Канаданың діни көптүрлылығы және секуляризациясы

Кіріспе

Канададағы дін тарихи тұрғыдан христиан дінінің басымдығын көрсететін, кең ауқымды нанымдар мен дәстүрлерді қамтиды. Канадада діни бостандық конституциялық түрде қорғалған құқық болып табылады, ол жеке адамдарға кез келген шектеулерсіз және араласусыз жиналуға және құдайға табынуға мүмкіндік береді. Еуропалық отарлаудан бұрын, жергілікті халықтардың діндері мен сенімдерінің көпшілігі анимистік немесе шамандық сипатта болған. Британдық отарлау Жоғарғы Канадаға, қазіргі Онтариоға, аңгликандықтар мен басқа протестанттардың келуін әкелді. Батысқа қоныстану Шығыс Еуропадан шығыс православиелік иммигранттарды, ал АҚШ-тан мормондық және пентикосталдық иммигранттарды әкелді. Яһуди, ислам, джайнизм, сикх, индуизм және буддизм қауымдастықтары – кішкентай болғанымен, елдің өзі сияқты көне. 1960 жылдан бері діни сенімдердің деңгейі тұрақты түрде төмендеп келеді. Бұрын канадалық мәдениет пен күнделікті өмірдің орталық бөлігі болған Канада енді христиандықтан кейінгі, секулярлы мемлекетке айналды. Канадалықтардың көпшілігі діннің өздерінің күнделікті өмірінде маңызды емес деп есептесе де, олар әлі де Құдайға сенеді. Дінге ұмтылу, әдетте, қоғам мен мемлекетте жеке мәселе деп есептеледі. 2021 жылғы халық санауына сәйкес, христиандық Канададағы ең ірі дін болып табылады, Рим католиктері халықтың 29,9 пайызын құрайды және ең көп жататындары осылар. Халықтың 53,3 пайызын құрайтын христиандардан кейін, дінсіздер немесе дінге жатпайтындар 34,6 пайызды құрайды. Басқа діндерге ислам (4,9 пайыз), индуизм (2,3 пайыз), сикхизм (2,1 пайыз), буддизм (1,0 пайыз), яһудизм (0,9 пайыз) және жергілікті руханият (0,2 пайыз) жатады. Канада Үндістаннан кейін екінші ең ірі сикх халқына ие.

Діни плюрализм

Бүгінде Канадада мемлекеттік дін жоқ, ал Канада Үкіметі діни көптүрлілікке ресми түрде ұмтылады. Канада үкіметінің дінмен, әсіресе христиан дінімен, ресми байланыстары аз болғанымен, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының кіріспесінде «Құдайдың жоғарылығы» туралы айтылады. Екі ресми тілдегі ұлттық әнұран да Құдайға сілтеме жасайды. Дегенмен, ел ішінде дінсіздіктің өсуі және христиан емес халықтардың келуі үкімет пен діннің одан да көп бөлінуіне алып келді, мысалы, «Рождество мерекелері» мемлекеттік мектептерде «қысқы фестивальдар» деп аталады. Кейбір діни мектептер Канаданың Құқықтар мен бостандықтар жарғысының жиырма тоғызыншы тармағына сәйкес мемлекеттік қаржыландырылады. Канада – 14 басқа елмен мемлекет басшысын бөлісетін Ұлттар Достастығының құрамына кіретін мемлекет. Сондықтан, Канада монархтың мұрагерлік заңдарын сақтайды, ол католиктердің таққа отыруына тыйым салады. Канадада монархтың лауазымына «Құдайдың құрметімен» және «Иман қорғаушысы» деген тіркестер кіреді. Рождество мен Пасха – жалпыұлттық мерекелер, ал яһудилер, мұсылмандар, индуистер, буддистер және басқа да діни топтарға өздерінің қасиетті күндерін жұмыстан босатуға рұқсат беріледі, бірақ олардың мәртебесі ресми түрде бірдей емес. 1957 жылы Парламент Құдайға Канадаға сыйланған мол өнім үшін жалпыға ортақ алғыс айту күні – «Алғыс айту күні» деп жариялады. 20-ғасырдың соңында діни киімді Канада қоғамында қабылдау үшін күрес жүргізілді, көбінесе сикхтердің тюрбандарына назар аударылды. Канада Қарулы Күштері 1986 жылы тюрбан киюге рұқсат берді, содан кейін 1988 жылы Корольдік Канадалық Шаруа полициясы да соған ілесті, ал кейін басқа да федералдық мемлекеттік органдар тюрбан киетін қызметкерлерді қабылдады. 2023 жылы елдің діни бостандық деңгейі 4 баллдан 3 баллға төмендеді, 2019 жылы биліктегі кейбір мемлекеттік қызметкерлерге діни нышандарды киюге тыйым салатын жаңа заң қабылданғаны белгілі болды.

Canada today has no state religion, and the Government of Canada is officially committed to religious pluralism. While the Canadian government's official ties to religion, specifically Christianity are few, the Preamble to the Canadian Charter of Rights and Freedoms makes reference to "the supremacy of God." The national anthem in both official languages also refers to God. Nevertheless, the rise of irreligion within the country and influx of non Christian peoples has led to a greater separation of government and religion, demonstrated in forms like "Christmas holidays" being called "winter festivals" in public schools. Some religious schools are government funded as per Section Twenty nine of the Canadian Charter of Rights and Freedoms. Canada is a Commonwealth realm in which the head of state is shared with 14 other countries. As such, Canada follows the United Kingdom's succession laws for its monarch, which bar Roman Catholics from inheriting the throne. Within Canada, the monarch's title includes the phrases "By the Grace of God" and "Defender of the Faith." Christmas and Easter are nationwide holidays, and while Jews, Muslims, Hindus, Buddhists and other religious groups are allowed to take their holy days off work, they do not share the same official recognition. In 1957, the Parliament declared Thanksgiving "a day of general thanksgiving to almighty God for the bountiful harvest with which Canada has been blessed." There was an ongoing battle in the late 20th century to have religious garb accepted throughout Canadian society, mostly focused on Sikh turbans. The Canadian Armed Forces authorized the wearing of turbans in 1986, eventually the Royal Canadian Mounted Police followed in 1988 and eventually other federal government agencies accepted members wearing turbans. In 2023, the country was scored 3 out of 4 for religious freedom; it was noted that in 2019, a new law was put in place stating that some government employees in positions of authority were not allowed to wear religious symbols.

1800-жылдарға дейін

Еуропалықтар келгенге дейін жергілікті халықтар көбінесе анимистік діндер мен руханилықты ұстанды; "оның ішінде жаратылыс туралы мифтер, халық әңгімелерінде алдамшылардың немесе табиғаттан тыс күштердің рөлі және қасиетті ұйымдардың маңыздылығы бар". Канадаға көптеп қоныс аударған алғашқы еуропалықтар француз католиктері болды, олардың ішінде Солтүстік Америкада бірнеше миссия құрған иезуиттер көптеп кездесті. Олар жергілікті халықтарды дінге көндіруге тырысты, және бұл әрекет ақыры сәтті аяқталды. Бірінші ірі протестанттық қауымдастар британдықтар басып алғаннан кейін Маритим аймағында құрылды. Аймаққа жеткілікті британдық иммигранттарды көндіре алмаған үкімет, Германия мен Швейцариядан континенттік протестанттарды әкеліп, аймақты қоныстандыруға және Рим католиктері акадиялықтарына тепе-теңдік орнатуға шешім қабылдады. Бұл топ "Шетелдік протестанттар" деп белгілі болды. Бұл күш-жігер сәтті аяқталды және бүгінде Нова-Скотияның Оңтүстік жағалауы аймағы негізінен лютерандық болып табылады. 1755 жылдан бастап акадиялықтарды қуғынға салудан кейін, көптеген Жаңа Англия плантаторлары бос қалған жерлерге қоныстанды, өздерімен бірге конгрегациялық сенімдерін әкелді. 1770 жылдары Генри Аллин басшылығымен Ұлы оянудың "Жаңа жарық" қозғалысы Атлантика аймағында таралып, көптеген конгрегациялықтарды жаңа теологияға көшірді. Аллин қайтыс болғаннан кейін, осы "Жаңа жарықтардың" көпшілігі баптистерге айналды, осылайша теңіз жағалауындағы Канада баптист қозғалысының орталығына айналды. 1774 жылғы Квебек заңы Төменгі Канададағы Рим католик шіркеуінің құқықтарын мойындады, француз канадалықтарын британдық тәжге адал ету мақсатында. Рим католиктігі бүгінгі күні де француз канадалықтарының басты діні болып табылады. 1765 жылы басталған Америка революциясы Канадаға протестанттардың көптеп келуіне себеп болды, өйткені бүлікшіл Америка Құрама Штаттарынан қашқан Ұлыбритания лоялистері Жоғарғы Канадаға және Маритимге көптеген адамдармен көшіп келді.

