Кіріспе

Фредерика Монтсеньи Мане (Frederica Montseny i Mañé; 1905–1994) – испандық саясаткер, анархист, интеллектуал және жазушы. Ол Азамат соғысы кезінде Испания Республикасы Үкіметінде Денсаулық сақтау және әлеуметтік көмек министрі қызметін атқарды. Ол романдар мен эсселер авторы ретінде, сондай-ақ Батыс Еуропадағы алғашқы әйел министрлердің бірі ретінде белгілі. Ол, әсіресе, пролетариат классының әйелдеріне арналған романтикалық әлеуметтік фонға негізделген елуге жуық қысқа роман жариялады, сонымен қатар саяси, этикалық, биографиялық және автобиографиялық туындылар жазды (қараңыз: "Әдебиет тізімі" бөліміндегі "Гарсия Гирао, Педро (1988)").

Ерте өмір

Фредерика Монтсеньи Мане 1905 жылдың 12 ақпанында Мадридте дүниеге келді. Ол Каталониядан шыққан мұғалімдер және анархистер Жоан Монтсень мен Тереза Манедің жалғыз тірі қалған баласы болды. Олар Мадридте тұрды, себебі 1896 жылы Барселонадағы Корпус-Кристи процессиясында болған жарылыс оның әкесінің түрмеге қамалуына және одан кейін жер аударылуына себеп болған. Олар Испанияға жасырын түрде оралып, елордаға қоныстанды. 1898 жылдан бастап оның ата-анасы сол кездегі ең маңызды анархистік басылымдардың бірі – екі апта сайын шығатын «La Revista Blanca» журналын бірлесіп редакциялады. Отбасы жинаған ақшасын Мадридтің шетіндегі үйге салды. Үйді салған құрылысшы әкесіне сотқа беріп қоюмен қорқытты, өйткені әкесі оны ешқашан салынбаған үйлер үшін ақша алып, кедейлерден ұрлық жасады деп айыптады. Бұл отбасыны кетуге мәжбүр етті және келесі жылдары олар жиі көшіп-қонып, кейде жазу және шаруашылықпен айналысып күнекөрді. Монтсеньнің балалық шағында азаматтық гвардия отбасылық үйге оның әкесін іздеу үшін жиі келіпті. Ол оларды мүмкіндігінше баяу кіргізіп, оған жасырынуға уақыт беруге тырысқан. Монтсеньді ата-анасы үйде оқытты. Монтсени негізгі оқу және жазу дағдыларын меңгергеннен кейін, анасы прогрессивті дидактикалық әдістерді қолданып, оның қызығушылығын оятуға тырысты, интеллектуалдық ізденістеріне көмектесетін көптеген оқу материалдарын ұсынды. Монтсени әдебиетпен қатар әлеуметтік және саяси теориямен да танысты. Ол өзінің интеллектуалдық дамуына ауылдық ортада өскенін де ықпал еткенін айтады. Өмір бойы ол әлеуметтік мәселелермен күрескенде табиғатқа қайта оралып, тынығу табатын.

