Кіріспе

Музыкалық аспапты күйлеу әдісі [[Сурет:Рангы 2 темпераменттер генераторымен биiншiге және кезеңмен октаваға жақын. Syntonic tuning continuum, 702 цент Пифагор көйлеуін көрсетеді. Бұл қатынас, сондай-ақ "таза" кемелді бесінші деп аталады, өйткені ол ең қоңыр әуенді және құлаққа оңай үйлесімді, сонымен қатар 3 санының маңыздылығына байланысты таңдалған. Новалис айтқандай, "Музыкалық пропорциялар маған әсіресе дұрыс табиғи пропорциялар сияқты көрінеді". Басқаша айтқанда, бұл генераторы 3:2 қатынасы (яғни, температураланбаған кемелді бесінші) болатын синтоникалық темпераменттің күйленуі, ол шамамен 702 центке тең. Бұл жүйе Ежелгі Месопотамияға дейін жетеді; қараңыз. Бұл жүйе Ежелгі гректерге, әсіресе Пифагорға (б.з.д. VI ғасыр) қазіргі музыка теориясының авторлары тарапынан кеңінен дұрыс емес жатқызылған, ал Птолемей және кейінірек Боэций тетрахордты тек екі интервалға бөлуді – латын тілінде "semitonium", "tonus", "tonus" деп аталатын (256:243 × 9:8 × 9:8) – Эратостенге жатқызды. "Пифагорлық күйлеу" деп аталатын әуенді музыканттар 16 ғасырдың басына дейін қолданды. "Пифагор жүйесі бесіндіктердің тазалығына байланысты идеалды болып көрінеді, бірақ кейбіреулер басқа интервалдарды, әсіресе үлкен үшіншіні, тым дұрыс емес деп санайды, сондықтан үлкен аккордтар диссонанс болып есептелуі мүмкін". Грек музыкасында ол тетрахордтарды күйлеу үшін қолданылды, олар октаваны қамтитын шкалаларға біріктірілді. Пифагордың кеңейтілген күйлеуі мен 12 тондық пифагорлық темпераменті арасында айырма жасауға болады. Кеңейтілген Пифагор күйлеуі батыс музыкалық нотациямен 1:1 сәйкес келеді және бесіндіктер санына шектеу жоқ. 12 тондық Пифагор темпераментінде октаваға 12 тонмен шектеледі және пифагор жүйесіне сәйкес энармониялық нотацияға сәйкес көптеген музыканы ойнау мүмкін емес, оның орнына, мысалы, кішірейтілген алтыншы "жалған бесіншіге" айналады.

Тарих және қолданылуы

Жүйе Ежелгі Месопотамияға қатысты, және жоғарылап келе жатқан квинталар мен төмендеп келе жатқан кварталардан тұрады; қараңыз. Ежелгі грек музыкасында бұл жүйе көбінесе Пифагорға (шамамен б.з.д. 500 жылы өмір сүрген) музыка теориясының заманауи авторларымен байланыстырылды; Ежелгі гректер өздерінің музыка теориясының көп бөлігін Месопотамиядан алды, соның ішінде диатоникалық гамма, пифагорлық настройка және ладтар. Қытайдың Ши-эр-лю гаммасы пифагорлық гаммадағыдай интервалдарды қолданады және б.з.д. 600-жылдар мен 240-жылдар аралығында ойлап табылды. 12 тондық пифагорлық темпераменттегі қасқыр интервалының салдарынан, бұл настройка қазіргі уақытта сирек қолданылады, бірақ ол кең таралған деп есептеледі. Көлемі жиі өзгермейтін немесе гармониялық жағынан тым күрделі емес музыкада қасқыр интервалы мәселе тудырмауы мүмкін, себебі мұндай шығармаларда барлық мүмкін квинталар естілмейді. Кеңейтілген пифагорлық настройкада қасқыр интервалы жоқ, барлық таза квинталар дәл 3:2 арақатынасында. 12 тондық пифагорлық темпераменттегі көптеген квинталар 3:2 қарапайым арақатынасында болғандықтан, олар өте "тегіс" және үйлесімді дыбысталады. Ал терциялардың көпшілігі (үлкен терция үшін 81:64 және кіші терция үшін 32:27) салыстырмалы түрде күрделі арақатынастарда болғандықтан, аспапқа байланысты олар нашар дыбысталуы мүмкін. Шамамен 1510 жылдан бастап, терциялар консонанстар ретінде қарастырыла бастағанда, миттондық темперамент, әсіресе төрттен бірліктерді 5:4 арақатынасына келтіретін төрттен бірлік миттондық настройка, клавиатуралық аспаптарды настройкалаудың ең танымал жүйесіне айналды. Сонымен қатар, Рамос және кейін Зарлино синтоникалық диатоникалық таза настройканы әншілер үшін стандартты настройка ретінде ұсынды. Дегенмен, миттондық настройка өзінің гармониялық қиындықтарын ұсынды. Оның қасқыр интервалы пифагорлық настройкадан да нашар болды (сондықтан ол пифагорлық настройкадағы 12 емес, октаваға 19 перне қажет болды). Осының салдарынан, миттондық настройка барлық музыкаға жарамды болмады. 18 ғасырдан бастап, аспаптардың тональностьты өзгертуге деген қалауы артып, қасқыр интервалынан қашу үшін жақсы темпераменттер кеңінен қолданыла бастады, содан кейін тең темпераментке көшті. Пифагорлық темперамент әлі де заманауи классикалық музыканың кейбір бөліктерінде әншілерден және скрипка отбасысы сияқты тұрақты настройкасы жоқ аспаптардан естілуі мүмкін. Орындаушыда гаммаларға негізделген жекелеген бөлімдер болса, олар пифагорлық интонацияны қолдануға бейім, себебі ол гамманың ең жақсы түрде дыбысталуын қамтамасыз етеді, содан кейін басқа бөлімдер үшін басқа темпераменттерге қайта оралады (хордалық немесе арпеджиолық фигуралар үшін таза интонация және фортепиано немесе оркестрмен бірге орындалғанда тең темперамент). Мұндай өзгерістер ешқашан жазылмайды және көрермендер үшін көбінесе байқалмайды, жай ғана "көңілге қонымды" дыбыстайды.