Кіріспе
Джерси кәсіби гольфшысы (1870–1937)
Генри Уильям Вардон (9 мамыр 1870 – 20 наурыз 1937) – Джерси аралынан шыққан кәсіби гольфшы. Ол Джон Генри Тейлор және Джеймс Брэйдпен бірге «Ұлы Үштік» құрамына кірді. Вардон «Ашық чемпионатты» рекордтық алты рет жеңіп алды, сондай-ақ 1900 жылы АҚШ-тың «Ашық чемпионатында» да жеңіске жетті.
Алғашқы жылдар
Граувилл қаласында, Джерси аралында, Канал аралдарында дүниеге келген Вардонның анасы француз, әкесі ағылшын болған. Ол жас кезінде көп гольф ойнамаған, бірақ жасөспірім шағында, гольфке қатысты жас шәкірт ретінде спортқа табиғи дарынын көрсетті. Гарри мен оның інісі Том Вардон, одан екі жас кіші және гольфқа қызығушылық танытқан, өте жақын болды. Отбасының қиын жағдайы олардың гольф дамуына кедері келтірді, ал әкесі ұлдарының гольфпен айналысуын қолдамады. Том алдымен Джерсиден Англияға гольф мансабын қуу үшін көшті. Гарри 1890 жылдың көктемінде Англияға барып, 20 жасында Йоркширдегі Рипон қаласындағы "Стадли Роял" гольф клубында гринкипер болып жұмыс істеді. Бір жылдан кейін ол Бьюри гольф клубының кәсіби гольфшысы болды, ал 1896 жылы Йоркширдегі Гантон гольф клубының кәсіби гольфшысы атанды. 20 жасқа келгенде Гарри сол кезге дейін ең ауқымды жаттығу бағдарламасын жасады. Ол бридждерді тастап, ыңғайсыз көйлек пен галстук киюден бас тартқан, кәсіби гольфшылардың алғашқысы болды. 1896 жылы Вардон өзінің алты Ашық чемпионатының біріншісінде жеңіске жетті (бұл рекорд бүгінгі күнге дейін сақталып тұр). Вардон Джеймс Брейд пен Дж. Х. Тейлормен бәсекелестікке түсті, олардың әрқайсысы бес рет Ашық чемпионатты жеңді; осы үшеу бірлесіп "Ұлы Үштік" құрды және 1890-шы жылдардың ортасынан 1910-шы жылдардың ортасына дейін әлемдік гольфқа үстемдік етті. Бұл бәсекелестік гольфқа деген халықтың қызығушылығын арттырды.
Шотландиялық сынақ
1898 жылы Гарри Вардон Прествик гольф клубында екінші ашық чемпионатын жеңіп, Вилли Парк кішіні бір соққымен басып өтті. Парк 18-ші жасыл алаңда жеңіліп қалды, бұл матчты тай-брейкке (қайта ойнауға) жіберуге тиіс еді. Парк өте ренжіді, сол үшін ол Вардонға 72 лункадан (саңылаудан) матч ұсынды, 36 лунка Парктің Муссельбургтегі үй гольф алаңында, ал 36 лунка Вардон таңдайтын гольф алаңында, әрқайсысы 100 фунт стерлингтен салым қойып ойнауға. Парк бұрын да осындай шақырулар жасаған болатын; бірнеше жыл бұрын ол Бен Сейерспен Муссельбург пен Норт-Берикте кездесіп, жеңіске жеткен, ал 1897 жылы Парк екі алаңда Дж. Х. Тейлорды жеңді, бұл да әрқайсысына 100 фунт стерлингтен салыммен болды. Вардон Парктің шақыруын қабылдамады; Паркпен осындай матчтан 100 фунттан басқа ештеңе ұта алмайды, және ол Паркпен Муссельбургте ойнамайтыны анық еді, себебі сол жердегі жанкүйерлер қарсыластарға құрмет көрсетпейтін. Соңында Парк өзінің үйіндегі матчты Муссельбург орнына Норт-Берик гольф клубында өткізуге келісті, ал Вардон өз үй гольф алаңы ретінде Гэнтонды (Йоркшир) таңдады. Golf Week журналы промоутер және мүдделі тарап ретінде әрекет етті, ал матч 1899 жылдың шілде айында өтті, сол кезде Вардон үшінші ашық чемпионатын жеңіп алған еді. Британ баспасөзі бұл кездесуді барлық уақыттағы ең үлкен гольф жарысы деп бағалады. Қызығушылық соншалық болды, 10 000 шотланд жанкүйері Норт-Бериктегі матчты тамашалауға келді, тіпті сол күні Уэльс принці (кейін король Эдуард VII) жақын жердегі Эдинбургке мемлекеттік сапармен келген болатын. Эдинбург пен басқа да жақын қалалардан жанкүйерлерді тасымалдау үшін арнайы пойыздер қойылды. Жарыс матч-плей форматында өтті. Норт-Бериктегі алғашқы 36 лунка Вардонның екі лункамен басымдығымен аяқталды. Екінші кезең екі аптадан кейін Гэнтонда өтті, және Вардон жеңіске жетті, 10 лунка ойнауға 11 лункамен жеңіп, 200 фунт стерлинг сыйлық пен даңққа ие болды.
