Кіріспе
Музыкалық аспапты күйлеу әдісі [[Сурет:Рангы 2 темпераменттер генераторымен биiншiге және кезеңмен октаваға жақын. Syntonic tuning continuum, 702 цент Пифагор көйлеуін көрсетеді. Бұл қатынас, сондай-ақ "таза" кемелді бесінші деп аталады, өйткені ол ең қоңыр әуенді және құлаққа оңай үйлесімді, сонымен қатар 3 санының маңыздылығына байланысты таңдалған. Новалис айтқандай, "Музыкалық пропорциялар маған әсіресе дұрыс табиғи пропорциялар сияқты көрінеді". Басқаша айтқанда, бұл генераторы 3:2 қатынасы (яғни, температураланбаған кемелді бесінші) болатын синтоникалық темпераменттің күйленуі, ол шамамен 702 центке тең. Бұл жүйе Ежелгі Месопотамияға дейін жетеді; қараңыз. Бұл жүйе Ежелгі гректерге, әсіресе Пифагорға (б.з.д. VI ғасыр) қазіргі музыка теориясының авторлары тарапынан кеңінен дұрыс емес жатқызылған, ал Птолемей және кейінірек Боэций тетрахордты тек екі интервалға бөлуді – латын тілінде "semitonium", "tonus", "tonus" деп аталатын (256:243 × 9:8 × 9:8) – Эратостенге жатқызды. "Пифагорлық күйлеу" деп аталатын әуенді музыканттар 16 ғасырдың басына дейін қолданды. "Пифагор жүйесі бесіндіктердің тазалығына байланысты идеалды болып көрінеді, бірақ кейбіреулер басқа интервалдарды, әсіресе үлкен үшіншіні, тым дұрыс емес деп санайды, сондықтан үлкен аккордтар диссонанс болып есептелуі мүмкін". Грек музыкасында ол тетрахордтарды күйлеу үшін қолданылды, олар октаваны қамтитын шкалаларға біріктірілді. Пифагордың кеңейтілген күйлеуі мен 12 тондық пифагорлық темпераменті арасында айырма жасауға болады. Кеңейтілген Пифагор күйлеуі батыс музыкалық нотациямен 1:1 сәйкес келеді және бесіндіктер санына шектеу жоқ. 12 тондық Пифагор темпераментінде октаваға 12 тонмен шектеледі және пифагор жүйесіне сәйкес энармониялық нотацияға сәйкес көптеген музыканы ойнау мүмкін емес, оның орнына, мысалы, кішірейтілген алтыншы "жалған бесіншіге" айналады.
[[Image:Rank 2 temperaments with the generator close to a fifth and period an octave. jpg|right|250px|thumb|The syntonic tuning continuum, showing Pythagorean tuning at 702 cents. This ratio, also known as the "pure" perfect fifth, is chosen because it is one of the most consonant and easiest to tune by ear and because of importance attributed to the integer 3. As Novalis put it, "The musical proportions seem to me to be particularly correct natural proportions." Alternatively, it can be described as the tuning of the syntonic temperament in which the generator is the ratio 3:2 (i. e., the untempered perfect fifth), which is ≈ 702 cents wide. The system dates to Ancient Mesopotamia; see The system is named, and has been widely misattributed, to Ancient Greeks, notably Pythagoras (sixth century BC) by modern authors of music theory, while Ptolemy, and later Boethius, ascribed the division of the tetrachord by only two intervals, called "semitonium", "tonus", "tonus" in Latin (256:243 × 9:8 × 9:8), to Eratosthenes. The so called "Pythagorean tuning" was used by musicians up to the beginning of the 16th century. "The Pythagorean system would appear to be ideal because of the purity of the fifths, but some consider other intervals, particularly the major third, to be so badly out of tune that major chords [may be considered] a dissonance." In Greek music it was used to tune tetrachords, which were composed into scales spanning an octave. A distinction can be made between extended Pythagorean tuning and a 12 tone Pythagorean temperament. Extended Pythagorean tuning corresponds 1 on 1 with western music notation and there is no limit to the number of fifths. In 12 tone Pythagorean temperament however one is limited by 12 tones per octave and one cannot play most music according to the Pythagorean system corresponding to the enharmonic notation, instead one finds that for instance the diminished sixth becomes a "wolf fifth".
