезеңде (1750–1870 жж.) приходтық мектептер приходтардың жеке бастамалары ретінде пайда болды, ал көптеген католик балалары мемлекеттік мектептерге қатысты. Екінші кезеңде (1870–1910 жж.) католик шіркеуі жеке католик мектеп жүйесін құруға басты міндеттеме алды. Бұл приходтық мектептер, оларды қоршаған ірі қалалық қауымдар сияқты, этникалық тұрғыдан біртекті болды; неміс баласы ирланд мектебіне, ирланд баласы неміс мектебіне, ал литвалық оқушы екі мектептің біріне де жіберілмейтін. Оқу көбінесе олардың туған елдерінің тілінде жүргізілді. Үшінші кезеңде (1910–1945 жж.) католик білімі жаңартылып, мемлекеттік мектеп жүйелерінің үлгісімен құрылды, және көптеген аймақтарда этникалық мәселелерге баса назар аударылмады. Католиктер көп шоғырланған қалаларда (мысалы, Чикаго және Бостон) мұғалімдер, әкімшілер мен студенттер бір жүйеден екіншісіне ауысып отырды. Католиктерден өзге, неміс лютерандары мен кальвинист голландтар да, сондай-ақ православиелік яһудилер де шіркеулік мектептер ашты. 1876 жылдан бастап, елу штаттың отыз тоғызы штат конституцияларына "Блейн түзетулері" деп аталатын қосымшалар енгізілді, ол шіркеулік мектептерді қаржыландыру үшін салық ақшасын пайдалануға тыйым салды. 2002 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Огайо штатының белгілі бір жағдайларда көмек көрсетуге рұқсат беретін заңын қолдады. 1920 жылдары Орегон штаты шіркеулік мектептерді жою мақсатымен барлық мемлекеттік емес мектептерді тыйым салды, бірақ 1925 жылы Жоғарғы Сот "Пирс бауырластар қоғамына қарсы" ісінде бұл заңды жоққа шығарды. Шіркеулік мектептердің заңдылығына қатысты пікір таласы бар. 2018 жылдың желтоқсан айында Нью-Йорк архиепископиясының қоғамдық саясат директоры Эд Мехман Нью-Йорк штатының білім беру департаментінің жаңа ережелері "жергілікті мектеп кеңестеріне жеке діни мектептерге дерлік шексіз билік береді. Діни мектептерге қарсы тұратын немесе бәсекелестікті жойғысы келетін мемлекеттік қызметкерлерден қорғаныш жоқ" деп мәлімдеді.

The development of the American Catholic parochial school system can be divided into three phases. During the first (1750–1870), parochial schools appeared as ad hoc efforts by parishes, and most Catholic children attended public schools. During the second period (1870–1910), the Catholic hierarchy made a basic commitment to a separate Catholic school system. These parochial schools, like the big city parishes around them, tended to be ethnically homogeneous; a German child would not be sent to an Irish school, nor vice versa, nor a Lithuanian pupil to either. Instruction in the language of the old country was common. In the third period (1910–1945), Catholic education was modernized and modeled after the public school systems, and ethnicity was deemphasized in many areas. In cities with large Catholic populations (such as Chicago and Boston) there was a flow of teachers, administrators, and students from one system to the other. In addition to the Catholics, the German Lutherans and Calvinist Dutch also began parochial schools, as did Orthodox Jews. Starting from about 1876, thirty nine states (out of 50) passed a constitutional amendment to their state constitutions, called "Blaine Amendments," forbidding tax money be used to fund parochial schools. In 2002, the United States Supreme Court upheld an Ohio law allowing aid under specific circumstances. In the 1920s, Oregon outlawed all non public schools in an attempt to stamp out parochial schools, but in 1925 the Supreme Court overturned the law in Pierce v. Society of Sisters. There is a controversy over the legality of parish schools. In December 2018, Ed Mechmann, the director of public policy at the Roman Catholic Archdiocese of New York noted that the new regulations from the New York State Education Department would "give local school boards virtually unlimited power over private religious schools. There is no protection against government officials who are hostile to religious schools or who just want to eliminate the competition."

Ресей империясы

Приходские училища, prikhodskie uchilishcha) – Ресей империясындағы Ұлттық ағарту (білім беру) министрлігінің құрамына кіретін бастауыш білім беру жүйесі. 1804 жылы бастауыш мектептер реформасынан кейін енгізілді. Оған дейін Ресейде бастауыш білім берудің бір бөлігі болған арифметика мектептері болған. Қатар, 1804 жылы енгізілген Ресей православие шіркеуінің приходтық шіркеу мектептерінің жақсы дамыған жүйесі де болды. Екі типтегі мектеп – приходские және шіркеулік мектептер мемлекеттік қаржыландыруға ие болды.

Филиппин

Испан дәуірінен бері мектептер дәстүрлі түрде үстемдік құратын Католик шіркеуі мен оның түрлі діни институттары, мысалы, Уағыздаушылар ордені және Иса қоғамы басқаруында болған. Қазіргі кезде, приход мектептері әдетте жергілікті аумақтық приходтармен басқарылса, католик мектептері тікелей епархиялар немесе діни институттармен басқарылады.

Метро Манила қаласы

Манила Рим-католик архиепископиясы және оның суфрагандық епархияларындағы шіркеулік мектептер Манила архиепископтық шіркеулік мектептер қауымдастығы және оның филиалдары – Кубао епархиясының білім беру жүйесі мен Новалише шіркеулік мектептер қауымдастығы тарапынан басқарылады. Бұл ұйымдар Филиппин Католик Епископтар Конференциясы (елдегі басқарушы католик органы) арқылы Катехизис және Христиандық Білім беру комиссиясы бақылауында болады.

Үндістан

Ежелгі Үндістанда гурукула білім берудің басты жүйесі болды, алайда кейбіреулері бүгінге дейін сақталған. Католиктік білім беру мекемелері мемлекеттік мектептерден кейін саны жағынан екінші орында тұрады. Олардың саны 14 539-ға жетеді. Мектептер Үндістан Католик епископтар кеңесімен орталықтандырылып тіркелсе де, басқару оларды орналасқан дін аймағына (епархияға) қарасты. 13 004 бастауыш және орта католиктік мектеп, 243 арнайы мектеп, 448 католиктік колледж және 534 техникалық оқу орны бар.

Америка Құрама Штаттары

Дамм, Джон Сильбер. "АҚШ-тағы лютерандық приходтық мектептерінің өсуі және төмендеуі, 1638-1962" (PhD диссертациясы, Колумбия университеті; ProQuest Dissertations Publishing, 1963. 6401469). Лазерсон, Марвин. "Америкалық католиктік білім беру тарихын түсіну", Білім беру тарихы журналы, 1977, 17(3): 297-317 JSTOR-да. Перко, Ф. Майкл. "Америкадағы діни мектептер: тарихи-библиографиялық шолу", Білім беру тарихы журналы, 2000, 40(3): 320-338 JSTOR-да. Райш, C. S. J., Аннабель және Энн Мари Биермайер, O. S. B. Олар оқыту үшін келді: Приходтық мектептерде сабақ берген қарындастардың тарихы және Миннесотадағы бастауыш білім беруге олардың қосқан үлесі (Сент-Клауд, Миннесота: Норт Стар Пресс, 1994) 271 бет. Уолч, Тимоти. Приходтық мектеп: Америка католиктік приходтық білімі колониялық дәуірден бүгінгі күнге дейін (Нью-Йорк: Crossroad, 1996) 301 бет.