АҚШ пен Канадаға саяхат
Гарри Вардон өзінің карьерасы барысында Солтүстік Америкаға үш рет сапар шекті: 1900, 1913 және 1920 жылдары. Осы үш сапардың барысында ол АҚШ Ашық чемпионатында өнер көрсетіп, 1-орын, 2-орын және 2-орынды бөлісті. 1900 жылы АҚШ және Канада бойынша гастрольдік сапар жасағанда ол гольфтан алғашқы халықаралық деңгейде танымал болды. 1900 жылғы Ашық чемпионаттың жеңімпазы және Ұлы Үштікке мүше Джон Генри Тейлор да сол жылы АҚШ-қа шағын турмен сапар жасады. Вардон 90-нан астам матч ойнады және АҚШ Ашық чемпионатында жеңіспен аяқтады, онда Тейлор екінші орын алды. Вардон бұл турда жеке қарсыласпен бетпе-бет кездескенде тек екі матчта ғана жеңілгенін, ал екеуі де Гилберт Николстың үлкен ағасы, Бостондық кәсіби ойыншы Бернард (Бен) Николсқа қарсы болғанын жазды; Николс ағалары Британ аралдарынан жақында көшіп келген еді. 1913 жылы Тед Реймен бірге 45 көрмелік матч ойнап, олардың 36-сында жеңіске жетті. Ал 1920 жылы, 50 жасқа толғанда, қайтадан Реймен бірге шілдеден қарашаның басына дейін Уолтер Хаген, Джим Барнс, Фрэнсис Уаймет және Бобби Джонс сияқты ойыншыларға қарсы 100-ге жуық көрмелік/шақыру матчтарын өткізді.
АҚШ Ашық чемпионатында екі рет екінші орын алды
Вардон 1913 жылы өзінің келесі АҚШ Ашық чемпионатында 20 жасар Уиметке плей-оффта жеңіліп, екінші орын алды, бұл оқиға "Әлемдегі ең ұлы ойын" фильмінде көрсетілген. Сол жылы ол Тед Реймен Солтүстік Америка бойынша гастрольдік сапар жасады, және 1920 жылы тағы бір рет жасады. 50 жасында Вардон үшінші және соңғы АҚШ Ашық чемпионатында тағы да екінші орынды бөлісті, соңғы ойын тесіктерінде көшбасшы болған күйінде.