Тарих және қолданылуы
Жүйе Ежелгі Месопотамияға қатысты, және жоғарылап келе жатқан квинталар мен төмендеп келе жатқан кварталардан тұрады; қараңыз. Ежелгі грек музыкасында бұл жүйе көбінесе Пифагорға (шамамен б.з.д. 500 жылы өмір сүрген) музыка теориясының заманауи авторларымен байланыстырылды; Ежелгі гректер өздерінің музыка теориясының көп бөлігін Месопотамиядан алды, соның ішінде диатоникалық гамма, пифагорлық настройка және ладтар. Қытайдың Ши-эр-лю гаммасы пифагорлық гаммадағыдай интервалдарды қолданады және б.з.д. 600-жылдар мен 240-жылдар аралығында ойлап табылды. 12 тондық пифагорлық темпераменттегі қасқыр интервалының салдарынан, бұл настройка қазіргі уақытта сирек қолданылады, бірақ ол кең таралған деп есептеледі. Көлемі жиі өзгермейтін немесе гармониялық жағынан тым күрделі емес музыкада қасқыр интервалы мәселе тудырмауы мүмкін, себебі мұндай шығармаларда барлық мүмкін квинталар естілмейді. Кеңейтілген пифагорлық настройкада қасқыр интервалы жоқ, барлық таза квинталар дәл 3:2 арақатынасында. 12 тондық пифагорлық темпераменттегі көптеген квинталар 3:2 қарапайым арақатынасында болғандықтан, олар өте "тегіс" және үйлесімді дыбысталады. Ал терциялардың көпшілігі (үлкен терция үшін 81:64 және кіші терция үшін 32:27) салыстырмалы түрде күрделі арақатынастарда болғандықтан, аспапқа байланысты олар нашар дыбысталуы мүмкін. Шамамен 1510 жылдан бастап, терциялар консонанстар ретінде қарастырыла бастағанда, миттондық темперамент, әсіресе төрттен бірліктерді 5:4 арақатынасына келтіретін төрттен бірлік миттондық настройка, клавиатуралық аспаптарды настройкалаудың ең танымал жүйесіне айналды. Сонымен қатар, Рамос және кейін Зарлино синтоникалық диатоникалық таза настройканы әншілер үшін стандартты настройка ретінде ұсынды. Дегенмен, миттондық настройка өзінің гармониялық қиындықтарын ұсынды. Оның қасқыр интервалы пифагорлық настройкадан да нашар болды (сондықтан ол пифагорлық настройкадағы 12 емес, октаваға 19 перне қажет болды). Осының салдарынан, миттондық настройка барлық музыкаға жарамды болмады. 18 ғасырдан бастап, аспаптардың тональностьты өзгертуге деген қалауы артып, қасқыр интервалынан қашу үшін жақсы темпераменттер кеңінен қолданыла бастады, содан кейін тең темпераментке көшті. Пифагорлық темперамент әлі де заманауи классикалық музыканың кейбір бөліктерінде әншілерден және скрипка отбасысы сияқты тұрақты настройкасы жоқ аспаптардан естілуі мүмкін. Орындаушыда гаммаларға негізделген жекелеген бөлімдер болса, олар пифагорлық интонацияны қолдануға бейім, себебі ол гамманың ең жақсы түрде дыбысталуын қамтамасыз етеді, содан кейін басқа бөлімдер үшін басқа темпераменттерге қайта оралады (хордалық немесе арпеджиолық фигуралар үшін таза интонация және фортепиано немесе оркестрмен бірге орындалғанда тең темперамент). Мұндай өзгерістер ешқашан жазылмайды және көрермендер үшін көбінесе байқалмайды, жай ғана "көңілге қонымды" дыбыстайды.