Кіріспе

Ағаш түрлері
қызанақ ағашы деген ортақ атаумен тағы да басқа ағаштар

Магнолия акумината, көбінесе қызанақ ағашы (көбінесе бір сөзбен "қызанақағашы" деп жазылады), қызанақ магнолиясы немесе көк магнолия деп аталады, ең ірі магнолиялардың бірі және суыққа төзімділерінің бірі. Бұл АҚШ-тың шығыс бөлігінде және Канаданың оңтүстік Онтариосында өсетін ірі орман ағашы. Бұл ағаш көбінесе тоғайларда емес, шашыраңқы түрде, жеке-жеке өседі. Қызанақ ағашы негізінен Апалачи белдеуінде, оның ішінде Аллегений және Камберленд үстірттерінде, Пенсильванияның және Нью-Йорктің батысында кездеседі. Сонымен қатар, АҚШ-тың оңтүстік-шығысында көптеген оқшауланған топтамалар және Оңтүстік Онтариода бірнеше шағын топтамалар бар. Канадада қызанақ ағашы жойылуға жақын түрлер тізіміне енгізілген және Канаданың қауіп төндіретін түрлер туралы заңымен қорғалады. 1993 жылы Солтүстік Американың тума өсімдіктер қоғамы Магнолия акуминатаның өсетін орнын сақтау үшін, сонымен қатар "Шырақ ағаш" деп те аталатын Shining Tree Woods сатып алды. Жапырақтары жапырақты, қарапайым және кезектесіп орналасқан, овалдан сопақшаға дейін, ұзындығы және ені, жиектері тегіс және төменгі жағында мамықтанған. Олар екі түрде кездеседі: екі ұшы да сүйір немесе түбі орташа шнурлы (мұндайлар әдетте ағаштың жоғарғы бөлігінде ғана пайда болады). Көптеген магнолиялардан айырмашылығы, гүлдері көзге түспейді. Олар әдетте кішкентай, сары-жасыл түсті және сәуірден маусымға дейін ағаштың жоғарғы жағында гүлдейді. Магнолия акумината жапырақтары ұштарында сүйір және осы қасиеті үшін "сүйір" (acuminate) деп аталады, яғни ұсақ нүктеге дейін тартылуы. "Қызанақ ағашы" деген атау піспеген жемістерге байланысты, олар жасыл және көбінесе кішкентай қиярға ұқсайды; жемістері қою қызыл түске дейін жетіледі және ұзындығы мен ені, жеке карпельдері ашылып, жарқын қызыл тұқымдарды шығарады, әр жемісте 10–60 тұқым болады. Піскен жемісі жарқыраған қызғылт-сары түсті.

Пайдалануы және өсірілуі

Қызанақ ағаштары саябақтар мен бақтар үшін тамаша көлеңкелі ағаштар, бірақ оларды көше ағаштары ретінде пайдалану ұсынылмайды. Егілген кезде олар әдетте тек 15-20 метрге дейін өседі, бірақ идеалды орман жағдайларында 25 метрден астам биікке жетеді. Олар өте үлкен болуы мүмкін: АҚШ-тың ұлттық (және әлемдік чемпион деп саналатын) чемпионы Огайо штатының Старк округінде орналасқан, оның диаметрі 2,4 метр, ал биіктігі 29 метр. Олар терең, ылғалды, жақсы су өткізетін, сәл қышқыл топырақта жақсы өседі, бірақ сілтілі топыраққа да төзімді. Олардың жуан, ет тәрізді тамыр жүйесіне байланысты ауыстыру қиын, сондықтан оларды беткейге жақын отырғызу керек және жақсы топырақ түйінімен ерте көктемде көшіру керек. Ағаш өңдеу саудасында осы ағаштың ағашы туысқан тюльпан ағашымен (Liriodendron tulipifera) алмастырыла береді. Магнолия аккумината сары гүл түсі мен суыққа төзімділігін бөлісетін жаңа сорттарды шығару үшін қолданылған. Бұған қоса, ол бал аралары мен көбелектерді тартатын және қолдайтын тозаңдаушы өсімдік ретінде танылған. Бұл өсімдік көбелектерге тамақ беріп, олардың дербес кезеңінде қоныс іздеуге мүмкіндік береді.