XIX ғасырдан XX ғасырға дейін

Англикандықтар жоғарғы тапқа бекінген кезде, жұмысшылар мен шаруалар методистердің қайта жандануына жауап берді, оны көбінесе АҚШ-тан келген уағыздаушылар қолдады. Мысалы, 1840 жылдан 1864 жылға дейін Веслиан методистік шіркеуі жіберген Джеймс Коги пастор. Ол көптеген жаңа діндарларды әкелді, әсіресе 1851-1853 жылдардағы Батыс Канададағы қайта жандануда. Оның әдісі шектеулі эмоционализмді жеке міндеттемеге нақты шақырумен, сондай-ақ, жаңа діндарлардың қолдауын ұйымдастыру үшін іс-қимылмен үйлестірді. Осы кезде христиандық кемелділікке қызығушылық жаңадан жанданып, қасиеттілік қозғалысы күш алды. Коги бұрынғы лагерь жиналыстарының стилі мен жаңа қалалардағы жетілген методист қауымдастықтарының қажеттіліктері арасындағы қақтығысты табысты шешті. XIX ғасырдың басында Маритим және Жоғарғы Канадада Англикан шіркеуі Англиядағыдай ресми мәртебеге ие болды. Бұл ағылшын Канадасында керісіншелік тудырды, өйткені халықтың көп бөлігі англикан емес еді. Шотландиядан көші-қонның артуы үлкен пресвитериандық қауымды құрды, олар және басқа топтар тең құқықтарды талап етті. Бұл 1837 жылғы Жоғарғы Канададағы көтерілістің маңызды себебі болды. Жауапты үкіметтердің құрылуымен Англикандық монополия жойылды. Төменгі Канадада Рим-католик шіркеуі ресми түрде басымдыққа ие болды және колонияның мәдениеті мен саясатында орталық рөл атқарды. Ағылшын Канадасынан айырмашылығы, француз канадалық ұлтшылдығы Рим-католик дінімен тығыз байланысты болды. Осы кезеңде аймақтағы Рим-католик шіркеуі әлемдегі ең консервативті шіркеулердің біріне айналды. "Ультрамонтандық католицизм" деп аталатын бұл шіркеу либерализмнің барлық көріністерін айыптады. Саясатта Квебектегі Рим-католик дін қызметкерлерімен байланыстылар "көктілер" (les bleus) деп аталды. Олар монархияны жақтаған және британдық ағылшын канадалықтармен (көбінесе Оранж орденінің мүшелері) бірігіп, Канада консервативтік партиясының негізін қалады. Кейін Либералдық партия болған Реформа партиясы көбінесе клерикализмге қарсы француз канадалықтарынан ("қызылдар" - les rouges) және англикандық емес протестанттық топтардан құралды. Сол кезде сайлау алдында шіркеудің діни қызметкерлері өз қауымдарына уағыз айтып, "Көк – жұмақ, ал қызыл – тозақ" (Le ciel est bleu et l'enfer est rouge) сияқты сөздерді қолданды. 1871 жылғы ұлттық санақта протестанттар 56,45%, рим-католиктер 42,80%, язычниктер 0,05%, яһудилер 0,03%, мормондар 0,02%, дінсіздер 0,15% және жауабы белгісіздер 0,49% құрады. XIX ғасырдың соңына қарай ағылшын Канадасында протестанттық плюрализм қалыптасты. Элитаның көп бөлігі әлі де англикан болғанымен, методистер сияқты басқа топтар да маңызды рөл атқарды. Осы кезеңде құрылған мектептер мен университеттер осы плюрализмді көрсетті, әр дін үшін маңызды білім беру орталықтары құрылды. Олардың бірі – Король колледжі, кейін Торонто университеті, конфессиялық емес мектеп ретінде құрылды. Оранж орденінің ықпалы, әсіресе ирланд протестант иммигранттары арасында күшті болды және Онтарио саясатындағы күшті католикке қарсы күшке айналды; оның ықпалы 1920 жылдан кейін азайды. XIX ғасырдың соңында Канадаға көші-қон үлгілерінде де үлкен өзгерістер болды. Ирландиялық және Оңтүстік Еуропалық иммигранттардың көп саны ағылшын Канадасында жаңа Рим-католик қауымдарын құрды. Батыс Канадаға Шығыс Еуропадан шығыс православиелік көптеген иммигранттар, сондай-ақ АҚШ пен Ирландиядан мормон және пятидесятник иммигранттары келді.

While Anglicans consolidated their hold on the upper classes, workingmen and farmers responded to the Methodist revivals, often sponsored by visiting preachers from the United States. Typical was Rev. James Caughey, an American sent by the Wesleyan Methodist Church from the 1840s through 1864. He brought in the converts by the score, most notably in the revivals in Western Canada from 1851 to 1853. His technique combined restrained emotionalism with a clear call for personal commitment, coupled with follow up action to organize support from converts. It was a time when the holiness movement caught fire, with the revitalized interest of men and women in Christian perfection. Caughey successfully bridged the gap between the style of earlier camp meetings and the needs of more sophisticated Methodist congregations in the emerging cities. In the early nineteenth century in the Maritimes and Upper Canada, the Anglican Church held the same official position it did in England. This caused tension within English Canada, as much of the populace was not Anglican. Increasing immigration from Scotland created a very large Presbyterian community and they and other groups demanded equal rights. This was an important cause of the 1837 Rebellion in Upper Canada. With the arrival of responsible governments, the Anglican monopoly was ended. In Lower Canada, the Roman Catholic Church was officially pre eminent and had a central role in the colony's culture and politics. Unlike English Canada, French Canadian nationalism became very closely associated with Roman Catholicism. During this period, the Roman Catholic Church in the region became one of the most reactionary in the world. Known as Ultramontane Catholicism, the church adopted positions condemning all manifestations of liberalism. In politics, those aligned with the Roman Catholic clergy in Quebec were known as les bleus (the blues). They formed a curious alliance with the staunchly monarchist and pro British Anglicans of English Canada (often members of the Orange Order) to form the basis of the Canadian Conservative Party. The Reform Party, which later became the Liberal Party, was largely composed of the anti clerical French Canadians, known as les rouges (the reds) and the non Anglican Protestant groups. In those times, right before elections, parish priests would give sermons to their flock where they said things like Le ciel est bleu et l'enfer est rouge ("the sky (heaven) is blue and hell is red"). In 1871, national census revealed 56.45% as Protestants, 42.80% as Roman Catholic, 0.05% as Pagans, 0.03% as Jewish, 0.02% as Mormons, 0.15% as irreligious and 0.49% as unspecified. By the late nineteenth century, Protestant pluralism had taken hold in English Canada. While much of the elite were still Anglican, other groups, including the Methodists, had become very prominent as well. The schools and universities created at this time reflected this pluralism with major centres of learning being established for each faith. One, King's College, later the University of Toronto, was set up as a non denominational school. The influence of the Orange Order was strong, especially among Irish Protestant immigrants, and comprised a powerful anti Catholic force in Ontario politics; its influence faded away after 1920. The late nineteenth century also saw the beginning of a large shift in Canadian immigration patterns. Large numbers of Irish and Southern European immigrants were creating new Roman Catholic communities in English Canada. Western Canada saw the arrival of significant Eastern Orthodox immigrants from Eastern Europe as well as Mormon and Pentecostal immigrants from the United States and Ireland.

