Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аргентиналық жазушы (1818–1892)
Argentine writer (1818–1892)
Хуана Мануэла Горити Зувирия (15 маусым 1818 – 6 қараша 1892) – Боливия және Перумен кең саяси және әдеби байланыстары бар аргентиналық жазушы. Ол 1848 жылдан 1855 жылға дейін Боливияның бірінші ханымы қызметін атқарды. "La quena" (1845) жариялағаннан кейін Горити болашақта Аргентина болады деп белгіленген елдегі ең алғашқы романист ретінде танылды. "La quena" романында Горити кедейлік, білімсіздік, тирандық және әйелдерді қанау туралы түсініктерге қарсы шығып, былай деп жазды: "Адамның ғылымы сол қазыналарды ашатын күн келеді; бірақ сол кезде адамдар еркін және тең болады, ал олар байлықты адамзатқа қызмет ету үшін пайдаланады! Уайым мен зұлымдық билігі аяқталады, және әлемді тек адамның генийі басқарады, ол еуропалықтың немесе үндіктің басында болады". Горитидің әйелдер мәселесіне берілгендігі әйелдер мен еркектердің қызығушылығын оятып, олардың ішінде Абель Дельгадо да болды. Оның 1892 жылғы "La educación social de la mujer" ("Әйелдің әлеуметтік тәрбиесі") атты мақаласында ерлер мен әйелдердің салалары талқыланып, әйелдердің заң мен саясатқа қатысуы негізделді.
Juana Manuela Gorriti Zuviria (15 June 1818 – 6 November 1892) was an Argentine writer with extensive political and literary links to Bolivia and Peru. She held the position of First Lady of Bolivia from 1848 to 1855. With the publication of La quena (1845), Gorriti became recognized as the earliest novelist in what would become Argentina. In La quena, Gorriti challenged the notion of poverty, ignorance, tyranny, and the oppression of women, writing, "A day shall come in which man's science will discover those treasures; but by then men will be free and equal, and they shall use wealth to serve humanity! The reign of worries and despotism will have ended, and only man's genius will rule the world, it reside upon the head of a European, or upon that of an Indian." Gorriti's commitment to women's issues sparked the interest of both women and men, including Abel Delgado. His essay, "La educación social de la mujer", ("The Social Education of Woman," 1892) discussed male and female spheres and justified women's participation in law and politics.
Өмірбаян
Хуана Мануэла Горити 1818 жылғы 15 маусымда Аргентинаның солтүстігіндегі Салта провинциясындағы Росарио-де-ла-Фронтера қаласында дүниеге келген. Ол бай, жоғары санаттағы отбасынан шыққан және сегіз жасында монастырь мектебіне оқуға түсті. Ол Хосе Игнасио де Горити мен Фелесиана Зувирияның қызы. Оның әкесі саясаткер және әскери адам болған, 1816 жылғы 9 шілдеде Аргентинаның тәуелсіздік декларациясына қол қойған. Ол сондай-ақ белгілі партизан Франсиско Горитидің немересі болды. Оның отбасы либералды болды және Хуан Мануэль де Росас елді басқарған кезде унитариандықтарды қолдады. Де Росас 1829-1832 жылдары Буэнос-Айрес провинциясының консервативті губернаторы болды, ол жергілікті халықты жерінен айыру және кеңейтуге жол ашу үшін зорлық-зомбылық шараларын қолданды. 1831 жылы, Горити он үш жаста болғанда, федералды каудильо Факундо Кирога Горитиді және оның отбасының көп бөлігін елден қууға мәжбүр етті. Горитидің отбасы Боливияның Тариха қаласына қоныстанды, онда ол болашақ күйеуі Мануэль Исидро Бельзумен танысты, ол сол кезде Боливия армиясының капитаны болған. Олар оның он бес жасында үйленді және екі қызы болды. Оның мансабы өркендеген сайын, олардың некесі қиындыққа тап болды және ол тоғыз жыл бірге болғаннан кейін 1842 жылы оны тастап кетті. Горити ажырасу қағаздарын оның өлімінен кейін, он төрт жыл өткен соң ғана алды. Аргентинаға оралғаннан кейін ол 1892 жылғы 6 қарашада Буэнос-Айресте 74 жасында қайтыс болды. Көптеген қатысушылар кейін осы тақырыптар туралы жазды, соның ішінде ағартушы әйелдер қозғалысын құрған Тереза Гонсалес де Фаннинг.
Juana Manuela Gorriti was born on 15 June 1818, in Rosario de la Frontera, in the province of Salta in the north of Argentina. She came from a wealthy upper class family and attended a convent school when she was eight. She was born to José Ignacio de Gorriti and Feleciana Zuviria. Her father was a politician and soldier, and signed the Argentine Declaration of Independence on 9 July 1816. She was also the niece of the infamous guerrilla Francisco Gorriti. Her family was liberal and supported the Unitarians during a time when Juan Manuel de Rosas ran the country. De Rosas was a conservative Governor of Buenos Aires Province from 1829 to 1832 who used violent measures to dispossess indigenous people and pave the way for expansion. In 1831, when Gorriti was thirteen, the federal caudillo Facundo Quiroga forced Gorriti and much of her family into exile. Goritti's family settled in Tarija, Bolivia, where she met her future husband, Manuel Isidro Belzú, who was a captain in the Bolivian Army at the time. They married when she was fifteen, and they had two daughters. As his career advanced, their marriage suffered, and he abandoned her in 1842 after nine years together. Gorriti did not receive the divorce papers until fourteen years later, after his assassination. After her return to Argentina, she died on 6 November 1892, in Buenos Aires at the age of 74. Many of the attendees would later go on to write more about these subjects, including Teresa González de Fanning, who founded an enlightened women's movement.
