Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1681 жылғы Джон Драйденнің сатирикалық поэмасы
1681 satirical poem by John Dryden
«Абессалом мен Ахитофел» – Джон Драйденнің 1681 жылы алғаш жарық көрген, батырлық тақпақпен жазылған белгілі сатирикалық поэмасы. Поэмада Абессаломның Дәуіт патшаға қарсы көтерілісі туралы Киелі кітаптан алынған оқиға баяндалады; бұл контексте ол Драйденнің өмір сүрген кезеңіндегі оқиғаны бейнелеу үшін қолданылған аллегория, ол II Карл патша мен Шеттеу дағдарысы (1679–1681) туралы. Поэма 1678 жылғы католиктер қастандығына да сілтеме жасайды.
Absalom and Achitophel is a celebrated satirical poem by John Dryden, written in heroic couplets and first published in 1681. The poem tells the Biblical tale of the rebellion of Absalom against King David; in this context it is an allegory used to represent a story contemporary to Dryden, concerning King Charles II and the Exclusion Crisis (1679–1681). The poem also references the Popish Plot (1678).
Киелі кітап тарихы
Абессаломның әкесі Дәуітке қарсы көтерілісі туралы оқиға Киелі кітаптың Ескі Келісімінде, Самуилдің екінші кітабында (14-18 тараулар) баяндалады. Әдемі Абессаломның ерекшеленетін белгісі – өте көп шашы, ол оның мақтандығын символдайды деп есептеледі (2 Сам. 14:26). Дәуіттің танымал кеңесшісі Ахитопел Абессаломның көтерілісіне қосылғанда, тағы бір кеңесші Хушай Дәуітпен бірігіп, Абессаломға қарсы шығу үшін алдағыш әрекет жасайды және Дәуіттің пайдасына ойнайтын кеңес береді. Нәтижесінде Абессалом Ахитопелдің дұрыс кеңесінен гөрі қосұстаз Хушайдың кеңесін тыңдайды. Ахитопел көтерілістің сәтсіздікке ұшырағанын түсінген соң, үйіне қайтып, өз-өзіне қол жұмсайды. Абессалом (Дәуіттің тікелей бұйрығына қарамастан) үлкен емен ағашының қалың бұтақтарына шашы ілініп қаза табады: «Басы еменге ілініп, аспан мен жердің арасында асылып қалды, ал оның астындағы есек жолға шықты» (NRSV 2 Самуил 18:9). Ұлы Абессаломның өлімі Дәуітке зор қайғы әкеледі. Өлеңдегі екінші аллегория 425-ші жолдан басталады, ол – Жаңа Келісімде Лұқаның Ізгі хабарында 15-ші тараудың 11-32 аяттарында кездесетін ысырапшыл ұл туралы теңеу. Бұл – туған құқығын ертерек сұрап, оны жоғалтып, содан соң әкесіне қайтып келген ұл туралы әңгіме. Әкесі оған аянып, қалған мүлігімен бөліседі. Әкенің кешірімі Дәуіттің Ахитопелге берген жауабымен қарама-қайшы, бірақ бұл оқиға көтерілу мәселелерін қамтитын тақырыпқа өте жақсы сәйкес келеді, ал Драйден поэманың тақырыптарын жеткізу үшін екі оқиғаның ұқсастығы мен айырмашылығын пайдаланады. Бұл екінші аллегориядан алынған ойлар өлеңнің барлық жерінде кездеседі.
The story of Absalom's rebellion against his father, King David, is told in the Old Testament of the Bible, in the Second Book of Samuel (chapters 14 to 18). The beautiful Absalom is distinguished by his extraordinarily abundant hair, which is thought to symbolise his pride (2 Sam. 14:26). When David's renowned advisor, Achitophel, joins Absalom's rebellion, another advisor, Hushai, plots with David to pretend to defect and give Absalom advice that plays into David's hands. The result is that Absalom takes the advice of the double agent Hushai over the good advice of Achitophel. Achitophel, realising that the rebellion is doomed to failure, goes home and hangs himself. Absalom is killed (against David's explicit commands) after getting caught by his hair in the thick branches of a great oak tree: "His head caught fast in the oak, and he was left hanging between heaven and earth, while the mule that was under him went on" (NRSV 2 Sam. 18:9). The death of his son, Absalom, causes David enormous personal grief. A second allegory in the poem, beginning on line 425, is the Parable of the Prodigal Son, which can be found in the New Testament in the Gospel of Luke, chapter 15, verse 11–32. It is the tale of a son who asks for his birthright early, loses it, and returns to his father, who then takes pity on him and shares with him his remaining fortune. The father's forgiveness contrasts with the response of David towards Achitophel, but still the story works well for a theme that deals with problems of ascension, and Dryden uses similarities and differences in the two stories to express the poem's themes. Ideas from this second allegory occur throughout the poem.
