Кіріспе

Монокорд, сонымен қатар сонометр деп те аталады (төменде қараңыз), – бір (моно) ішекті (кордты) қамтитын ежелгі музыкалық және ғылыми зертханалық аспап. Монокорд термині кейде тек бір ішегі бар және таяқша тәрізді корпусы бар кез келген музыкалық аспаптың классын атау үшін қолданылады. Hornbostel–Sachs жүйесі бойынша, ішек доғалары таяқшалы цитралар (311.1) болып саналады, ал монокордтар дәстүрлі түрде тақта цитралар (314) болып табылады. "Гармониялық канон" немесе монокорд, ең болмағанда, "бірдей ұзындықтағы тақтасы бар жіп, оның үстінде белгілі бір ноталарды алу үшін жіпті тоқтату қажетті нүктелер белгіленеді", осылайша салыстыруға мүмкіндік береді. Ішек екі басында бекітіліп, дыбыс қорабына керіледі. Бір немесе бірнеше жылжымалы тіреуіштер жиіліктер арасындағы математикалық қатынастарды көрсету үшін қолданылады. "Жалғыз ішегі, жылжымалы тіреуіші және градуировкаланған сызығы бар монокорд (канон [грекше: заң]) ноталар мен сандар, интервалдар мен пропорциялар, сезімдік қабылдау және математикалық логика арасындағы қашықтықты көпірдейді". Дегенмен, "музыка, математика және астрономия да монокордта тығыз байланысты болған". Интервалдар арасындағы математикалық қатынастарды көрсетуге арналған оқу құралы ретінде монокорд орта ғасырлар бойы қолданылып келді.

Құралдар

Монокордтың бөліктеріне аспапты бұрау тірегі, табалдырық, сым, жылжымалы тірек, бекітілген тірек, калибрлеу белгілері, қуыс немесе резонанстық қорап және аяқ тірегі кіреді. Дәлдікті қамтамасыз ету үшін осы әдіспен соңғы түзетуді қолдану қажет.

Монокордты орындаушылар

Монокорд шумер жазбаларында кездеседі, ал кейбіреулердің пікірінше, оны Пифагор (б.з.д. VI ғасыр) қайта ойлап тапқан. 1618 жылы Роберт Фладд птолемейлік ғаламды музыкалық интервалдармен байланыстыратын дүниелік монокордты (сондай-ақ, аспандық немесе құдайлық монокордты) жасады. "Мерсенннің монокордты қолдану арқылы (1637) жасаған жаңалығы – физикалық сезімталдық па, әлде Пифагордың кішкентай толық сандардың маңыздылығына деген сенімі ме? Ол соңғысы болды." Psalmodicon – ұқсас аспап, бірақ жылжымалы тіреуіш орнына хроматикалық тақтасы бар, 1820 жылдары Данияда жасалды және Скандинавиядағы шіркеулерде органға балама ретінде кеңінен таралды. Скандинавиялық иммигранттар оны АҚШ-қа да әкелді. ХХ ғасырдың соңында ол сирек кездесетін болды, бірақ соңғы кезде халық музыканттары оны қайта жаңғыртты. Аспандық монокордтың суреті 1952 жылы Гарри Эверетт Смиттің "Америкалық халық музыкасының антологиясы" кітабының мұқабасында, ал 1977 жылы С.К. Хенгердің "Космографиялық әйнек: Ренессанс кезеңінің ғаламдық диаграммалары" кітабында (133-бет) пайдаланылды. Роберт Фладдтың "Utriusque Cosmi, Maioris scilicet et Minoris, Metaphysica, Physica, Atque Technica Historia" ("Tomus Primus"), 1617 ж. кітабының 90-бетіндегі монокорд mundanum (дүниелік монокорд) суреті Кеплер квартетінің 2011 жылғы аудио CD-сінің мұқабасы ретінде қолданылды: Бен Джонстон: Квартеттер № 1, 5 және 10 (New World Records Cat. No. 80693). Бұл – стандартты пифагорлық настройка жүйесінен тыс жоғары гармоникаларға дейін кеңейтілген биіктік қатынастарын пайдаланатын классикалық музыка. Эксперименталды рок және заманауи классикалық музыкада қолданылатын қазіргі ойнау техникасы – 3-ші тіреуіш. Бұл техника монокордта қолданылатын механизммен бірдей: қосымша тіреуіш арқылы жіпті екі бөлікке бөлу.

Сонометр

Сонометр – тербелістердің кернеуін, жиілігін немесе тығыздығын өлшеуге арналған диагностикалық құрал. Олар медициналық ортада есту қабілетін және сүйек тығыздығын тексеру үшін қолданылады. Есту сезімталдығын анықтау үшін сонометр немесе аудиометр пайдаланылады, ал клиникалық сүйек сонометрі сүйек тығыздығын өлшейді, бұл остеопороз қаупі сияқты жағдайларды анықтауға көмектеседі. Аудиологияда бұл құрылғы есту қабілетінің төмендеуі және құлақтың басқа да ауруларын тексеру үшін қолданылады. Аудиометр адамның құлағымен қалыпты түрде сезіне алатын жиіліктегі дыбыстарды есту қабілетін өлшейді. Әдетте, аудиометр арқылы бірнеше тест жүргізіледі, содан кейін есту қабілетін бағалау үшін пайдаланылады. Тест нәтижелері аудиограмма деп аталатын кестеде тіркеледі. Клиникалық сүйек сонометрі – остеопорозбен байланысты сүйек сынуының қаупін анықтайтын құрал. Бұл тест, ультрадыбыстық сүйек тығыздығын анықтау скринингі деп аталады, көбінесе диагностикалық мақсаттар үшін қолданылмайды; ол негізінен қауіпті бағалау құралы ретінде қолданылады. Тестілеу көбінесе жеке тарихы остеопорозға шалдығу қаупі жоғары екенін көрсететін адамдарға ұсынылады. Тестілеуді әдетте остеопорозды емдеуге маманданған ортопед, ревматолог немесе невролог жүргізеді. Науқас жай ғана өкшесін сонометрге қойып, сосын сүйек тығыздығын анықтау үшін ультрадыбыс сәулесімен сканерлейді. Бұл тез және төмен құнды процедура, әдетте 30 секундтан кем уақыт алады. Нәтижелер әдетте процедурадан кейін дереу қолжетімді болады. Екі типті нәтижелер болуы мүмкін: T-балл, ол пациенттің сканерін сол жыныстағы жас адамның сканерімен салыстырады; және Z-балл, ол сканерлеуді ұқсас жас, салмақ және жынысты адаммен салыстырады. T-балл нәтижелері остеопороз қаупін бағалау үшін қолданылады. 1-ден жоғары балл остеопорозға төмен қауіпті көрсетеді; 1-ден 2,5-ке дейін балл остеопороз даму қаупін көрсетеді; ал 2,5-тен төмен балл остеопороз болуы мүмкін екенін және қосымша тексеру қажет екенін көрсетеді. Z-балл пациенттің жасына сәйкес басқалармен салыстырғанда сүйектің қаншалықты көп екенін көрсетеді. Егер бұл сан жоғары немесе төмен болса, қосымша тексерулер тағайындалуы мүмкін.