Кіріспе

Физикалық фитнес жүйесі

Пилатес (/p//ɪ/'/l//ɑː//t//i://z/; ) – неміс физикалық жаттықтырушысы Джозеф Пилатес 20-ғасырдың басында жасаған дене-ой жаттығуларының бір түрі, оның атымен аталады. Пилатес әдісін «Контрология» деп атады. 2023 жылға қарай 12 миллионнан астам адам пилатеспен айналысады. Пилатес 19-ғасырдың соңындағы дене шынықтыру мәдениетінен кейін пайда болды, онда жаттығу арқылы денсаулықты жақсартуға тырысты. Дегенмен, төменгі бел ауруы сияқты проблемаларды жеңілдету үшін пилатесті қолдануды қолдайтын дәлелдер шектеулі. Пилатес төрт жыл бойы сол жерде тұтқындармен жұмыс істеді. Жастық шағында Пилатес Германияда қол жетімді көптеген дене шынықтыру жүйелерін тәжірибеледі және осылардан өзінің әдісін жасады. Оның 19-ғасырдың соңындағы дене шынықтыру мәдениетімен байланысы анық, мысалы, арнайы құралдарды қолдану және жаттығулар денсаулықты жақсарта алады деген талаптар. Бұл Пехр Хенрик Линг сипаттаған «түзетуші жаттығулар» немесе «медициналық гимнастика» дәстүрімен де байланысты. Пилатес әдісін әртүрлі жабдықтармен толықтырды, оларды «аппараттар» деп атады. Әрбір аппарат матамен жасалатын жаттығулардан басталатын созу, күшейту, дене тізегін дұрыстау және өзекті күшті арттыру процесін жеделдетуге көмектесу үшін жасалған. Қазіргі кездегі ең танымал және сүйікті аппарат – Реформатор, бастапқыда «Жалпыға тән реформатор» деп аталды, себебі ол денеге «жалпылама өзгеріс» әкеледі. Соңында Пилатес басқа аппараттарды да жасады, олардың ішінде Кадиллак, Вунда креслосы, Жоғары «Электрлік» кресло, Омыртқаны түзетуші, Саты баррелі және Педи Пол бар. «Нью-Йорк Таймс» газетінің мәліметінше, пилатес «фитнес мақсаттарының, жасының және мүмкіндіктерінің кең спектріне бейімделе алады». Пилатес – жүрек-қан тамырлары жүйесін жаттықтыратын жаттығу емес, күш пен икемділікті дамытатын жаттығу. Пилатесті басқа жаттығу түрлерінен ажырататын бірнеше элемент бар. Мысалы, пилатес тыныс алуға және дене-ой байланысын құруға ерекше мән береді. Жозеф Пилатес тіпті «Ең бастысы, дұрыс дем алуға үйреніңіз» дейді. Жозеф Пилатес әдісін басқарылатын қозғалыстар өнері ретінде ұсынды, ол дұрыс орындалғанда жаттығу (терапия емес) сияқты сезінуі керек. Үнемі жаттығулар жасаса, пилатес икемділікті арттырып, күш-қуатты дамытады және бүкіл денеде бақылау мен төзімділікті жетілдіреді. Ол дене тізегін дұрыстауға, тыныс алуға, мықты өзекті дамытуға және координацияны жақсартуға баса назар аударады. Өзектің, яғни құрсақ, бел және жамбас бұлшық еттерінің жиынтығы, көбінесе «қуат ошағы» деп аталады және адамның тұрақтылығының кілті болып саналады. Пилатес жүйесі жаттығулардың қиындығын бастауыш деңгейден жоғары деңгейге дейін немесе кез келген басқа деңгейге дейін өзгертуге және нұсқаушының және жаттығушының мақсаттарына және/немесе шектеулеріне бейімделуге мүмкіндік береді. Дене жаттығуларға бейімделген сайын, олардың қарқындылығы артады. Осыған сәйкес, 2017 жылы Австралия үкіметі оны сақтандыру төлемдеріне жатпайтын жаттығу деп атады, бұл қадам «салық төлеушілердің қаражатының дәлелсіз емдеуге жұмсалмауын және тиісті түрде жұмсалуын қамтамасыз етеді» деді. Төменгі бел ауруын емдеу үшін жасалған сапасы төмен зерттеулер пилатес ештеңе жасамаудан жақсырақ екенін көрсетсе де, ол басқа дене жаттығуларынан гөрі тиімді емес. Кейбір зерттеулер үнемі жаттығулар жасау сау адамдардың іш бұлшық еттерін жаттығусыз жүрумен салыстырғанда жақсы нығайтатынын көрсетеді. Қарт адамдарда тепе-теңдікті жақсартуға көмектеседі деген нақты дәлел жоқ. Қолда бар шектеулі деректерге сүйенсек, пилатес түрлі жағдайларды қалпына келтіру құралы ретінде тиімділігін көрсеткенін статистикалық және клиникалық тұрғыдан маңызды нәтижелер растайды.

Пилатес матасы мен реформаторы

Пилатес заманауи құралдарды қолдану арқылы үнемі дамып келеді, бірақ оның негізгі қағидалары Джозеф Пилатес жасаған қозғалыс үлгілерімен байланысты. Матраста жасалатын пилатесте адамдар өз дене салмағын басты қарсылық ретінде пайдаланып, дененің ортасын тұрақтандыру үшін гравитациядан көмек алады. Екеуі де төмен қарқындағы, төмен интенсивті жаттығулар, бірақ арасында маңызды айырмашылықтар бар. Йогада адамдар белгілі бір поздарды ұзақ уақыт сақтап, біртіндеп келесі поздарға өтеді, ал пилатесте адамдар белгілі бір поздарда отырып немесе жатып қолдарын немесе аяқтарын қозғайды. Йогада тыныс алу көбінесе сергіту үшін және поздарды ұстап тұру үшін қолданылады. Ал пилатесте тыныс алу бұлшықеттерді қуаттандыруға, оларға көбірек энергия беруге жәрдемдеседі. Көптеген пилатес жаттығулары жатып басталады, ал йога поздарының көпшілігі тұрып басталады.

Құқықтық мәртебе

Пилатес кәсіби түрде реттелмейді. 2000 жылдың қазан айында АҚШ федералды соты «Пилатес» терминін жалпы қолданысқа енген термин деп шешті, осылайша оны кез келген шектеусіз пайдалануға рұқсат берді. Бұл термин әдістің негізін қалаушының есімінен шыққандықтан, жазуда әлі де үлкен әріппен жазылады. Сот шешімінің нәтижесінде Пилатес әдісі альянсы Пилатес қауымдастығының кәсіби ұйымы ретінде құрылды. Оның мақсаты – стандарттарды белгілеу, бірлікті қолдау және кәсіби деңгейді арттыру арқылы Джозеф Х. Пилатестің мұрасын сақтау және оның жаттығу әдісін дамытуға бағытталған мұғалімдер, оқытушылар, студиялар мен орталықтарды біріктіретін халықаралық ұйым құру болып табылады.