Тарихи негіздер
1681 жылы Англияда II Карл 51 жасқа толды. Оның көптеген сүйікті әйелдері болды және көптеген заңсыз балалары дүниеге келді. Олардың бірі – Джеймс Скотт, Монмут герцогы, ол жеке басының тартымдылығымен де, протестанттық іске деген ынтасымен де көпке танымал болды. Карлдың мұрагер болатын заңды баласы болмады, ал оның інісі, болашақ король II Джеймс, ашық түрде католик дінін ұстанды. Карлдың денсаулығы нашарлағанда, Парламентте елдің католик патшаның билігіне түсуі мүмкін деген қорқыныш пайда болды. Шафтсбери графы Джеймстің таққа отыруына жол бермейтін "Шығару туралы" заң жобасын ұсынды және қолдады, бірақ Лордтар палатасы осы заң жобасын екі рет қабылдамады. 1681 жылдың көктемінде Оксфорд Парламентінде Шафтсбери Карлдан Монмутты заңды деп мойындауын сұрады. Монмут бүлік көтеріп, таққа таласуға дайындалып жатқанда ұсталды, ал Шафтсбери осы бүлікке ықпал еткен деген күдікке ілікті. Ақын бұл өлеңді, мүмкін, Карлдың тапсырысымен жазып, 1681 жылдың қараша айының басында жариялады. 1681 жылдың 24 қарашасында Шафтсбери тұтқындалды және мемлекетке қарсы қылмыс жасады деген айып тағылды. Виг шерифтері таңдаған қазылар алқасының алдындағы сот оны кінәсіз деп таныды. Кейін, әкесі қайтыс болғаннан кейін, Монмут герцогы өзінің інісі Джеймстің король болуын қаламады, сондықтан жоспарларын іске асырып, толыққанды көтеріліс жасады. Монмут көтерілісі басылды, ал 1685 жылы герцог өлім жазасына кесілді.
In 1681 in England, Charles II was aged 51. He had a number of mistresses and had produced a number of illegitimate children. One of these was James Scott, the Duke of Monmouth, who was very popular, both for his personal charisma and for his fervor for the Protestant cause. Charles had no legitimate child to be his heir, and his brother, the future King James II, was openly a Roman Catholic. When Charles's health suffered, there was a panic in the House of Commons over the potential for the nation being ruled by a Roman Catholic king. The Earl of Shaftesbury had sponsored and advocated the Exclusion Bill, which would prevent James from succeeding to the throne, but this bill was blocked by the House of Lords on two occasions. In the spring of 1681, at the Oxford Parliament, Shaftesbury appealed to Charles to legitimise Monmouth. Monmouth was caught preparing to rebel and seek the throne, and Shaftesbury was suspected of fostering this rebellion. The poem was written, possibly at Charles's behest, and published in early November 1681. On 24 November 1681, Shaftesbury was seized and charged with high treason. A trial before a jury picked by Whig sheriffs acquitted him. Later, after the death of his father, the Duke of Monmouth—unwilling to see his uncle James become King—executed his plans and went into full revolt. The Monmouth Rebellion was put down, and in 1685 the Duke was executed.
Қысқаша мазмұны
Драйденнің өлеңі Монмутты сүйікті ұл Авессаломға, Чарльзды Дәуітке (ол да адалсыздық жасаған), ал Шафтсбериді Ахитофелге айналдырып, алғашқы бүлік туралы айтады. Бұл өлең Драйденнің ескі жауы Букингемді ("Репетиция" спектаклін қараңыз) Зимри, адалсыз қызметші рөлінде бейнелейді. Өлең көтерілістің көп бөлігі үшін Шафтсбериді кінәлі деп көрсетеді, Чарльзды одан бұрын әке болуға мәжбүр болған, өте тартыншақ және мейірімді адам етіп суреттейді. Сондай-ақ, өлеңде Папалық құйрықтардың қозғалысы туралы да сөз болады.
Dryden's poem tells the story of the first foment by making Monmouth into Absalom, the beloved boy, Charles into David (who also had done some philandering), and Shaftesbury into Achitophel. It paints Buckingham, an old enemy of Dryden's (see The Rehearsal for one example), into Zimri, the unfaithful servant. The poem places most of the blame for the rebellion on Shaftesbury, and makes Charles a very reluctant and loving man who has to be king before father. The poem also refers to some of the Popish Plot furore.