Еңбек жолындағы жетістіктері
Карьерасы барысында Вардон 48 турнир мен 21 командалық жарыста жеңіске жетті; сол кездегі гольф тарихында бір ойыншының жеңген ең көп титулы осы болды. Ол 1911 жылы Германия ашық турнирінде және 1912 жылы британдық PGA матчплей чемпионатында жеңімпаз атанды. 1898 мен 1899 жылдар аралығында Вардон 17 турнирде ойнап, 14-інде жеңіске жетті, ал қалған үш турнирде екінші орын алды. Вардон өзінің атымен аталатын және бүгінгі күнгі гольфшылардың 90 пайызынан астамы қолданатын үстінен жабысатын тұтқаны танымал етті; бұл тұтқаны Вардон қолданғанға дейін бірнеше жыл бұрын Джонни Лейдли ойлап тапқан. Өмірінің соңғы жылдарында ол гольф алаңдарының архитекторы болып жұмыс істеді, Ұлыбританияда бірнеше алаңды жобалады, олардың ішінде Лландринод Уэллс гольф клубы, Вудхолл Спа және Радклифф-он-Трент есімдері белгілі.
Туберкулез
1903 жылы туберкулез ауруына шалдыққаннан кейін Вардон жылдар бойы денсаулығымен күресті, бірақ гольф бойынша жаттықтырушылыққа және нұсқаулықтар мен рухани кітаптар жазуға көшті.
Өлім және мұра
Туберкулезден сауығып, ұзақ үзілістен кейін ойынға оралғаннан соң, ол оң қолының жүйке зақымдануы салдарынан қысқа қашықтықтағы путингте қиындықтарға тап болды. Көптеген комментаторлар, егер осы кемістік болмағанда, ол өзінің жеңістер тізімін көбейтуі мүмкін еді деп санайды. Вардон 1937 жылы 66 жасында плеврит немесе өкпелік қатерлі ісіктен қайтыс болды және 24 наурыздағы жерлеу рәсімінен кейін Тоттердиждегі Сент-Эндрю шіркеуінің зиратына жерленді. Сол жылы Американың PGA-сы Вардон кубогын құрды, ол жыл сайын PGA Tour-дегі ең төменгі орташа есептік көрсеткішті көрсеткен ойыншыға табыс етіледі. Британдық PGA да Гарри Вардон кубогын құрды, ол қазір Еуропалық турдың Дубайға жарысының жеңімпазына беріледі. 1974 жылы Вардон Дүниежүзілік гольф даңқы залына алғашқы қатарынан енгізілді. Оның ең құнды медальдары, оның ішінде алты британдық ашық чемпионаттан алғандары, Джерси мұражайында оған арналған көрмеде қойылған. Гольф тарихында ол ойынның ең ұлы шеберлерінің бірі саналады. 2000 жылы Golf Digest журналы Вардонды барлық уақыттағы ең жақсы гольфшілердің 13-шісі деп бағалады. Вардонды көбінесе «Стилист», «Мырза Гольф» және «Гольф иконасы» деп атайды, ал оған тағы бір лақап – «Грейхаунд» аты берілген.
БАҚ-тағы бейнелеулер
1991 жылы жарық көрген және оның келіні Одри Хауэлл жазған Вардонның өмірбаяны осы чемпионның өмірінен көптеген құпия мәліметтерді ашады. Ағылшын актері Стивен Диллен режиссер Билл Пэкстонның 2005 жылғы "Әлемдегі ең ұлы ойын" фильмінде Вардон рөлін сомдады. Марк Фрост жазған, фильмнің негізіндегі осы аттас кітап Вардонның өмірін толыққанды көрсетеді. Ирланд-американдық актер Айдан Куинн 2004 жылғы "Бобби Джонс: Даналықтың соққысы" фильмінде Вардонды бейнеледі. Гарри Вардон "Гольф негіздері" атты гольф оқулығының авторы. 2015 жылы Билл Уильямс жазған Вардонның мансап тарихында ол қатысқан турнирлердің толық тізімі және олардағы нәтижелері келтірілген. Билл Уильямс 2016 жылы Вардон туралы екінші кітап жазды, онда оның 1900, 1913 және 1920 жылдары Солтүстік Америкаға жасаған үш сапары баяндалған. Кітап Америкадағы гольфтің қалыптасуын, Вардонның ойынды танымал етудегі рөлін және Райдер Кубогының құрылуына тигізген үлесін көрсетеді.
Турнир жеңімпаздары (49)
Ірі чемпионаттар қалың әріппен белгіленген.