Шетланд аралдарындағы Skerries архипелагы

Кіріспе

Шетланд аралдарындағы архипелаг

Аут Скеррис – Шотландияның Шетланд аралдарындағы, кейбіреулерінде адам тұратын кішкентай аралдар тобы және Шетландтың ең шығыс бөлігі. Жергілікті тұрғындар оларды көбінесе Да Скеррис немесе жай ғана Скеррис деп атайды.

География

Аут Скеррилер Уалсейден шамамен 4 миль (6 км) солтүстік-шығысқа қарай жатыр. Шетландтың ең шығыс бөлігін құрайтын Боунд Скерри, Норвегиядағы Тьелдстудан батысқа қарай 186 миль (300 км) жерде орналасқан. Басты аралдар – Хусай, Брурай және Грунай. Басты топты көптеген шкёрлер, кішкентай аралдар және тік жарлы таулар қоршап тұрады. Олардың ішінде солтүстікке қарай Хевда Скерри және Уэтер Холм, оңтүстікке қарай Холм, ал шығысқа қарай Ламба Стак және Флат Ламба Стак бар. Стоура Стак пен Хогг Грунайдың оңтүстігінде орналасқан. Маяғы бар Боунд Скерридің қасында Литтл Боунд Скерри мен Хорн Скерри жатыр. Хусайдың оңтүстік-батыс шетіндегі Мио Несстен кейін Солтүстік және Оңтүстік Бенелип, Пасха Скерри, сондай-ақ Филла, Қысқа және Ұзын Гвен (Гвендер), Билия Скерри және Сваба Стактары бар. Басты Аут Скерри мен Материк арасындағы оқшауланған топта Кішкентай Скерри мен Вонгс жатыр, ал Мукл Скерри – солтүстікке қарай орналасқан тағы бір ерекшелік.

Этимология

Скеррилердегі көптеген жер аттарының тегі норвеждік. "Out" атауы екі көне норвеж сөзінің бірінен немесе екеуінен туындаған. "Austr" сөзі "шығыс" дегенді білдіреді және Out Skerries-ті Ve Skerries немесе "батыс Скеррилерінен" ажырату үшін қолданылған болуы мүмкін, ал "utsker" сөзі "сыртқы" дегенді білдіреді. "Skerry" сөзі көне норвеж тіліндегі "sker" сөзінен шыққан және кішкентай, жартасты арал немесе жартасты рифті көрсетеді. Housay аты көне норвеж тіліндегі "Húsey" сөзінен келген, ол "үй аралы" дегенді білдіреді. Bruray аты норвеж тіліндегі "brú" сөзінен шыққан болуы мүмкін және Батыс арал мен Grunay арасындағы орналасуына байланысты "көпір аралы" деген мағынаны білдіреді, соңғысы қарапайым "жасыл арал" дегенді білдіреді. Bound Skerry-нің шығу тегі анық емес, бірақ ол "bønn" сөзінен, яғни "бастаушы" деген мағынадан туындаған болуы мүмкін, бұл Бергеннен Шетландқа жол тартатын кемелерге кездесетін алғашқы құрлықты білдіреді.

Тарихқа дейінгі дәуір

Неолит дәуіріндегі қоныстанудың куәліктері бар, оның ішінде Квинсесте екі үй орны сақталған. Battle Pund – қола дәуірінен қалған тас үйінділерімен белгіленген тіктөртбұрыш. Ол Фетлардағы Хялтаданс құрылысына ұқсас, бірақ мақсаты белгісіз. Грунайдың солтүстік жағалауында жергілікті халық "брош" деп атайтын үлкен қираған құрылым бар, алайда оның темір дәуіріне жататыны белгісіз, сол кезде Шотландияның алыс солтүстігінде мұндай құрылымдар салынған. "Бенелипс" атауы, шамасы, "тілеу" мағынасын беретін көне норвеж тіліндегі bon сөзінен туындаған, бұл шалғай аралдарда ерте христиандық усақ монастырьлар болғанын көрсетеді. Дей (1991) тролль сияқты троулардың, және мүмкін селкилердің халық ауыз әңгімелерінің, норвеждердің келуіне байланысты болуы мүмкін деп болжайды. Ол викингтердің жаулап алуы жергілікті, қара шашты пиктілерді жасыруға мәжбүр еткенін және "Шетландта осы ерекше халық туралы көптеген әңгімелер бар, олардың бойы аласа, түсі қара, ал биік, сары шашты викингтерден кішірек болған. Жерінен қуылғаннан кейін теңіз үңгірлеріне тығылып, түнде жаңа жер иелерінен ұрлық жасаған" дейді. Тролльсхолмнің жартасы мен Тролли Гео шатқалы осы халық ауыз әңгімелерінің Аут Скерриде бар екенін көрсетеді.