Әйелдер құқықтары
Горити терминнің өзі ойлап табылғанға дейін жарықтанған феминист болды, және оның әйелдер құқықтарына деген берілгендігі көптеген күнделіктерінде көрінді. Ол өзінің жазбалары арқылы әйелдерді Еуропа мен Солтүстік Америкада кең таралған гендерлік рөлдерді қабылдауға шақырып, оларға күш берді. Ол әйелдердің дауыстарын естігісі келді, білім алуға және қоғамдық нормаларға қарсы тұрудан қорқымауға ұқсады.
Gorriti was an ardent feminist before the term itself was invented, and her dedication to women's rights showed in many of her journals. Through her writings, she instructed and inspired women to take on the gender roles more commonly found in Europe and North America. She wanted women to be heard, to educate themselves, and not be afraid to go against social norms.
Жауынгерлік медбике
1866 жылы испандық әскери-теңіз күштері Перу және Чили жағалауларындағы порттарды, оның ішінде Горити майдан мейірбикесі қызмет еткен Лима портын обстрелдеді.
In 1866, the Spanish Navy shelled ports on Peru's and Chile's coastlines, including the port of Lima, where Gorriti served as a battlefield nurse.
Әдеби еңбектері
Горити Боливиядан Перуге кетті, онда оның әдеби өмірі дамыды. Перуға келген кезде оның қаржылық қолдауы мен ресурстары болмады. Горити Боливияда қыздар мектебін ашты, онда ол өмірін оқыту мен жазуға арнады. Одан кейін 1880 жылдары жазылған мелодрамалық роман "Өмір оазисі" (La oasis de la vida) жарық көрді. Оның соңғы маңызды туындысы – "Туған жер" (La tierra natal), 1889 жылы жарияланды. Онда Аргентинаның солтүстігінен жасаған саяқаты, өмірінің барысында өмір сүрген жерлеріне қайта оралуы, сондай-ақ жолда танысқан адамдар мен оқиғалар туралы естеліктері баяндалады. Оның ең танымал екі әңгімесі – "La hija del mazorquero" және "El lucero de manantial"; екеуі де күшті анти-Росистік саяси үгілмен жазылған мелодрамалық туындылар. Горити сонымен қатар ақын Нума Помпилио Льонамен бірге "Аргентинаның таңы" (La Alborada del Plata) газетін құрды. Лимадағы үш жылдық уақыт ішінде ол беделді "El Comercio" газетінде қысқа, бірақ әсерлі повесть "La Quena" жариялады. Кейін, Перу саясаты тұрақтанғаннан кейін, ол "Revista de Lima" журналына "El Angel Caido" және "Si haces mal no esperes bien" сияқты әңгімелер жазды. Горитидің әңгімелері шеберлікпен жазылған және 19 ғасырдағы Оңтүстік Америка әдебиетінің бағыттарын көрсетеді.
Gorriti left Bolivia for Peru, where her literary life would take off. When she initially arrived in Peru she had no financial support or resources. Gorriti founded an all girls school in Bolivia, where she dedicated her life to teaching and writing. This was followed by La oasis de la vida (The Oasis of Life), a melodramatic novel written in the 1880s. La tierra natal (The Native Land), her last major work, published in 1889, relates a physical journey through northern Argentina, back to the places where she had lived over the course of her lifetime, as well as a voyage back through her memories of the people and events she had known and experienced along the way. Two of her most famous short stories are La hija del mazorquero and El lucero de manantial; both are melodramatic tales with a strong anti Rosista political message. Gorriti also founded the newspaper The Dawn of Argentina (La Alborada del Plata) with fellow poet Numa Pompilio Llona. Her intermittent three year stay in Lima resulted in the publication of La Quena, a short but influential novella, in the prestigious newspaper El Comercio. Later, as Peruvian politics began to stabilize, she contributed to the Revista de Lima with stories like El Angel Caido and Si haces mal no esperes bien. Gorriti's stories are finely crafted and bear witness to trends in South American literature of the 19th century.
Оның шығармаларының ағылшын тіліндегі аудармалары
Серджио Уайсман аударған "Арман мен шындық", OUP USA, 2003. Кэтрин Филлипс Майлс аударған "Йоччи құдығы", The Clapton Press, Лондон, 2020. Кэтрин Филлипс Майлс аударған "Біздің туған жеріміз", The Clapton Press, Лондон, 2021.
Dreams and Realities translated by Sergio Waisman, OUP USA, 2003. The Yocci Well translated by Kathryn Phillips Miles, The Clapton Press, London, 2020. Our Native Land translated by Kathryn Phillips Miles, The Clapton Press, London, 2021.