1900-жылдан 1960-жылға дейін

Діндер, 1951% жалпы саныРим-католиктер6,069,49643.3%Біріккен шіркеу2,867,27120.5%Англикандық2,060,72014.7%Пресвитериандық781,7475.6%Баптисттік519,5853.7%Лютерандық444,9233.2%Иудейлер204,8361.5%Украиндық (грек) католиктері190,8311.4%Грек православтықтары172,2711.2%Меннониттер125,9380.9%Пентекостшылар95,1310.7%Құтқару армиясы70,2750.5%Евангелисттер50,9000.4%Ехоба куәгерлері34,5960.2%Мормондар32,8880.2%Діні жоқ59,6790.4%Басқа/тіркелмеген260,6251.9%1919–20 жылдары Канаданың бес ірі протестанттық конфессиясы (Англикандық, Баптисттік, Конгрегациялық, Методистік және Пресвитериандық) бірлесіп «Алға қозғалыс» жобасын бастады. Мақсаты – қаражат жинау және Канададағы христиандық руханиятты нығайту еді. Бұл қозғалыс ағылшын тілді ұлтшылдықты бірінші дүниежүзілік соғыстың Жеңіс қарыздары науқандарымен байланыстырып, иммигранттарды канадалыққа айналдыру үшін қаражаттың қажеттігін атап өтті. Онтариода өткен бұл науқан қаржылық тұрғыдан сәтті болды, 11 миллион доллардан астам қаражат жиналды. Алайда, бұл науқан протестанттар арасындағы терең дауларды көрсетті, дәстүрлі евангелисттер Құдаймен жеке қарым-қатынас туралы айтса, либералды конфессиялар Әлеуметтік Евангелие мен игі амалдарға баса назар аударды. Екі фракция (Англикандықтардан басқа) WCTU талап еткен тыйым салуға келісті. 1931 жылы Канададағы ең ірі діни ұйым 4 миллион адамнан тұратын Рим-католиктер еді. Одан кейін 2 миллион адамнан тұратын Канаданың Біріккен шіркеуі (методистер, конгрегациялықтар және пресвитериандар кіретін), шамамен 2 миллион адамнан тұратын Англикандық шіркеу және шамамен 870 000 адамнан тұратын Пресвитериандық шіркеу келді. Канаданың 1936 жылғы жылнамасында «христиан емес секталардың 155 614 немесе 1,50%-ы яһудилер, 24 087 немесе 0,23%-ы конфуцийшілер, 15 784 немесе 0,15%-ы буддистер және 5008 немесе 0,05%-ы язычниктер болды» делінген. Протестанттық және Рим-католик элементтерінің Канадалық қоғамға басымдығы 20 ғасырдың жартысына дейін сақталды. 1960 жылға дейін Канаданың көп бөлігінде жексенбі күні не істеуге болатынын шектейтін Иеміздің күніне қатысты заңдар әлі де күшінде болды. Ағылшын канадалық элитаның басым бөлігін протестанттар құрады, ал яһудилер мен Рим-католиктер жиі шеттетілді. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ағылшын Канадасында либерализация процесі басталды. Гомосексуализмге қарсы заңдар сияқты христиандық заңдар жойылды. Христиандық иммиграцияны қолдайтын саясат та тоқтатылды. 1951 жылы, негізінен протестанттар тұратын Ньюфаундленд және Лабрадор провинциясы қосылғаннан кейін бүкіл ел бойынша халық санағы жүргізілді. Statistics Canada ұсынған мәліметтерге сәйкес, протестанттар 1871 жылдан 1961 жылға дейін елде аз ғана басымдыққа ие болды. Канададағы Рим-католиктердің көп санына қарамастан, бұл факт тоғыз рет өткізілген халық санағымен расталды. 1961 жылы Рим-католиктер протестанттарды ең көп санды діни топ ретінде басып озды, бірақ протестанттар сияқты абсолютті көпшілік мәртебесіне (>50%) жетпеді. Квебек халқының көп бөлігі әлі де Латын шіркеуінің католиктері болғанымен, шіркеуге бару көрсеткіштері күрт төмендеді. Содан бері Квебекте некеге қатысты заңсыз қатынастар, аборт және бір жынысты некелерді қолдау бұрынғыдан гөрі көп, тіпті Канаданың басқа аймақтарындағы деңгейден де асып түседі. Ағылшын Канадасында да секуляризация процесі жүрді. Канаданың Біріккен шіркеуі, елдің ең ірі протестанттық конфессиясы, әлемдегі ең либералды протестанттық шіркеулердің біріне айналды. Флаттың пікірінше, 1960 жылдары Канаданың жылдам мәдени өзгерістері Біріккен шіркеуді евангелистік бағдарламаларын тоқтатуға және өзінің сәйкестігін өзгертуге итермеледі. Ол өзінің евангелистік науқандарында, білім беру бағдарламаларында, моральдық ұстанымдарында және теологиялық бейнесінде революциялық өзгерістер жасады. Алайда, Біріккен шіркеу гомосексуалистердің құқықтарын, соның ішінде неке және діни қызметке тағайындалуын, сондай-ақ әйелдерді діни қызметке тағайындауын растаған кезде мүшелік саны күрт төмендеді. 1971 жылы Канада халқының 47%-ы католик, 41%-ы протестант, 4%-ы басқа діндерді ұстанатын және 4%-ы дінсіз болды.

DenominationPop, 1951% of totalRoman Catholic6,069,49643.3%United Church2,867,27120.5%Anglican2,060,72014.7%Presbyterian781,7475.6%Baptist519,5853.7%Lutheran444,9233.2%Jewish204,8361.5%Ukrainian (Greek) Catholic190,8311.4%Greek Orthodox172,2711.2%Mennonite125,9380.9%Pentecostal95,1310.7%Salvation Army70,2750.5%Evangelical50,9000.4%Jehovah's Witnesses34,5960.2%Mormon32,8880.2%No religion59,6790.4%Other/not recorded260,6251.9%
In 1919–20 Canada's five major Protestant denominations (Anglican, Baptist, Congregational, Methodist, and Presbyterian) cooperatively undertook the "Forward Movement." The goal was to raise funds and to strengthen Christian spirituality in Canada. The movement invoked Anglophone nationalism by linking donations with the Victory Loan campaigns of the First World War, and stressed the need for funds to Canadianize immigrants. Centred in Ontario, the campaign was a clear financial success, raising over $11 million. However the campaign exposed deep divisions among Protestants, with the traditional Evangelists speaking of a personal relationship with God and the more liberal denominations emphasizing the Social Gospel and good works. Both factions (apart from the Anglicans) agreed on prohibition, which was demanded by the WCTU. As of 1931, Roman Catholics were the largest religious body in Canada, with 4 million people. Following it were the United Church of Canada (including Methodists, Congregationalists and Presbyterians), with 2 million; the Anglican Church, with nearly 2 million; and the Presbyterian Church, with approximately 870,000. The Canada Year Book 1936 reported that "of the non Christian sects, 155,614 or 1.50% were Jews, 24,087 or 0.23% were Confucians, 15,784 or 0.15% were Buddhists and 5,008 or 0.05% were pagans. Domination of Canadian society by Protestant and Roman Catholic elements continued until well into the 20th century. Until the 1960s, most parts of Canada still had extensive Lord's Day laws that limited what one could do on a Sunday. The English Canadian elite were still dominated by Protestants, and Jews and Roman Catholics were often excluded. A slow process of liberalization began after the Second World War in English Canada. Overtly Christian laws were expunged, including those against homosexuality. Policies favouring Christian immigration were also abolished. In 1951, a nationwide census was taken after incorporation of predominantly Protestant province of Newfoundland and Labrador. According to statistics provided by Statistics Canada, Protestants held a slight majority in the country between 1871 and 1961. Despite Canada's large Roman Catholic population, this fact is confirmed by nine consecutive national censuses. By 1961, Roman Catholics overtook Protestants as the most numerous religious group, although—unlike Protestants—they never reached the absolute majority status (>50%). While the majority of Québécois are still professed Latin Church Catholics, rates of church attendance have decreased dramatically. Since then, common law relationships, abortion, and support for same sex marriage are much more common in Quebec than previously, exceeding levels in some other areas of Canada. English Canada also underwent secularization. The United Church of Canada, the country's largest Protestant denomination, became one of the most liberal major Protestant churches in the world. Flatt argues that in the 1960s Canada's rapid cultural changes led the United Church to end its evangelical programs and change its identity. It made revolutionary changes in its evangelistic campaigns, educational programs, moral stances, and theological image. However, membership declined sharply as the United Church affirmed a commitment to gay rights including marriage and ordination, and to the ordination of women. In 1971, Canada was 47% Catholic, 41% Protestant, 4% other religion and 4% unaffiliated.

Христиандық

Провинция/Территория Христиане 82,44% 73,53% 67,62% 67,52% 64,82% 58,18% 56,31% 54,23% 55,16% 53,33% 48,11% 35,01% 34,27%

