Қағаз бен матаға жағылатын қорғаушы қабат – сайз. Ол сіңіруді, тозуға төзімділікті өзгертеді, суретшілерге дайындауға, фотобаспада сапаны арттыруға көмектеседі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Қағаз немесе матаға арналған қорғаныш глазурь.
Protective glaze for paper or fabric
Өлшегіш немесе өлшеу – қорғаныш толтырғыш немесе глазурь ретінде әрекет ету үшін басқа материалдарға, әсіресе қағаздар мен маталарға қолданылатын немесе олардың құрамына енгізілетін зат. Өлшегіш қағаз және тоқыма өндірісінде осы материалдардың сіңіру және тозу қасиеттерін өзгерту үшін қолданылады. Өлшегіш алтын жалату үшін майлы беттік дайындықтарда қолданылады (кейде осы контексте мордант деп те аталады). Суретшілер мен әртістер оны кейбір өнер техникалары үшін қағаз және мата беттерін дайындау үшін пайдаланады. Фотографияда өлшегіш баспаның қалыптығын арттыру, баспаның жылтырлығын өзгерту немесе қағаз түріне және баспа техникасына байланысты басқа мақсаттар үшін қолданылады. Композиттік материалдардағы талшықтар матрицалық материалмен жабысуды жақсарту үшін әртүрлі өлшегіш заттармен өңделеді. Қағаз өндірісі кезінде өлшегіш қағаздың құрғақ күйде сұйықтықты сіңіруге бейімділігін азайту үшін қолданылады, мақсаты – бояулар мен сызғыштардың қағаз бетінде қалып, сіңіп кетпей, сонда кебуіне мүмкіндік беру. Бұл баспа, бояу және жазу үшін біркелкі, тиімді және дәл бет қамтамасыз етеді. Бұл қағаз талшықтарының капиллярлық әсер арқылы сұйықтықты сіңіруге ұмтылысын шектеу арқылы қол жеткізіледі. Сонымен қатар, өлшегіш абразивтілікке, бүктелуге, аяқталуға, басып шығаруға, тегістеуге және беттік байланыстың беріктігіне әсер етеді, сондай-ақ беттік тесіктерді және тозуды азайтады. Өлшегішке қатысты қағаздардың үш санаты бар: өлшегішсіз (су жапырағы), нашар өлшегіш (бос өлшегіш) және күшті өлшегіш (қатты өлшегіш). Су жапырағының суға төзімділігі төмен және сіңіргіш қағаздарды қамтиды. Бос өлшегіш қағаз белгілі бір деңгейде сіңіргіш, мысалы, газет қағазы, ал қатты өлшегіш қағаздар ең жоғары суға төзімділікке ие, мысалы, жабынталған ұсақ қағаздар мен сұйық қаптама картоны. Өлшегіштің екі түрі бар: ішкі өлшегіш, кейде оны машиналық өлшегіш деп те атайды, және беттік өлшегіш (құмыралық өлшегіш). Ішкі өлшегіш дерлік барлық қағаздарға, әсіресе машинамен жасалғандарға қолданылады, ал беттік өлшегіш жоғары сапалы облигациялық, есептік және жазу қағаздарына қосылады.
Sizing or size is a substance that is applied to, or incorporated into, other materials—especially papers and textiles—to act as a protective filler or glaze. Sizing is used in papermaking and textile manufacturing to change the absorption and wear characteristics of those materials. Sizing is used for oil based surface preparation for gilding (sometimes called mordant in this context). It is used by painters and artists to prepare paper and textile surfaces for some art techniques. Sizing is used in photography to increase the sharpness of a print, to change the glossiness of a print, or for other purposes depending on the type of paper and printing technique. Fibers used in composite materials are treated with various sizing agents to promote adhesion with the matrix material. Sizing is used during paper manufacture to reduce the paper's tendency when dry to absorb liquid, with the goal of allowing inks and paints to remain on the surface of the paper and to dry there, rather than be absorbed into the paper. This provides a more consistent, economical, and precise printing, painting, and writing surface. This is achieved by curbing the paper fibers' tendency to absorb liquids by capillary action. In addition, sizing affects abrasiveness, creasability, finish, printability, smoothness, and surface bond strength and decreases surface porosity and fuzzing. There are three categories of papers with respect to sizing: unsized (water leaf), weak sized (slack sized), and strong sized (hard sized). Waterleaf has low water resistance and includes absorbent papers for blotting. Slack sized paper is somewhat absorbent and includes newsprint, while hard sized papers have the highest water resistance, such as coated fine papers and liquid packaging board. There are two types of sizing: internal sizing, sometimes also called engine sizing, and surface sizing (tub sizing). Internal sizing is applied to almost all papers and especially to all those that are machine made, while surface sizing is added for the highest grade bond, ledger, and writing papers.