Тарихи кезең

Аут-Скерриде скандинав кезеңінен бастап үздіксіз қоныстанған. Аралдардың төңірегінде көптеген кеме қазалары бар, олардың ішінде голланд кемелері Kennemerland (1664) және De Liefde (1711); сондай-ақ 1906 жылғы «Солтүстік жел» кемесі, ол ағаш тасымалдаған, осы ағашты арал тұрғындары үйлері үшін пайдаланған. Осы кемелерден құлаған алтынның бір бөлігі 1960 жылы табылған. Аралдардың шалқары және қиын-қыстау жерлерде орналасқандығына байланысты, тұрғындарды контрабандамен және кемелерді қиратумен айыптаған. Тэмми Тайридің «Хайди Хол» деген жері арал тұрғындарының әскерге шақырушылардан жасыру үшін пайдаланған.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Норвегияға жақын орналасқандықтан, бұл аралдар Екінші дүниежүзілік соғыста стратегиялық маңызға ие болды және нацистік оккупациядан қашқандарды тасымалдаған норвегиялық қайықтар үшін үнемі тоқтау орны болды. Жергілікті жағалау күзеті босқындарға жауапты болды және соғыс кезінде бір кезде оларға томми-пушка берілді, бірақ бастапқыда оны қалай пайдалану ешкім білмеді. Неміс ұшақтары жиі төмен биіктікте ұшып өтіп, 1941 жылы Грунай маяк жағалау станциясын атқылап, 1942 жылы бомба тастады. Соңғы шабуыл соғыстың жалғыз жергілікті құрбаны Мэри Андерсонды өлтірді, содан кейін Грунай жедел түрде эвакуацияланды. Бір айдан кейін канадалық бомбалаушы ұшақ Грунайға құлады, ал 1990 жылы осы оқиғаны еске алу үшін тақта орнатылды. Дей (1991) бомбалаушының экипажында екі канадалық және бір ағылшын болған «британдық» Бленхейм бомбалаушысы екенін айтады. Тақта орнату рәсіміне екі канадалық құрбанның бірі – Ф/сержант Джей Оливердің отбасы және апатқа куә болған сегіз жасар жергілікті тұрғын Питер Джонсон қатысты. Соғыс кезінде жергілікті пошта бөліміне құпия хат жіберілді, оны неміс басқыншылығы болған жағдайда ашуға нұсқау берілді. Соғыстан кейін ол ашылмаған күйінде қайтарылды. Шетланд аралдары тобының шығысында орналасқан Хоусай және Брурай аралдарында адамдар тұрады. Үшінші арал – Грунай қазірде адамсыз. Екі арал көпірмен байланыстырылған және екі дүкен, әуежай, Хоусай шіркеуі, полиция бөлімі, балық өңдеу зауыты және билер өткізілетін қоғамдық залға ие (әсіресе тамызда өткізілетін жылдық Лервик – Скеррис яхта жарысы үшін). Out Skerries аралдарының танымал ерекшелігі – сирек кездесетін құстардың жиі кездесуімен байланысты жабайы табиғат. Аут-Скерриде торф аз болғандықтан, тұрғындарға Уолсейде оны кесуге рұқсат берілді. Аралдардағы топырақ жұқа және құнарсыз, бірақ картоп, сәбіз және швециялық түйін өсіру үшін топыраққа үйіліп жиналады. Аралдардың негізгі кәсібі – балық аулау. Қой шаруашылығы әлі де жүргізілуде, бірақ бұрынғыдан гөрі әлдеқайда маңызсыз. Ал туризм қарқынды дамуда. Бұрынғы ашық орта мектеп Ұлыбританиядағы ең кішкентай мектеп болды; 2010 жылы мектепте бар болғаны үш оқушы оқыды. Бұл орта мектеп 2014 жылы Шотландия үкіметінің бекітуімен жабылды. 2016 жылы мектепте бір ғана оқушы қалды. Бұл оқиға кеңінен таралды және ол сол жылы әлемнің түкпір-түкпірінен 10 мың Рождестволық ашықхат алды. Ескі мектеп ғимараты Ұлыбританиядағы (Шотландиядағы ең кішкентай) екінші кішкентай кинотеатр ретінде қайта пайдаланылды, ол 2017 жылы ашылған «Schoolhouse Cinema» деп аталды және тегін кіру және тегін сыбаға ұсынады. Брурай мен Хаусайды байланыстыратын Скеррис көпірі 1957 жылы салынды, ол 1899 жылы салынған алғашқы көпірдің орнын басты. Шамамен бір шақырымдық жол бар, оның бойында көптеген тұрғындар тұрады. Видлин мен Лервиктен аралдарға паром қатынайды. Брурай аралында шағын әуежай бар.