Канадалық христиандардың көпшілігі шіркеу қызметтеріне сирек қатысады. Pew Global Attitudes Project сияқты діни сенімдер деңгейін салыстыратын халықаралық зерттеулер көрсеткендей, канадалық христиандар, әдетте, АҚШ-тағы христиандарға қарағанда аз діншіл, бірақ Батыс Еуропадағы әріптестерінен гөрі көбінесе діни көзқарастары айқын. 2002 жылы Pew зерттеушілеріне сұрақ бергенде канадалықтардың 30% дінді өте маңызды деп санағанын мәлімдеді. 2005 жылғы Gallup сауалнамасы көрсеткендей, канадалықтардың 28% дінді "өте маңызды" деп есептейді (американдықтардың 55% және британдықтардың 19% осылай жауап берді). Дегенмен, Канада ішінде де аймақтық айырмашылықтар бар, Британдық Колумбия мен Квебек дәстүрлі діни амалдарды өте төмен деңгейде сақтайды, сондай-ақ қалалық және ауылдық жерлер арасында айқын бөлініс байқалады, ал Саскачеван мен Альбертаның ауылдық аймақтарында діни қызметке қатысу деңгейі жоғары. Апта сайын шіркеуге бару деңгейі туралы пікірлер әртүрлі, соңғы Ipsos Reid сауалнамасына сәйкес көрсеткіш 11% дейін төмендесе, ал Christianity Today журналының мәліметі бойынша 25% дейін жетеді. Бұл американдық журнал Focus on the Family, Time Canada және Vanier Institute of the Family ұйымдары жүргізген үш сауалнаманың нәтижесінде шіркеуге барушылар саны соңғы бір буын ішінде алғаш рет 25% дейін өскенін көрсетті. Бұл көрсеткіш Канаданың дін танушысы, Летбридж университетінің профессоры Реджинальд Биббидің 1975 жылдан бері зерттеп келе жатқан статистикасына ұқсас. Екінші дүниежүзілік соғыстан бері АҚШ-та апта сайын шіркеуге бару көрсеткіші шамамен 40% болғанымен, Канададағы апта сайынғы шіркеуге бару деңгейі Солтүстік Еуропадан жоғары. Канадада Рим-католик, Біріккен және Англикан шіркеулерінен басқа көптеген кіші христиандық топтар бар, оның ішінде Шығыс православиесі де бар. Онтарио мен Квебек (әсіресе Торонто аймағы) египет халқының арасында соңғы онжылдықтарда копт православие халқының көптеп келуіне куә болды. Манитоба мен Саскачеванның салыстырмалы түрде үлкен украин халқы украин католик және украин православие шіркеулерінің көптеген жақтастарын өндірді, ал Оңтүстік Манитобаға көбінесе меннониттер қоныстанды. Бұл кіші топтардың шоғырлануы ел бойынша әртүрлі болады. Баптистер әсіресе Маритим аймақтарында көптеп таралған. Маритимдер, далалық провинциялар және Оңтүстік-батыс Онтариода лютерандардың саны көп. Оңтүстік-батыс Онтариода көптеген неміс және орыс иммигранттары, соның ішінде көптеген меннониттер мен гуттерлер, сондай-ақ голланд реформаторларының едәуір тобы қоныстанды. Альберта Америка жазығынан едәуір иммиграцияны қабылдады, бұл провинцияда мормондық азшылықтың пайда болуына әкелді. 2007 жылдың соңында Иса Мәсіхтің Соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің 178 102 мүшесі бар екені мәлімделді (олардың 74 377-сі Альбертада). Ал Ехоба куәгерлерінің жылдық есебіне сәйкес, Канадада 111 963 белсенді мүше (жақын уақытта дінді уағыздайтын мүшелер) бар. Канада ұлты діни тұрғыдан әртүрлі болып келеді, әсіресе Торонто, Ванкувер және Монреаль сияқты ірі қалалық орталықтарда, көптеген діни топтардың өсуіне себеп болатын азшылық топтары мен жаңа иммигранттар жиналады. Қазіргі діни жағдайды мұқият қарастырғанда екі маңызды тенденция анық көрінеді. Бірі – "зайырланған" канадалықтардың өскен шіркеулері мен конфессияларының белсенді және тұрақты қатысушылары ретінде жоғалуы, бұл шіркеулер канадалықтардың мәдени сәйкестігінің бір бөлігі болып қала береді. Екіншісі – елдің діни құрамындағы ұлттық әртүрліліктің иммиграция арқылы артуы. Негізгі протестанттар мен рим-католиктері соңғы 30 жылда ауыр шығынға ұшыраған кезде, басқалары тез өсіп келеді: 1981-1991 жылдар аралығында "Шығыс" діндерінде жалпы алғанда 144% өсім тіркелді. Канаданың төменгі туу деңгейін күшейту үшін иммиграцияға деген тәуелділігін ескере отырып, жағдай әртараптандыруды жалғастыруы мүмкін. Бұл этникалық иммигранттардың көбеюі тек Канададағы дін түрлеріне ғана емес, сонымен қатар жеке христиан конфессияларының әртүрлі мәдениетті және көптілді құрамына да әсер етеді. Қытайлық англикандық немесе корейлік Біріккен шіркеу қауымдастықтарынан бастап, лютерандықтардың Канадаға жаңа келген иммигранттарға қажетті қызметтер көрсетуге бағытталған қызметтеріне дейін иммиграция өзгерістерге ұшыратып жатыр. Квебектегі көптеген католиктер шіркеудің контрацепция, аборт немесе некеге дейінгі жыныстық қатынасқа қатысты ұстанымын елемегендей, шіркеулер де кәдімгі канадалықтардың күнделікті өміріне көп нәрсе таңбалап отырмайды. Кейбір протестанттық конфессиялар үшін жаңа зайырлы контекстке бейімделу институционалдық емес рөлдеріне бейімделуді білдіреді, әлеуметтік әділетке көбірек назар аудару арқылы. Дегенмен, консервативті діни мүшелер мен шіркеу мүшелері арасындағы тартыс иммигранттық қауымдастықтардың жаңа елде буферлік рөл атқаратын, институционалдық тұрғыдан толыққанды шіркеуді қалауымен күрделенеді, сондай-ақ қазіргі керістіктерге қарағанда, бір жынысты неке, әйелдердің және гомосексуалдардың дінге қатысуы немесе шіркеудегі әйелдердің рөлі туралы пікірталасқа қарағанда. Бұл, әрине, иммигранттық халықтың шығу тегіне байланысты, мысалы, Гонконгта Флоренс Ли Тим Ойдің дінге қатысуы Канадалық Англикан шіркеуі деңгейінде әйелдердің дінге қатысуы туралы мәселе туғанға дейін болған. Сонымен қатар, шіркеулердің көпмәдениеттілігіне назар аудару христиандық емес элементтерді де қамтуы мүмкін (бір жағдайда буддалық монахтың қатысуы сияқты), бұл ауысып келген діни қауымдастықтар үшін қолайсыз болуы мүмкін. Канадалық және жаңа канадалық халықтың әртүрлі қажеттіліктеріне қызмет ету әртүрлі шіркеулер үшін қиын тепе-теңдік құруды білдіреді, олар қаржы тапшылығына және белсенді пасторлардың жетіспеушілігіне тап болып отыр, осы уақытта канадалықтардың 16% дінсіз деп санайды және олардың үштен екісіне дейін дінге жататындар шіркеуді туу, неке және өліммен байланысты ғұрыптар үшін ғана пайдаланады. Шіркеу өз пасторларының өмірінде осы ұстанымды сақтап тұрады, бірақ қартайып бара жатқан институтты қолдау үшін қажетті уақыт пен энергияны жұмсамайды. Протестанттық топтардың евангеликалық бөлімдері өсімі туралы мәлімдейді, бірақ Роджер О'Тул атап өткендей, олар Канада халқының 7% құрайды және жоғары туу деңгейінен өсімді көбінесе алады. Маңыздысы, олардың мүшелерінің жоғары қатысу деңгейі Негізгі протестанттар мен рим-католиктерімен салыстырғанда. Бұл жоғары міндеттеме АҚШ-тағы евангеликтердің тамаша саяси күшіне аударылуы керек, бірақ Канаданың тарихи христиандық фондық жағдайы болғанымен, Беман атап өткендей, "әлеуметтік процестің фонында" діни сенімдер үкіметті гомосексуалдық некеге қарсы заңдық дискриминацияға итермеген. 1990 жылдары Торонтодағы шағын Vineyard Church жанындағы Торонто әуежайының жанында "Торонто нығметі" деп белгіленген үлкен діни жаңғыру болды. Бұл діни оқиға 1994 жылы Торонтоға ең көп туристерді тартты. Бұл оқиға "Рухта өлтіру", бақытсыз күлкі және басқа да ерекше мінез-құлық сияқты ерекше діни экстазбен сипатталды. 2015 жылғы зерттеу Канадада мұсылмандық фоннан шыққан 43 000-ға жуық христиандар бар екенін көрсетті, олардың көпшілігі евангеликалық дәстүрге жатады.