Жер бетінің өлшемі
Беттік өңдеу ерітінділері негізінен модификацияланған крахмалдан және кейде басқа гидроколлоидтардан, мысалы желатиннен немесе акрилді сополимерлер сияқты беттік өңдеу агенттерінен тұрады. Беттік өңдеу агенттері – гидрофильді (суды тартатын) және гидрофобты (суды тебілетін) екі ұшы бар амфифильді молекулалар. Өңдеу агенті субстрат талшықтарына жабысып, гидрофильді бөлігі талшыққа, ал гидрофобты бөлігі сыртқа қарап, пленка түзеді, нәтижесінде тегіс және суды тебілетін жабын пайда болады. Өңдеу қағаздың немесе материалдың беткі беріктігін, басылу қабілетін және суға төзімділігін арттырады. Өңдеу ерітіндісіне қағаздың немесе материалдың мөлдірлігі мен ақ түсін жақсарту үшін оптикалық ақтандырғыштар (ОА) да қосылуы мүмкін.
Surface sizing solutions consist of mainly modified starches and sometimes other hydrocolloids, such as gelatine, or surface sizing agents such as acrylic co polymers. Surface sizing agents are amphiphilic molecules, having both hydrophilic (water loving) and hydrophobic (water repelling) ends. The sizing agent adheres to substrate fibers and forms a film, with the hydrophilic tail facing the fiber and the hydrophobic tail facing outwards, resulting in a smooth finish that tends to be water repellent. Sizing improves the surface strength, printability, and water resistance of the paper or material to which it is applied. In the sizing solution, optical brightening agents (OBA) may also be added to improve the opacity and whiteness of the paper or material surface.
Ішкі өлшемі
Қағаз өндірісінде ылғалды бөлімде қолданылатын дәстүрлі ішкі мөлшерлендіруші химиялық заттар – алкилкетен димері (AKD) және нейтралды pH ортасында алкил сукциндік ангидрид (ASA), сондай-ақ қышқыл ортаны қажет ететін және кейбір қағаз фабрикаларында әлі де қолданылып жүрген көне розин жүйесі.
Usual internal sizing chemicals used in papermaking at the wet end are alkyl ketene dimer (AKD) and alkyl succinic anhydride (ASA) in neutral pH conditions, and the more ancient rosin system which requires acidic conditions and is still used in some mills.
Сақтау
Қағаздың өлшемделуі қағазды басып шығаруға ыңғайлы ету үшін жасалса, шайындықты қолдана отырып қышқыл өлшемделуі баспа қағазының беріктігін азайтады және басылған құжаттарды сақтауда қиындық тудырады. Қағаз жасау тарихында крахмалмен өлшемделу ерте заманнан белгілі. Дард Хантер «Он сегіз ғасырлық қағаз жасау» еңбегінде: «Қытайлықтар б.з. 768 жылы қағазды өлшемдеу үшін крахмал қолданған және оны он төртінші ғасырға дейін, жануарлардың желімімен алмастырғанша қолданып келген» деп жазады. Хантер осы қағаз фабрикаларындағы өлшемдеу процесін былай сипаттайды:
While sizing is intended to make paper more suitable for printing, acidic sizing using rosin also makes printing paper less durable and poses a problem for preservation of printed documents. Sizing with starch was introduced quite early in the history of papermaking. Dard Hunter in Papermaking through Eighteen Centuries corroborates this by writing, "The Chinese used starch as a size for paper as early as A. D. 768 and its use continued until the fourteenth century when animal glue was substituted." Hunter describes the process of sizing in these paper mills in the following:
Цитата|Қағазды кептіргеннен кейін, ескі қағаз жасаушылар оны жануарлардың терісінен алынған желімге малып, өлшемдейтін. Қағаздың сияға өтпеуі үшін өлшемдеу қажет болды, бірақ жазу қағазына қарағанда басып шығару қағазына өлшемдеу көбірек қажеттілік тудыратын. Он бесінші ғасырдың көптеген кітаптары өлшемделмеген қағазға басылған, себебі бұл қосымша өңдеу баспа үлгісі үшін қажет емес еді. Өлшемдеу жұмысын жұмысшы екі ағаш таяқтың көмегімен бірнеше парақты ұстап, қағазды жылы, желім тәрізді сұйықтыққа батыру арқылы жүзеге асыратын. Содан кейін парақтарды сығып, артық желімді шығаратын. Қағазды өлшемдеудің бұл қарапайым әдісі өте ысырапты болды, өйткені көптеген парақтар жыртылып, қолдануға жарамсыз болып қалды. Ертедегі қағаз фабрикаларының өлшемдеу бөлмесі осы себепті «қасапхана» деп аталды. Кітапханалық