Being so close to Norway, the islands were of strategic importance in World War II and were a regular landfall for Norwegian boats carrying escapees from the Nazi occupation. The local coastguard were responsible for the refugees and at one point during the war were issued with a tommy gun, although initially no one knew how to use it. German planes frequently flew over at low altitudes, strafing the Grunay lighthouse shore station in 1941 and dropping a bomb in 1942. The latter attack killed Mary Anderson, the only local casualty of the war and Grunay was evacuated shortly thereafter. A month later a Canadian bomber crashed on Grunay and in 1990, a plaque was raised to commemorate this event. Dey (1991) states that the bomber was a "British" Blenheim bomber with a crew of two Canadians and one Englishman. The plaque ceremony was attended by the family of F/Sgt Jay Oliver, one of the two Canadian casualties and Peter Johnson, a local man who had witnessed the crash aged eight years. During the war an official letter was sent in secret to the local sub postmistress with instructions that it be opened in the event of a German invasion. After the war it was returned, unopened. people live on the two main islands, Housay and Bruray, just east of the main Shetland Islands group. A third island, Grunay, is currently uninhabited. The two islands are linked by a bridge and boast a simple life with two shops, an airstrip, a church on Housay, a police station, a fish processing factory and a community hall where dances are held (especially for the celebration for the annual Lerwick to Skerries Yacht Race held in August). One of the Out Skerries’ claim to fame is wildlife, with frequent sightings of rare birds. There is little peat on the Out Skerries, so the residents have been granted rights to cut it on Whalsay. The soil in the islands is thin and infertile, but is heaped into riggs, for better cultivation of potatoes, carrots and swedes. The main industry on the islands is fishing. Sheep farming still occurs, but is far less important than it once was. Tourism on the other hand has increased. The previously open secondary school was the smallest in the UK; in 2010 the school had only three students. This secondary school was closed in 2014 by the approval of the Scottish government. In 2016 the school only had one student. The story went viral and he received 10,000 Christmas cards that year from all around the world. The old schoolhouse found reuse as the second smallest cinema in the UK (the smallest in Scotland), called Schoolhouse Cinema, which opened in 2017 and offers free admissions and free snacks. The Skerries Bridge, which links Bruray to Housay was built in 1957, replacing the first bridge built in 1899. There is around a mile of road, along which most of the population lives. There is a ferry to the islands from Vidlin and Lerwick. There is a small airstrip in the island of Bruray.