The majority of Canadian Christians attend church services infrequently. Cross national surveys of religiosity rates such as the Pew Global Attitudes Project indicate that, on average, Canadian Christians are less observant than those of the United States but are still more overtly religious than their counterparts in Western Europe. In 2002, 30% of Canadians reported to Pew researchers that religion was "very important" to them. A 2005 Gallup poll showed that 28% of Canadians consider religion to be "very important" (55% of Americans and 19% of Britons say the same). Regional differences within Canada exist, however, with British Columbia and Quebec reporting especially low metrics of traditional religious observance, as well as a significant urban rural divide, while Saskatchewan and rural Alberta saw high rates of religious attendance. The rates for weekly church attendance are contested, with estimates running as low as 11% as per the latest Ipsos Reid poll and as high as 25% as per Christianity Today magazine. This American magazine reported that three polls conducted by Focus on the Family, Time Canada and the Vanier Institute of the Family showed church attendance increasing for the first time in a generation, with weekly attendance at 25 per cent. This number is similar to the statistics reported by premier Canadian sociologist of religion, Prof. Reginald Bibby of the University of Lethbridge, who has been studying Canadian religious patterns since 1975. Although lower than in the US, which has reported weekly church attendance at about 40% since the Second World War, weekly church attendance rates are higher than those in Northern Europe. As well as the large churches—Roman Catholic, United, and Anglican, which together count more than half of the Canadian population as nominal adherents—Canada also has many smaller Christian groups, including Eastern Orthodoxy. The Egyptian population in Ontario and Quebec (Greater Toronto in particular) has seen a large influx of the Coptic Orthodox population in just a few decades. The relatively large Ukrainian population of Manitoba and Saskatchewan has produced many followers of the Ukrainian Catholic and Ukrainian Orthodox Churches, while southern Manitoba has been settled largely by Mennonites. The concentration of these smaller groups often varies greatly across the country. Baptists are especially numerous in the Maritimes. The Maritimes, prairie provinces, and southwestern Ontario have significant numbers of Lutherans. Southwest Ontario has seen large numbers of German and Russian immigrants, including many Mennonites and Hutterites, as well as a significant contingent of Dutch Reformed. Alberta has seen considerable immigration from the American plains, creating a significant Mormon minority in that province. The Church of Jesus Christ of Latter day Saints claimed to have 178,102 members (74,377 of whom in Alberta) at the end of 2007. And according to the Jehovah's Witnesses year report there are 111,963 active members (members who actively preach) in Canada. Canada as a nation is becoming increasingly religiously diverse, especially in large urban centres such as Toronto, Vancouver, and Montreal, where minority groups and new immigrants who make up the growth in most religious groups congregate. Two significant trends become clear when the current religious landscape is examined closely. One is the loss of ‘secularized' Canadians as active and regular participants in the churches and denominations they grew up in, which were overwhelmingly Christian, while these churches remain a part of Canadians' cultural identity. The other is the increasing presence of ethnically diverse immigration within the religious makeup of the country. As Mainline Protestants and Roman Catholics have experienced drastic losses over the past 30 years, others have been expanding rapidly: overall by 144% in ‘Eastern' religions during the 1981–1991 decade. Considering Canada's increasing reliance on immigration to bolster a low birth rate, the situation is only likely to continue to diversify. This increased influx of ethnic immigrants not only affects the types of religions represented in the Canadian context but also the increasingly multicultural and multilingual makeup of individual Christian denominations. From Chinese Anglican or Korean United Church communities, to the Lutheran focus on providing much needed services to immigrants new to the Canadian context and English language, immigration is making changes. Much as many Roman Catholics in Quebec ignore the Church's stance on birth control, abortion, or premarital sex, the churches do not dictate much of the daily lives of regular Canadians. For some Protestant denominations, adapting to a new secular context has meant adjusting to their non institutional roles in society by increasingly focusing on social justice. However the pull between conservative religious members and the more radical among the church members is complicated by the numbers of immigrant communities who may desire a church that fulfils a more ‘institutionally complete' role as a buffer in this new country over the current tension filled debates over same sex marriage, ordination of women and homosexuals, or the role of women in the church. This of course will depend on the background of the immigrant population, as in the Hong Kong context where ordination of Florence Li Tim Oi happened long before women's ordination was ever raised on the Canadian Anglican church level. As well a multicultural focus on the churches part may include non Christian elements (such as the inclusion of a Buddhist priest in one incident) which are unwelcome to the transplanted religious community. Serving the needs and desires of different aspects of the Canadian and newly Canadian populations makes a difficult balancing act for the various mainline churches which are starved for money and active parishioners in a time when 16% of Canadians identify as non religious and up to two thirds of those who do identify with a denomination use the church only for its life cycle rituals governing birth, marriage, and death. The church retains that hold in their parishioners' lives but not the commitment of time and energy necessary to support an aging institution. Evangelical portions of the Protestant groups proclaim their growth as well but as Roger O'Tool notes they make up 7% of the Canadian population and seem to gain most of their growth from a higher birthrate. What is significant is the higher participation of their members in contrast to Mainline Protestants and Roman Catholics. This high commitment would seem to translate into the kind of political power evangelicals in the United States enjoy but despite Canada's historically Christian background as Beaman notes neatly " [forming] the backdrop for social process" explicit religiosity appears to have not effectively moved the government towards legal discrimination against gay marriage. There was a major religious revival in Toronto in the nineties known as the Toronto Blessing at a small Vineyard Church near the Toronto Pearson International Airport. This religious event was the largest tourist attraction to Toronto in 1994. This event was characterized by unusual religious ecstasy such as being slain in the Spirit, laughing uncontrollably, and other odd behaviour. A 2015 study estimates some 43,000 believers in Christ from a Muslim background in Canada, most of whom belong to the evangelical tradition.

Канаданың Англикан шіркеуі

Канаданың Англикан шіркеуі – Канададағы Англикан қауымдастығының жалғыз ресми шіркеуі. Канада бойынша шамамен 1700 жеке шіркеу немесе приход бар, олар 30 түрлі дін аймағына (епархияға) біріктірілген, әрқайсысын епископ басқарады. Ұлттық шіркеу кеңсесі Бас Синод деп аталады. Бас архиепископ Линда Николз – ұлттық рухани жетекші.

Евангелизм

Канаданың Евангелистік Қауымдастығы, ұлттық евангелистік одақ және Дүниежүзілік Евангелистік Альянстың мүшесі, 1964 жылы Торонто қаласында құрылды. Ол 43 евангелистік христиан дін тобын біріктіреді. Канаданың Пентикостшылдық Ассамблеясы 1914 жылы құрылды. Канадалық баптист миссиясы 1944 жылы құрылды.

Гуттерлер

1870-ші жылдардың ортасында гуттерлер Еуропадан АҚШ-тың Дакота аймағына әскери қызметтен және басқа да қуғын-сүргіннен қашу үшін көшіп келді. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде гуттерлер бейбітшілдік ұстанымын сақтағандықтан және әскери қызметтен бас тартқандықтан АҚШ-та қуғын-сүргінге ұшырады. 1940 жылдары Канадада 52 гуттер колониясы болды. Солтүстік Америкадағы гуттерлердің саны шамамен 45 000 адамды құрайды.

Меннониттер

Алғашқы меннониттер 1786 жылы Пенсильваниядан Канадаға келді, бірақ одан кейін келген меннониттер тікелей Еуропадан келді. 1998 жылы Канада меннонит шіркеуінің шамамен 35 000 мүшесі болды.

Католицизм

Канададағы католик шіркеуі, Рим папасының және Канада католик епископтары конференциясының рухани басшылығымен, Канададағы дін ұстанушыларының ең көп санына ие. 2011 жылғы Ұлттық үй шаруашылығы сараптамасында канадалықтардың 38,7% (13,07 миллион) католиктер ретінде тіркелген, ал провинциялар мен территориялардағы 72 дін аймағында шамамен 8000 священник қызмет етеді. Бұл дін, қазіргі Канада аумағына 1497 жылы Джон Кэбот Ньюфаундлендке қонғанда, Венеция және Папаның туларын көтеріп, Англия королі Генрих VII-нің тапсырысымен жерді иеленді, сонымен бірге Рим католик шіркеуінің діни билігін мойындады. Канададағы католик шіркеуінің барлығы Канаданың приматына, яғни Квебек архиепископтығына және оның епископына бағынады. Қазіргі таңда Джеральд Сиприан Лакруа Канаданың приматы болып табылады. Папа Канадада Апостольдық нунциатурасы (Оттава) арқылы өкілдік етеді.

Шығыс православие

Канададағы Шығыс православие христиан дінінің жақтастары бірнеше шіркеулік юрисдикцияларға жатады. Тарихи тұрғыдан алғанда, Шығыс православие 19-шы ғасырда Канадаға, негізінен Шығыс Еуропа мен Таяу Шығыстан христиандардың көшіп келуі арқылы енгізілді. Осындай алуан түрлі мұраны құрметтеу үшін, Канададағы Шығыс православие дәстүрлі түрде автокефальді Шығыс православие шіркеулерінің туған жерлік юрисдикцияларына сәйкес ұйымдастырылған, олардың әрқайсысының өз иерархиясымен, епархиялары мен приходтары бар. 2011 жылғы халық санауы мәліметтері бойынша, 550 690 православие христиандары тіркелді. Грек православие қауымы Канададағы ең ірі Шығыс православие қауымын құрайды, оған 220 255 жақтасы кіреді, одан кейін басқа қауымдар: орыс православиесі (25 245), украин православиесі (23 845), серб православиесі (22 780), румын православиесі (7 090), македон православиесі (4 945), болгар православиесі (1 765), антиохия православиесі (1 220) және Шығыс православиесінің ішіндегі бірнеше шағын қауымдар бар. 207 480 жақтасы өздерін тек православие христиандары деп атады.

Шығыс православиесі

Канададағы Шығыс православие христиандығын ұстанатындар да бірнеше этникалық қауымдар мен шіркеулік юрисдикцияларға жатады. 2011 жылғы халық санауы деректеріне сәйкес, копт православие қауымы 16 255 адаммен Канададағы ең ірі Шығыс православие қауымын құрайды. Одан кейін армения православиесі (13 730), эфиопия православиесі (3 025), сирия православиесі (3 060) және Шығыс православиесі ішіндегі бірнеше шағын қауымдар келеді. Канада АҚШ үкіметінің көп әйелділікке қарсы заңдарын орындаудан қашу үшін Иса Мәсіхтің соңғы заманғы қасиетті шіркеуі (LDS) мүшелері үшін пана ретінде пайдаланылды. Канададағы алғашқы LDS шіркеуі 1895 жылы болашақта Альберта провинциясы болатын жерде құрылды; ол шіркеудің АҚШ-тан тыс жерде құрылған алғашқы мәңгілік тірегі болды. LDS шіркеуі Альбертада бірнеше қауымдастықтар құрды. 2021 жылғы халық санауының нәтижесінде халықтың шамамен 0,2%-ы (87 725 адамға жуық) LDS шіркеуінің мүшелері екенін мәлімдеді. Оның Канаданың барлық провинциялары мен территорияларында қауымдары бар және он провинцияның алтауында кем дегенде бір ғибадатханасы бар, соның ішінде АҚШ-тан тыс ең көне LDS ғибадатханасы орналасқан. Альберта – Канададағы LDS шіркеуінің мүшелері ең көп шоғырланған провинция, онда Канада LDS шіркеуінің мүшелерінің шамамен 40%-ы және провинция халқының 2%-ы құрайды (2011 жылғы Ұлттық үй шаруашылығының сараптамасында Альбертада 50%-дан астам канадалық мормондар және провинция халқының 1,6%-ы тіркелген), одан кейін Онтарио және Британдық Колумбия провинциялары тұрады.