сақтау саласында «целлюлозаның қышқылдық гидролизі және оған байланысты көмірсулар қағаздың ескіруіне себеп болатын негізгі факторлардың бірі болып табылады» дегені белгілі. Кейбір мамандар розинамен өлшемделген қағаздың бұзылу процесін зерттеумен қатар, тұрақты қағаз және қағазды уақыт өте келе жоймайтын өлшемдеу агенттерін әзірлеу жұмыстарын жүргізуде. Қағазды сақтау және өлшемдеуге қатысты екіншілік мәселе – жуу, оны В. Дэниелс және Дж. Косек былай сипаттайды: «Судағы түссіздену негізінен суда еритін материалдың еріуі арқылы жүзеге асырылады; бұл әдетте қағазды суға батыру арқылы жасалады». Мұндай процесте қағазға жағылған беткі қабаттар, мысалы жоғарыда көрсетілгендей, қағаз жасаудың алғашқы кезеңдеріндегі өлшемдеу материалдары, қағаздан алынып тасталуы мүмкін, бұл арнайы коллекциялар кітапханасында белгілі бір қызығушылық тудыруы мүмкін. Қағаз жасаудағы кейінгі процестер, Х. Хардман мен Е. Дж. Коул сипаттағандай, «қозғалтқышпен өлшемдеуге» ұқсас болғандықтан, «қозғалтқышпен өлшемдеу, өндіріс процесінің бір бөлігі болып табылады және парақтарды жасау алдында қоспалар немесе массаға қосылады», өлшемдеуді жою туралы алаңдаушылық азайды, сондықтан әдебиеттердің көп бөлігі қышқыл қағаздарды сақтау және осы сияқты мәселелерге көбірек назар аударады.
Quote|The drying completed, the old papermakers dipped their paper into an animal size that had been made from the parings of hides, which they procured from the parchment makers. It was necessary to size that paper so that it would be impervious to ink, but sizing was more needed in writing than in printing papers. Many books of the fifteenth century were printed upon paper that had not been sized, this extra treatment not being essential for a type impression. The sizing was accomplished by a worker holding a number of sheets by the aid of two wooden sticks, and dipping the paper into the warm gelatinous liquid. The sheets were then pressed to extract the superfluous gelatine. This crude method of sizing the paper was extremely wasteful as many sheets were torn and bruised beyond use. The sizing room of the early paper mills, was, for this reason, known as the 'slaughter house'. In the field of library preservation it is known "that acid hydrolysis of cellulose and related carbo hydrates [sic] is one of the key factors responsible for the degradation of paper during ageing." Some professional work has focused on the specific processes involved in the degradation of rosin sized paper, in addition to work on developing permanent paper and sizing agents that will not eventually destroy the paper. An issue on the periphery to the preservation of paper and sizing, is washing, which is described by V. Daniels and J. Kosek as, "The removal of discolouration in water is principally effected by the dissolution of water soluble material; this is usually done by immersing paper in water." In such a process, surface level items applied to the paper, such as size in early paper making processes as seen above, have the possibility of being removed from the paper, which might have some item specific interest in a special collections library. With later processes in paper making being more akin to "engine sizing," as H. Hardman and E. J. Cole describe it, "Engine sizing, which is part of the manufacturing process, has the ingredients added to the furnish or stock prior to sheet formation," the concern for the removal of size is less, and as such, most literature focuses on the more pressing issue of preserving acidic papers and similar issues.
Алтынмен қалау
"Сайзинг" – алтын жалату алдында тонкіректе алтын қабатының негізге жабысуын қамтамасыз ету үшін бетке жағылатын кез келген зат. Жұмыртқа ақуы көбінесе сайзинг ретінде қолданылған; ежелгі египеттіктер кейде қанды пайдаланған. Алтын жапырақтарын жабуға арналған дәстүрлі материалдардың ішінде сумен сұйылтылған және қыздырылған қоян терісі желімі (су арқылы алтын жалату) және қайнатылған зығыр майы (май арқылы алтын жалату) бар; заманауи материалдарға поливинил ацетаты кіреді.