Жер учаскесін талдау
Драйденнің "Абессалом мен Ахитофел" поэмасын түсінудің көптеген әртүрлі жолдары бар. Ең көп таралған түсінікте "әкелік пен патшалық арасындағы байланыс" салыстырылады. Драйден ежелгі әкелік қасиетті қазіргі оқиғалармен байланыстырып, оның тек бір мысал ғана емес, сонымен қатар патшаның жауапкершілігімен қалай байланысты екенін көрсетеді. Драйден Дәуіттің әкелік кешірімділігін (31-33-жолдар) Абессаломның мұрагерлік құқығының заңдылығын зерттеу үшін пайдаланады. Драйден "Сараң ұл" атты көне оқиғаны пайдаланып, өзін-өзі бағалаудың жоғары деңгейі әділетсіз қақтығыс тудыратынын нақты көрсетеді. Поэма бойында әкелік пен патшалық қарым-қатынасы біріктірілген. Драйденнің поэмасын оқудың тағы бір жолы – "аналық сюжет" арқылы. Сьюзан Гринфилд аналық және әйелдер туралы айтылулар поэманың роялистік шешімінің маңызды бөлігі екенін ұсынады. Осы түсінікте кінә әйелдерге ауыстырылады, тек әйелдердің өмірлік күші ғана саяси тәртіпке қауіп төндіреді және оған тоқтау салынуы керек. Әйелдердің құштарлығы мен өмір жарату қабілеті осы дүрбелеңнің себебі болады.
There are many different ways of understanding Dryden's poem Absalom and Achitophel. The most common reading compares "the connections between fatherhood and kingship". Through biblical allusions Dryden connects ancient fatherhood with current events not only to show a precedent, but also to show how it connects with a royal's responsibilities. Dryden uses the fatherly indulgence of David (lines 31 33) to explore the legitimacy of Absalom's succession. Dryden uses an old story, The Prodigal Son, to create a clear picture of how self indulgent love creates unfair conflict. Throughout the poem the relationship of fatherhood and kingship is united. Another way of reading Dryden's poem is through a "mother plot." Susan Greenfield proposes that the mentions of maternity and women are an important part of the poem's royalist resolution. In this reading the blame is transferred to the females, saying that only the female power of life threatens the political order and should be hindered. It is due to female desires and a female's ability to create life that the whole mess is created.
Қайта өрлеу элементі
Ренессанс дәуірінде философтар мен жазушылар заңды емес туған балалардың жоғарылығы туралы идеяға қызығушылық танытты. Сол кезде кең таралған пікір бойынша, заңды емес туған балалар өздерінің заңды туған бауырларынан жақсырақ болатын. 19 және 20-жолдар осы идеяны зерттейді: «Егер, белгілі бір құмарлықтан шабыттанған / әкесі оны күштірек құштарлықпен ұрпақтап алған болса». Олардың пікірінше, заңды емес туған балаларды жасауға жұмсалған үлкен құмарлық пен тілек оларды жақсырақ етеді. Бұл идеяны сатирикалық туындыға енгізудің көптеген мағыналары болуы мүмкін. Хайди Келхнер былай деседі: «Біз Драйденнің Абессаломның қызу дайындықпен ұрпақталуын Абессаломды мақтаудың пародиязы ретінде ирониялық түрде қолданғанын қарастыруымыз керек».
Within the renaissance philosophers and writers were interested in the idea of superiority of bastards. It was a common idea at that time that bastards were better than their legitimate counterparts. Lines 19 and 20 explore this idea when they say "whether, inspired by some diviner lust,/his father got him with a greater gust". It was thought that the greater passion and desire that went into making bastards made them better. An inclusion of this idea in a satirical piece could have many implications. Heidi Kelchner proposes that "we should consider Dryden's reference to the heated manner in which Absalom was conceived used ironically as part of a mock panegyric of Absalom".
Екінші бөлімді Нахум Тейт жазды
Абессалом мен Ахитофел Джон Драйденнің 1681 жылы жарық көрген толық поэмасы болып ерекшеленеді. Оның сәттілігі басқаларды Драйденді оқиғаны жалғастыруға, сол заманғы оқиғалармен бірге дамытуға ынталандырды. Драйден бұл ұсыныстан бас тартты, бірақ оның досы Нахум Тейт осыны қолға алып, екінші бөлімін жазып, келесі жылы, 1682 жылы жариялады. Кітап сатушы Джейкоб Тонсонның сөзіне сенсек, Тейтке Драйденнің кеңесі мен редакциялық жетекшілігі көмектескен. Драйден аты-жөнін жасырып, Томас Шэдвелл мен Элькана Сетлді сатиралайтын бірнеше жол да жазды, Драйденнің мәтінінде олар Ог және Доег деп аталған. Тейттің екінші бөлімі Драйденнің көптеген идеялары мен жолдарынан қайта пайдаланды, бірақ сыншыларды әсерлі қылмады, алайда Драйденнің үлесі оның айналасындағыдан бөлініп тұрады.
Absalom and Achitophel stands alone as a complete poem by John Dryden as it was published in 1681. Its success led others to encourage Dryden to continue the story, to keep up with current events of the time. Dryden declined the suggestion, but his friend Nahum Tate took it up and wrote a second part, publishing it the following year, 1682. According to the bookseller Jacob Tonson, Tate was aided by Dryden's advice and editorial direction. Dryden also anonymously contributed a few lines that satirized Thomas Shadwell and Elkanah Settle, who in Dryden's passage are named Og and Doeg. Tate's second part recycles a number of Dryden's ideas and lines, but has not impressed the critics, though Dryden's contribution stands out from what surrounds it.