Ислам діні

Канада 1867 жылы құрылғаннан кейін төрт жыл өткен соң, 1871 жылғы Канадалық халық санағы елде 13 мұсылманды анықтады. Канададағы алғашқы мешіт 1938 жылы Эдмонтон қаласында салынды, сол кезде елде шамамен 700 мұсылман болған. Бұл ғимарат қазір Форт-Эдмонтон саябағындағы мұражайдың бөлігі. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін мұсылман халқының саны аздап артты. Дегенмен, мұсылмандар әлі де азшылық құрады. 1960 жылдардың соңында еуропалық иммиграцияға қойылған шектеулер алынғаннан кейін ғана мұсылмандар көптеп келе бастады. 2001 жылғы Канада халық санағы бойынша, елде 579 740 мұсылман болды, бұл халықтың 2%-дан аспайды. 2006 жылы мұсылман халқының саны 0,8 миллионға жететіні, яғни шамамен 2,6% құрайтыны есептелді. 2010 жылы Pew Research Centre Канадада шамамен 0,9 миллион мұсылман бар екенін мәлімдеді. 2011 жылғы Ұлттық тұрғын үй сараптамасында мұсылмандар халықтың 3,2%-ын құрады, бұл оларды христиандықтан кейінгі ең ірі дін өкілдері етіп көрсетті. Көпшілігі сунниттік исламды ұстанады, сонымен қатар шииттік мұсылмандар да көптеп кездеседі. Ахмадия да өкілдігі бар, Канадада 25 000-нан астам Ахмади тұрады. Дінге жатпайтын мұсылмандар да бар. 2021 жылғы халық санағы мәліметтері бойынша, Канададағы мұсылмандардың үлесі 4,9%-ды құрайды. 2007 жылы CBC телеканалы «Little Mosque on the Prairie» атты танымал телесериалды ұсынды, ол Канададағы исламға қатысты көзқарастарды көрсететін және сынға алатын заманауи туынды болды. 2008 жылы Канаданың премьер-министрі Стивен Харпер Ахмадия мұсылман қауымының басшысымен бірге Канададағы ең ірі мешіт – Байтун Нұр мешітінің ашылу салтанатына қатысты.

Иудаизм

Провинция немесе аумақ яһудилер пайыздық көрсеткіші 391,665 1,2% 226,610 1,8% 93,625 1,2% 35,005 0,8% 15,795 0,4% 14,345 1,2% 2,910 0,3% 1,905 0,2% 860 0,1% 220 0,0% 185 0,1% 145 0,4% 40 0,1% 15 0,1% Канададағы еврей қауымы елдің өзімен бірдей ескі. Канададағы еврейлердің ең алғашқы құжаттары 1754 жылғы Жеті жылдық соғыстағы британ армиясының тізімдерінен табылды. 1760 жылы генерал Джеффри Амхерст, 1-ші барон Амхерст Монреальге шабуыл жасап, британдықтар үшін жеңіске жетті. Оның полкінде бірнеше еврейлер болды, оның ішінде офицерлік құрамындағы төртеуі, ең бастысы – канадалық еврейлердің әкесі саналатын лейтенант Аарон Харт. 1807 жылы Езекиел Харт Төменгі Канада заң шығарушы жиналысына сайланып, Британ империясында ресми лауазымға ие болған алғашқы еврей азамат болды. Харт христиандық Киелі кітапқа емес, еврей Киелі кітабына ант берді. Келесі күні Харттың жиналыста отыру үшін қажетті тәртіппен ант бермегені туралы наразылық білдірілді – христиан сеніміне адалдық серт беруге тиіс ант, ол Харттан «христиан дінінің рас сеніміне» ант беруді талап ететін еді. Харт жиналыстан қуылды, бірақ тағы екі рет сайланды. 1768 жылы Монреальде Канададағы алғашқы синагога – Монреальдің испан және португал синагогасы салынды. 1832 жылы, Езекиел Харттың еңбегінің нәтижесінде, еврейлерге христиандармен тең саяси құқықтар мен бостандықтарды кепілдейтін заң қабылданды. 1880 жылдары Ресейдегі погромдар мен антисемитизмнің күшеюіне байланысты еврей халқының саны өсті. 1880 мен 1930 жылдар аралығында еврей халқының саны 155 000-ға жетті. 1872 жылы Генри Нейтан кіші жаңа құрылған Парламентте Виктория, Британдық Колумбия аймағын өкілдік еткен алғашқы еврей парламент мүшесі болды. Бірінші дүниежүзілік соғыс Канадаға иммигранттар ағынын тоқтатты, соғыстан кейін Канаданың иммиграциялық саясатында «басымды емес ұлттардан» келген адамдардың иммиграциясын шектеуге өзгеріс енгізілді, яғни Ұлыбританиядан немесе басқа ақ англосаксон протестант елдерінен келмеген адамдар. 1939 жылдың маусым айында Канада мен АҚШ «Сент-Луис» пароходымен келген 907 еврей босқыны үшін соңғы үміт болды, бірақ жолаушыларының кіру визалары болғанына қарамастан, Гаванаға қонуға рұқсат берілмеді. Канада үкіметі еврей ұйымдарының наразылығына құлақ қоймады. Кинг бұл дағдарыстың «Канада мәселесі» емес екенін айтты, ал Блэр 1939 жылғы 16 маусымдағы сыртқы істер министрінің орынбасары О.Д. Скелтонға жолдаған хатында: «Ешбір ел Еуропадан кетуге ниетті жүздеген мың еврейлерді қабылдауға есігін жеткілікті түрде аша алмайды: шекараны бір жерде белгілеу керек» деді. Кеме соңында Германияға қайта оралуға мәжбүр болды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде шамамен жиырма мың канадалық еврей шетелде соғысуға ерікті түрде жазылды. 1940 жылдардың соңында шамамен 40 000 Холокосттан аман қалғандар Канадаға көшіп келіп, өмірін жаңадан бастауға тырысты. 2010 жылы Канададағы еврей қауымы әлемдегі төртінші ірі қауым болып табылады және Канаданың екі ресми тілінде де өмір сүреді. Діни рәсімдерден басқа уақытта да еврей тілін қолданатын адамдардың саны артып келеді, ал идиш тілінің қолданылуы төмендеп барады. Канададағы еврейлердің көп бөлігі Онтарио және Квебек провинцияларында тұрады, ал Торонто – ең ірі еврей халқының орталығы. 2009 жылы антисемиттік оқиғалар бес есеге өсті.

Province or territory Jews Percentage 391,665 1.2% 226,610 1.8% 93,625 1.2% 35,005 0.8% 15,795 0.4% 14,345 1.2% 2,910 0.3% 1,905 0.2% 860 0.1% 220 0.0% 185 0.1% 145 0.4% 40 0.1% 15 0.1%

The Jewish community in Canada is almost as old as the nation itself. The earliest documentation of Jews in Canada is British Army records from the Seven Years' War from 1754. In 1760, General Jeffrey Amherst, 1st Baron Amherst attacked and won Montreal for the British. In his regiment there were several Jews, including four among his officer corps, most notably Lieutenant Aaron Hart who is considered the father of Canadian Jewry. In 1807, Ezekiel Hart was elected to the legislature of Lower Canada, becoming the first Jew in the British Empire to hold an official position. Hart was sworn in on a Hebrew Bible as opposed to a Christian Bible. The next day an objection was raised that Hart had not taken the oath in the manner required for sitting in the assembly – an oath of abjuration, which would have required Hart to swear "on the true faith of a Christian". Hart was expelled from the assembly, only to be re elected two more times. In 1768, the first synagogue in Canada was built in Montreal, the Spanish and Portuguese Synagogue of Montreal. In 1832, partly because of the work of Ezekiel Hart, a law was passed that guaranteed Jews the same political rights and freedoms as Christians. The Jewish population saw a growth during the 1880s due to the pogroms of Russia and growing anti Semitism. Between the years of 1880 and 1930 the Jewish population grew to 155,000. In 1872, Henry Nathan, Jr. became the first Jewish Member of Parliament, representing the Victoria, BC area in the newly created House of Commons. The First World War halted the flow of immigrants into Canada, and after the War there was a change in Canada's immigration policy to limit the immigration of people from "non preferred nations", i. e., those not from the United Kingdom or otherwise White Anglo Saxon Protestant nations. In June 1939 Canada and the United States were the last hope for 907 Jewish refugees aboard the steamship SS St. Louis which had been denied landing in Havana although the passengers had entry visas. The Canadian government ignored the protests of Canadian Jewish organizations. King said the crisis was not a "Canadian problem" and Blair added in a letter to O. D. Skelton, Undersecretary of State for External Affairs, dated June 16, 1939, "No country could open its doors wide enough to take in the hundreds of thousands of Jewish people who want to leave Europe: the line must be drawn somewhere." The ship finally had to return to Germany. During the Second World War almost twenty thousand Canadian Jews volunteered to fight overseas. Nearly 40,000 Holocaust survivors moved to Canada in the late 1940s to rebuild their lives. In 2010, the Canadian Jewish community was the fourth largest in the world and practises in both of the official languages of Canada. There is an increase in the number of people that use Hebrew, other than for religious ceremonies, while there is a decline in the Yiddish language. Most of Canada's Jews live in Ontario and Quebec, with Toronto being the largest Jewish population centre. In 2009, anti Semitic incidents jumped fivefold.