Sizing is a term used for any substance which is applied to a surface before gilding in order to ensure adhesion of the thin gold layer to the substrate. Egg whites have often been used as sizing; the Ancient Egyptians sometimes used blood. Other commonly used traditional materials for gold leaf sizing are rabbit skin glue diluted and heated in water (water gilding), and boiled linseed oil (oil gilding); modern materials include polyvinyl acetate.
Тоқымалық жиектің өлшемін анықтау
Тоқыма жіптің негіздік қаптауы, сондай-ақ таспалық қаптау, жіптің жыртылуын азайту және осылайша тоқу машинасының тоқтауын болдырмау үшін маңызды. Тоқу машинасының ішінде негіздік жіптерге түрлі әсерлер тиеді, яғни циклдық кернеу, иілу, тоқу станогінің әртүрлі бөліктеріндегі тозу және жіптер арасындағы үйкеліс. Қаптау арқылы жіптің беріктігі мен тозуға төзімділігі артады, ал жіптің түктілігі азаяды. Беріктіктің арту дәрежесі талшық пен қаптама арасындағы жабысу күшіне, қаптаманың ену тереңдігіне, сондай-ақ жіптің қапталуына байланысты. Жіпті қорғау үшін түрлі суға ерігіш полимерлер, яғни тоқыма қаптағыштары/химиялық заттар қолданылады, мысалы, модификацияланған крахмал, поливинил спирті (PVA), карбоксиметил целлюлоза (CMC) және акрилаттар. Сонымен қатар, негіздік жіптердің тозуын азайту үшін балауыз қосылады. Жіптің материалының түрі (мысалы, мақта, полиэстер, зығыр), жіптің қалыңдығы және тоқу машинасының түрі қаптау рецептін анықтайды. Көбінесе қаптау ерітіндісінің құрамында қой майы болады. Қой майы – жануар майы, тоқу кезінде жіптің тозуға төзімділігін арттыру үшін қолданылады. Қаптау ерітіндісі негіздік жіпке қаптау машинасы арқылы жағылады. Тоқу процесінен кейін мата дезировкаланады (жуылады). Қаптау қолмен немесе қаптау машинасы арқылы жасалуы мүмкін.
Textile warp sizing, also known as tape sizing, of warp yarn is essential to reduce breakage of the yarn and thus production stops on the weaving machine. On the weaving machine, the warp yarns are subjected to several types of actions i. e. cyclic strain, flexing, abrasion at various loom parts, and inter yarn friction. With sizing, the strength—abrasion resistance—of the yarn will improve and the hairiness of yarn will decrease. The degree of improvement of strength depends on adhesion force between fiber and size, size penetration, as well as encapsulation of yarn. Different types of water soluble polymers called textile sizing agents/chemicals such as modified starch, polyvinyl alcohol (PVA), carboxymethyl cellulose (CMC), and acrylates are used to protect the yarn. Also wax is added to reduce the abrasiveness of the warp yarns. The type of yarn material (e. g. cotton, polyester, linen), the thickness of the yarn, and the type of weaving machinery will determine the sizing recipe. Often, the sizing liquor contain mutton tallow. Mutton tallow is an animal fat, used to improve abrasion resistance of yarns during weaving. The sizing liquor is applied on warp yarn with a warp sizing machine. After the weaving process the fabric is desized (washed). Sizing may be done by hand, or in a sizing machine.
Майлы бояу үшін маталарды өлшеу
Майлы бояу үшін кенепті дайындау әрқашан өлшеумен басталады: бояуға тікелей қолданса, кенеп бұзылып кетеді. Ғасырлар бойы кенепті өлшеу үшін көбінесе жануар терінен жасалған желім қолданылып келді. Көркемдік өлшеу – жамылғының орнын баспайды: оның мақсаты сурет салуға арналған тегіс бет жасау емес, ол кенептің тесіктерін толтыру және оны жамылғыдан оқшаулау үшін ғана қолданылады.
Preparation of canvas for the oil painting always includes sizing: the canvas will "rot" if directly exposed to the paint. Aqueous glue, frequently the hide glue was used for sizing the canvas for centuries, Size in art is not a replacement for ground: it is not intended to form a level surface for painting, it is used to simply fill pores and isolate the canvas from the actual ground.