Испаниядағы азаматтық соғыс және денсаулық сақтау министрі

1936 жылғы шілдедегі испан төңкерісінен кейін Монтсени Испанияда анархизмді дамыту үшін антифашистердің біріккен фронты қажет деп санап, ұлтшылдарға қарсы республикалық фракцияны қолдауға шешім қабылдады. Республикашыларды қолдағанына қарамастан, ол республикашылдар бақылауындағы аумақтағы зорлық-зомбылықты тез қабылдамады, оны ол "әділ адам бұрын елестете алмайтын қанға құмарлық" деп сипаттады. 1936 жылдың қарашасында Франсиско Ларго Кабальеро анархистерді Испания үкіметіне қосылуға шақырды, себебі олар антифашистік топтардың ең ірісі болды, ал Халық фронтының басқа партиялары олардың мемлекетке қарсы көзқарасын бейтараптандыруды қалады. Бернет Боллотенге берген сұхбатында Монтсени анархистердің үкіметке қосылуының басты себебі коммунистік партияның билікке келуіне қатысты алаңдаушылық екенін түсіндірді, оны олар революцияға қауіп деп қарады. Өзінің үкіметке кіруге қатысты күмәніне қарамастан, Монтсени Денсаулық сақтау және әлеуметтік қызмет министрі болып тағайындалды, Испания тарихындағы алғашқы әйел министр атанды. Министрлік лауазымында Монтсени соғыс жағдайларынан толығымен шаңқаған елдің медициналық мекемелерін бақылады, бұл жетімдер үйін салуды және босқындарға көмек көрсетуді талап етті. Ол сондай-ақ әйелдер құқығын ілгерілетуде "Мухерес Либрес" ұйымымен бірлесіп жұмыс істеді, мынадай кең ауқымды реформаларды жүзеге асырды: жұмыс істейтін және жауынгерлік құралымдағы әйелдер үшін бала күтімін ұйымдастыру; әйелдерге білім беру және денсаулық сақтау қызметтерін ұсыну; Испаниядағы проституциямен күресу. Монтсени лауазымға келгеннен кейін көп ұзамай, 6 қарашада республикалық үкімет Мадрид ұлтшылдардың шабуылына түсуі мүмкін деген қорқынышпен Валенсияға көшті. Монтсени анархисттік әскер басшысы Буэнавентура Дуррутиді Арагон майданынан көшіріп, астананы қорғауға көндірді, онда ол Сиудад Университария шайқасында соғысып, қаза тапты. Барселонадағы анархистер мамыр күндері көтеріліс жасағанда, Монтсени үкімет атынан оларға қаруларын тастауға шақырды. Бірақ ол сәттілікке жетпеген соң, үкімет анархистерді күшпен басуға шешім қабылдады, Монтсени бұл оқиғаны "өмірімдегі ең қорқынышты және қайғылы күндер" деп сипаттады. Хуан Негрин билікті консолидациялаған кезде Монтсени соғысты жоғалтқан деп есептеді және ендігі жалғыз мақсат – мүмкіндігінше көп адамның өмірін сақтау екенін ойлады. Монтсени кейіннен кабинеттен кетіп, республикалық күштерді біріктіруге тырысты, бірақ 1938 жылға қарай республикалық майданның нашарлауы оны отбасын асыру мәселесіне көбірек назар аударуға мәжбүр етті.

Жер аудару

1939 жылдың ақпан айында Монтсени мен оның отбасы Каталонияға ұлтшылдардың шабуылынан қашып, эмиграцияға мәжбүр болды. Оның анасы Перпиньян қаласында қайтыс болды, әкесі түрмеге қамалды, ал күйеуі интернациялық лагерде ұсталды. Кейін ол өзінің «Франциядағы испандық босқындардың құмарлығы мен өлімі» атты кітабында, «Жұмысшы компаниялары» сияқты ұйымдардағы ережелердің республикалық эмигранттардың рухын басып, бағынышты құлдар жасауға бағытталғандығын жазды. Монтсени бастапқыда Парижде қоныстанды, онда ол өзінің күнкөрісіне қарамастан, испан босқындарын көшіруге көмектесті. Францияның нацистер тарапынан оккупациялануы кезінде Монтсени Окситанияда жасырынған, онда француз мемлекетінің билігімен ұсталды. Француз билігі оны Испанияға экстрадициялауға бұйрық бергенімен, ол кіші баласына жүкті болғандықтан, ақырында Монтсениді босатты. 1942 жылы Монтсени мен оның отбасы Мексикаға көшіп баруға тырысты, бірақ Солтүстік Африкадағы соғыс олардың жолын тосқауылдады, ал одақтастар мен Осі елдерінің екеуі де испан босқындарының Франциядан одан әрі эмиграциясына кедергі келтірді, осылайша оларды Тулузада қалуға мәжбүр етті. Франция азат болғаннан кейін Монтсени эмиграцияда Конфедерация Nacional del Trabajo ұйымын қайта құруға қатысып, ұйымның апталық газетін басқарды. Тулузадан ол француз тіліндегі анархистік «Espoir» газетінде апталық баған жазды және «Cénit» журналын редакциялады. Демократияға өту кезеңінде ол Испанияға қысқа мерзімге оралды, осы кезде оның еңбектері қайта басыла бастады. 1977 жылы кіші қызы және 1981 жылы күйеуі қайтыс болғаннан кейін Монтсени автобиографиясын жазды, ол 1987 жылы жарық көрді. Фредерика Монтсени и Мане 1994 жылдың 14 қаңтарында Тулузада 88 жасында дүние салды.

Жеке өмір

1930 жылы Монтсени Герминаль Эсклеаспен еркін махаббат қарым-қатынасын бастады. Олардың үш баласы болды: ең үлкен қызы Вида 1933 жылы, ұлы Герминаль 1938 жылдың мамыр айында, ең кіші қызы Бланка 1941 жылы дүниеге келді. Ол қыздарын "еркін әйелдер" ретінде тәрбиелеуге, ал ұлын әйелдерге құрметпен қарауға үйретпек болды, бірақ осы туралы сұхбатта ол дәстүрлі гендерлік рөлдердің күшті ықпалынан кейін көп сәттілікке жете алмағанын айтты.

Мұра

Испанияда, әсіресе Каталонияда және Париж сияқты қалаларда оның құрметіне бірнеше көше, саябақ және мектеп аталған.