Бахаи діні

Канада қауымы бахаилердің ең ерте пайда болған батыс қауымдастықтарының бірі болып табылады, бір кезде Америка Құрама Штаттарымен бірлескен Ұлттық Рухани Ассамблеяны бөлісіп, Абдул-Баханың «Құдайлық Жоспардың Тақталары» кітабын алған. Бахаи дінін мойындаған алғашқы Солтүстік Америка әйелі – канадалық тегі бар Кейт К. Айвс, бірақ сол кезде Канадада тұрмаған. Муажан Момен «Канада бахаи қауымының пайда болу тарихы, 1898–1948» еңбегін қарастырып, Маги отбасының бахаи дінін Канадаға әкелгені айтылады. Эдит Маги 1898 жылы Чикагода бахаи болып, Онтарио штатының Лондон қаласындағы үйіне оралғанда, оның отбасынан тағы төрт әйел бахаи дінін қабылдады. Бахаи дінін қабылдаған әйелдердің көптігі – Канада бахаи қауымының ерекшелігіне айналды.

Друздардың діні

2018 жылы Канадада 25 000 друз өмір сүрді, олардың 5 000-нан азы Үлкен Торонто аймағында тұрады. Олардың көп бөлігі ливандық және сириялық текті. Друздар друзизмді ұстанады, бұл монотеистік дін ислам, индуизм, христиандық, иудаизм және грек философиясы сияқты түрлі ықпалдардың элементтерін қамтиды.

Индуизм

Индуизм – Канада халқының 2,3%-ы қабылдаған азшылық діні. 2021 жылғы халық санауы бойынша Канадада 828 195 индус тұрады. Канададағы индустар көбінесе Үндістаннан келген иммигранттар (негізінен пәнджәби, гужарати және харьянави) болып табылады, олар шамамен 100 жыл бұрын Британдық Колумбияға келе бастап, бүгінге дейін көшіп келуде. 1983 жылғы Шри-Ланкадағы қақтығыстар кезінде Шри-Ланкадан көшіп келген үлкен саны бар Шри-Ланка тамил индустары да Канадада бар. Непалдық индустар, Тринидад және Тобаго, Суринам, Гайана және Маврикийден келген Кариб индустары да маңызды топтарды құрайды. Сонымен қатар, соңғы 50 жылда Харе Кришна қозғалысы, гурулар және басқа да ұйымдардың күш-жігері арқасында индуизмнің түрлі ағымдарына өткен канадалықтар да бар. Индустардың көп бөлігі Онтариода (негізінен Торонто, Скарборо, Брэмптон, Гамильтон, Виндзор және Оттава), Квебекте (негізінен Монреаль аймағында) және Британдық Колумбияда (негізінен Ванкувер аймағында) қоныстанған.

Буддизм

2011 жылғы санақ бойынша, Канада халқының 1,1% буддизмді ұстанады. Буддизм Канадада бір ғасырдан астам уақыттан бері таралған және соңғы жылдары қарқынды өсім көрсетіп келеді. Буддизм 19-шы ғасырда Қытай жұмысшыларының елге келуімен Канадаға келді. Қазіргі заманғы буддизмнің Канададағы тамыры 19-шы ғасырдың соңындағы жапон иммиграциясына байланысты. Уақыт өте келе, буддизмнің жапондық Жодо Шиншу тармағы Канададағы ең көп таралған буддизм түріне айналды. 1961 және 1971 жылдарға қатысты деректерде, 1951 жылы Оңтүстік Азиялық канадалықтардың арасындағы сикхтердің үлесі 95% құраған, онжылдық орташа көрсеткіштен төмендегені байқалады. Бұл 1961 жылы сикхтердің Оңтүстік Азиялық канадалықтардың жалпы санының 73,8% құрағанын, ал 1971 жылы 52,6% құрағанын көрсетеді. 1961 жылғы санақ бойынша Оңтүстік Азиялық канадалықтардың жалпы саны 6 774 адамды, ал 1971 жылғы санақ бойынша 67 925 адамды құрады. 2001 және 2011 жылғы санақтардан алынған иммиграциялық деректер 1961 жылы Канадаға 1 290 сикх иммигранты келгенін көрсетеді. Суррей (154 415), Калгари (49 465) және Эдмонтон (41 385) қалаларында олар шоғырланған. Канада әлемдегі ең үлкен сикх халқына (2,1%) ие, сонымен қатар Үндістаннан кейін әлемдегі екінші ең үлкен сикх халқына да ие. Британдық Колумбиядағы сикхтердің үлесі (5,9%) барлық әлемдік әкімшілік бөлімдер арасында Пәнджаб пен Чандигархтан кейін үшінші орында тұр. Британдық Колумбия, Манитоба және Юкон – халық арасында сикх діні екінші орында тұратын әлемдегі төрт әкімшілік бөлімнің үшi.

Джайнизм

Алғашқы ресми джайни ғибадатханасы 1988 жылы Торонто қаласында салынды. Бұл ғибадатхана Дигамбар және Светамбар қауымдастарына қызмет көрсетті.

Қазіргі заманғы паганизм

Халық санағының мәліметтері 1991 мен 2001 жылдар аралығында заманауи язычество 281 пайызға өскенін көрсетті, бұл оны сол онжылдықта Канададағы ең қарқынды өсіп келе жатқан дін етті.

Нео-друидизм

Нео-друид тарихында маңызды қауым – Солтүстік Америка реформаланған друидтері. Оның төрт негізін қалаушысының бірі канадалық болды және ол АҚШ-тың друид қауымына да, Канаданың друид қауымына да қызмет етті. Нео-друидизм XIX ғасырда Канадада Друидтердің ежелгі ордені арқылы кеңінен тарады.

Дінсіздік

Дінсіз канадалықтарға атеистер, агностиктер және гуманистер жатады. Сауалнамаларға рухани көзқарастағылар, деистер және пантеистер де кіруі мүмкін. Онтариодағы діни төзімділік жөніндегі кеңесшілердің мәліметінше, шамамен 4,9 миллион дінсіз канадалықтың ішінде, 1,9 миллионы атеист, 1,8 миллионы агностик, ал 1,2 миллионы гуманист екенін көрсетеді. Кейбір дінсіз канадалықтар Канада Гуманистік қауымдастығы, Торонто зайырлы альянсы немесе Канада зерттеу орталығы сияқты ұйымдар құрған, сондай-ақ көптеген университет кампустарында топтар ашылған.

Жасы мен діні

2001 жылғы санақ бойынша Канададағы басты діндердің орташа жасы мынадай: Канаданың орташа жасы – 37,3. Пресвитериандық – 46,1. Біріккен шіркеу – 44,1. Англикандық – 43,8. Лютерандық – 43,3. Яһудилік – 41,5. Грек православиесі – 40,7. Баптист – 39,3. Буддист – 38,0. Рим католиктері – 37,8. Пятидесятниктер – 33,5. Діні жоқ – 31,9. Индуист – 30,2. Сик – 29,7. Мұсылман – 28,1.

Шикі деректер

Канаданың 2011 жылғы Ұлттық үй шаруашылығын зерттеуінде (2011 жылғы санақ діни көзқарасын сұраған жоқ, бірақ халықтың шағын бөлігіне жіберілген сауалнамада) канадалық халықтың 69% -ы католиктік немесе протестанттық немесе басқа да христиан дінін өз діні ретінде атап көрсетті, бұл Канаданың 2001 жылғы санағынан 8% -ға төмен, онда халықтың 77% -ы христиан дінін атап көрсетті. Канададағы Рим-католик шіркеуі бес канадалықтың екеуін білдіреді, бұл елдің ең үлкен бір деноминациясы. Секуляризация 1960 жылдан бері өсіп келеді. 2011 жылы 23,9% -ы дінге қатысы жоқ екенін мәлімдеген, ал 2001 жылы бұл көрсеткіш 16,5% -ды құраған. Соңғы жылдары Канадада христиан емес діндердің саны едәуір өсті. 1991 жылдан 2011 жылға дейін ислам 316%, индуизм 217%, сикхтер 209% және буддизм 124% өсті. Канада халқының христиан дінін ұстанбайтындардың саны 1991 жылы 4 пайыз болса, 2011 жылы 8 пайызға көтерілді. Христиан емес діндердің христиандарға қатынасы бойынша, ол 1991 жылы 19 христианға (дінге сенуші халықтың 95% -ы) 1 христиан емеске (дінге сенуші халықтың 5% -ы) 2011 жылы 8 христианға (89%) 1 христиан емеске (11%) дейін өсті, бұл 20 жыл ішінде христиан емес діндердің христиандарға қатынасының 135% -ға өсуі немесе христиандардың 6,5% -ға төмендеуі. + Канададағы діни конфессиялар саны:

In the Canada 2011 National Household Survey (the 2011 census did not ask about religious affiliation but the survey sent to a subset of the population did), 69% of the Canadian population list Roman Catholicism or Protestantism or another Christian denomination as their religion, down 8% from the Canada 2001 Census, where 77% of the population listed a Christian religion. Representing two out of five Canadians, the Roman Catholic Church in Canada is by far the country's largest single denomination. Secularization has been growing since the 1960s. In 2011, 23.9% declared no religious affiliation, compared to 16.5% in 2001. In recent years there have been substantial rises in non Christian religions in Canada. From the 1991 to 2011, Islam grew by 316%, Hinduism 217%, Sikhism 209%, and Buddhism 124%. The growth of non Christian religions expressed as a percentage of Canada's population rose from 4% in 1991 to 8% in 2011. In terms of the ratio of non Christians to Christians, it rose from 19 Christians (95% of religious population) to 1 non Christian (5% of religious population) in 1991 to 8 Christians (89%) to 1 non Christian (11%) in 2011, a rise of 135% of the ratio of non Christians to Christians, or a decline of 6.5% of Christians to non Christians, in 20 years. + Religious denominations in Canada1991120012201132021 Number % Number % Number % Number % Total population 26,944,040 29,639,035 32,852,320 36,328,480 Christian 22,503,360 83 22,851,825 77 22,102,700 67.3 19,373,330 53.3 – Roman Catholic12,203,625 45.3 12,793,125 43.2 12,810,705 39.0 10,799,070 29.9 – Total Protestant 9,427,675 35.0 8,654,845 29.2 c. 7,910,000 24.1 4,456,925 12.3 – United Church of Canada 3,093,12011.5 2,839,125 9.6 2,007,610 6.1 1,214,185 3.3 – Anglican2,188,110 8.1 2,035,495 6.9 1,631,845 5.0 1,134,310 3.1 – Baptist 663,3602.5 729,470 2.5 635,840 1.9 436,940 1.2 – Lutheran 636,2052.4 606,590 2.0 478,185 1.5 328,045 0.9 – Presbyterian 636,2952.4 409,830 1.4 472,385 1.4 301,400 0.8 – Protestant, not included elsewhere3 628,945 2.3 549,205 1.9 c. 2,000,000 c. 6 1,042,045 2.9 – Eastern Orthodox 387,395 1.4 495,245 1.7 550,690 1.7 623,005 1.7 – Christian, not included elsewhere4 353,040 1.3 780,450 2.6 c. 960,000 c. 3 3,333,170 9.2No religious affiliation 3,397,000 12.6 4,900,095 16.5 7,850,605 23.9 12,577,475 34.6 Other 1,093,690 4.1 1,887,115 6.42,703,200 8.8 4,377,675 12.1 – Muslim253,265 0.9579,645 2.01,053,945 3.2 1,775,715 4.9 – Hindu157,010 0.6297,200 1.0497,960 1.5 828,195 2.3 – Sikh 147,440 0.5278,415 0.9454,965 1.4 771,790 2.1 – Buddhist163,415 0.6300,345 1.0366,830 1.1 356,975 1.0 – Jewish318,185 1.2329,990 1.1329,495 1.0 335,295 0.9 – Traditional (Indigenous) Spirituality N/A N/A 29,820 0.1 64,940 0.2 80,690 0.2 – Personal faith or spiritual beliefs, n. o. s. 60,190 0.2 – Pagan beliefs5 21,080 0.1 25,490 0.1 41,785 0.1 – Other religion6 50,620 0.2 105,340 0.3 123,500 0.31 For comparability purposes, 1991 data are presented according to 2001 boundaries.2 The 2011 data is from the National Household Survey!! Christians ! ! % ! ! Non religious ! ! % ! ! Muslims ! ! % ! ! Jews ! ! % ! ! Buddhists ! ! % ! ! Hindus ! ! % ! ! Sikhs ! ! % ! ! Traditional (Aboriginal) spirituality ! ! % ! ! Other religions1 ! ! % 2,009,820 48.1 1,676,045 40.1 202,535 4.8 11,390 0.3 42,830 1.0 78,520 1.9 103,600 2.5 19,755 0.5 33,220 0.8 1,684,870 34.3 2,559,250 52.1 125,915 2.6 26,850 0.5 83,860 1.7 81,320 1.7 290,870 5.9 11,570 0.2 51,440 1.0 708,850 54.2 480,315 36.7 26,430 2.0 11,565 0.9 7,440 0.6 18,355 1.6 35,470 2.7 10,190 0.8 8,570 0.7 512,645 67.5 225,125 29.7 9,190 1.2 1,000 0.1 1,120 0.1 3,340 0.4 1,780 0.2 1,005 0.1 3,990 0.5 413,915 82.4 80,330 16.0 3,995 0.8 240 0.0 490 0.1 1,200 0.2 855 0.2 105 0.0 965 0.2 22,275 55.2 16,065 39.8 730 1.8 50 0.1 250 0.6 200 0.5 110 0.3 330 0.8 370 0.9 556,115 58.2 359,395 37.6 14,715 1.5 2,195 0.2 2,955 0.2 8,460 0.9 4,735 0.5 1,090 0.1 6,195 0.6 26,915 73.5 9,115 24.9 140 0.4 35 0.5 15 0.0 55 0.2 10 0.0 180 0.5 135 0.4 7,315,810 52.1 4,433,675 31.6 942,990 6.7 196,100 1.4 164,215 1.2 573,700 4.1 300,435 2.1 15,985 0.1 88,845 0.6 101,755 67.6 42,830 28.5 1,720 1.1 165 0.1 755 0.6 1,245 0.8 1,165 0.8 75 0.0 765 0.5 5,385,240 64.8 2,267,720 27.3 421,710 5.1 84,530 1.0 48,365 0.6 47,390 0.6 23,345 0.3 3,790 0.0 26,385 0.3 621,250 56.3 403,960 36.6 25,455 2.3 1,105 0.1 4,410 0.4 14,150 1.3 9,040 0.8 16,300 1.5 7,540 0.7 13,860 35.0 23,640 59.7 185 0.5 70 0.2 260 0.7 265 0.7 380 1.0 325 0.8 600 1.5
1Includes Pagan, Wicca, Unity – New Thought – Pantheist, Scientology, Rastafarian, New Age, Gnostic, Satanist, etc.

| Жыл | Жалпы халық саны | Христиан | Рим-католик | Протестант | Канада Біріккен шіркеуі | Англоикалық | Баптист | Лютеран | Пресвитериан | Басқа протестанттар | Шығыс православие | Басқа христиандар | Дінсіз | Басқа |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1991 | 26,944,040 | 22,503,360 (83%) | 12,203,625 (45.3%) | 9,427,675 (35.0%) | 3,093,120 (11.5%) | 2,188,110 (8.1%) | 663,360 (2.5%) | 636,205 (2.4%) | 636,295 (2.4%) | 628,945 (2.3%) | 387,395 (1.4%) | 353,040 (1.3%) | 3,397,000 (12.6%) | 1,093,690 (4.1%) |
| 2001 | 29,639,035 | 22,851,825 (77%) | 12,793,125 (43.2%) | 8,654,845 (29.2%) | 2,839,125 (9.6%) | 2,035,495 (6.9%) | 729,470 (2.5%) | 606,590 (2.0%) | 409,830 (1.4%) | 549,205 (1.9%) | 495,245 (1.7%) | 780,450 (2.6%) | 4,900,095 (16.5%) | 1,887,115 (6.4%) |
| 2011 | 32,852,320 | 22,102,700 (67.3%) | 12,810,705 (39.0%) | c. 7,910,000 (24.1%) | 2,007,610 (6.1%) | 1,631,845 (5.0%) | 635,840 (1.9%) | 478,185 (1.5%) | 472,385 (1.4%) | c. 2,000,000 (c. 6%) | 550,690 (1.7%) | c. 960,000 (c. 3%) | 7,850,605 (23.9%) | 2,703,200 (8.8%) |
| 2021 | 36,328,480 | 19,373,330 (53.3%) | 10,799,070 (29.9%) | 4,456,925 (12.3%) | 1,214,185 (3.3%) | 1,134,310 (3.1%) | 436,940 (1.2%) | 328,045 (0.9%) | 301,400 (0.8%) | 1,042,045 (2.9%) | 623,005 (1.7%) | 3,333,170 (9.2%) | 12,577,475 (34.6%) | 4,377,675 (12.1%) |

Мұсылмандар: 253,265 (0.9%) - 1,775,715 (4.9%)
Яһудилер: 318,185 (1.2%) - 335,295 (0.9%)
Буддистер: 163,415 (0.6%) - 356,975 (1.0%)
Хиндустар: 157,010 (0.6%) - 828,195 (2.3%)
Сикхтар: 147,440 (0.5%) - 771,790 (2.1%)
Дәстүрлі (аборигендік) руханилық: 29,820 (0.1%) - 80,690 (0.2%)
Басқа діндер: 50,620 (0.2%) - 123,500 (0.3%)

1 Пагандық, Викка, Unity – New Thought – Pantheist, Scientology, Rastafarian, New Age, Gnostic, Satanist және т.б. кіреді.