Американдық футболдағы тайт-энд позициясы

Кіріспе

Американдық футболдағы позиция

Тығыз ұш (TE) – американдық футбол, ареналық футбол және канадалық футболдағы шабуыл позициясы. Бұл – шабуылдаушы сызықтың және қабылдаушының ерекшеліктері мен рөлдерін біріктіретін гибрид. Қабылдаушылар тобының бір бөлігі ретінде олар қанаттардың ішкі жағында (тығыз) ойнайды, бұл қанаттардың сыртқы жағында ойнайтын бөлінген ұштан өзгеше. Шабуылдаушы сызықтың ойыншылары сияқты, олар әдетте шабуылдаушы сызықта тұрады және тиімді блокер болу үшін жеткілікті үлкен. Алайда, шабуылдаушы сызықтың ойыншыларынан айырмашылығы, олар қабылдауға құқылы және команданың шабуыл схемаларындағы қуатты қару. Тығыз ұштың кез келген шабуылдағы рөлі бас жаттықтырушының, шабуыл координаторының және команданың жалпы динамикасының басымдықтары мен философиясына байланысты. Кейбір жүйелерде тығыз ұш жай ғана алтыншы шабуылдаушы ретінде әрекет етеді, өте сирек пасты ұстауға шығады. Басқа жүйелер тығыз ұшты негізінен қабылдаушы ретінде пайдаланады, жиі тығыз ұштың дене бітімін пайдаланып, қорғаныс екінші қатарында теңсіздіктер тудырады. Көптеген жаттықтырушылар жүгіру ойынында блоктауға маманданған тығыз ұшты, ал пасты ұстау жағдайларында жақсырақ пасты ұстайтын тығыз ұшты пайдаланады. Шабуыл формацияларында бір уақытта нөлден үшке дейін тығыз ұш болуы мүмкін. 2024 жылы тығыз ұштардың орташа жылдық табысы 8 миллион долларды құрайды. Ал ең үздік тығыз ұштар жылына 17-10 миллион доллар табады. Бұл позиция NFL-дегі ең төмен жалақы төленетін позициялардың бірі.

Шығу тегі

Тар позициясының пайда болуы 1940-1950 жылдардағы бір құрамдық жүйенің құлдырауымен тікелей байланысты. Бастапқыда, ойыншыларды ауыстыру ережемен шектелгендіктен, олардың доптың екі жағында да жақсы ойнауы қажет болды, көптеген шабуылшылар қорғанысқа да, желілік қорғаушыларға да ауысып ойнады, ал жүгірушілер мен қабылдаушылар қорғанысқа да қатысты. 1940 жылдардан бастап кәсіби футболда ауыстыру ережелері жеңілдетілді, ал 1964 жылдан кейін университеттерде шабуыл мен қорғаныс жүйесі қалыпты жағдайға келді, көптеген ойыншылар тек доптың бір жағында ғана ойнады. T формациясының пайда болуымен екі жартылай қорғаушының жиыны тез арада өткен оқиғаға айналды, ал "жақтаушы артқы" деп аталатын гибридтік жүгіруші-қабылдаушы, төртінші және жүгірушілердің артында, олардың "жанында" орналасты. Сызықтың әр шетіндегі қабылдаушылар өздерінің тарихи атауын – "ұштарды" сақтап қалды. 1960 жылдардың басында көптеген кәсіби клубтар жақтаушыны сыртқа, тек қана қақтығыс сызығының артына орналастыра бастады, бұл Вашингтон Редскинс жаттықтырушысы Билл МакПик сипаттаған "үш ұшты" жүйесінің бір бөлігі болды. Формацияның сандық артықшылықтары жоқ "әлсіз" жағында тараған қабылдаушы "бөлінген ұш" деп аталды, ал жақтаушымен бір жақта тұрған, блоктаушыларға жақын орналасқан ұш "жабысқан ұш" деп аталды. 1980 жылдан бастап Air Coryell схемасы кең қабылдағыш тәрізді жолдармен тығыз ұшты Келлен Уинслоуды пайдалана бастады. Уинслоу үлкенге орналасты, кішкентай бұрыш қорғаушысына қарсы ойынға түсті немесе желіде тұншығудан аулақ болу үшін қозғалыс жасады. Қорғаныс оны күшті қауіпсіздікпен немесе желілік қорғаушымен қорғайтын, өйткені аймақтық қорғаныс онша танымал емес еді. Сол кездегі күшті қауіпсіздіктер жылдамдыққа қарағанда қақтығысты қорғауда жақсырақ болды. Оларға қосымша қорғаушы беру арқылы Уинслоуға қарсы тесіктер ашылды. Уинслоу кез келген формацияда, әртүрлі үш нүктелі тосқауыл позициясында, екі нүктелі қабылдаушы позициясында немесе жақтаушы немесе шабуылшы сияқты қозғалыс жасай алатын. "Патриотс" командасының бас жаттықтырушысы Билл Беличикке сәйкес, ең көп жалақы алатын қабылдаушы тығыз ұштардың бәрі "Келлен Уинслоудың тікелей ұрпақтары", және қазір желіде тосқауыл жасай алатын тығыз ұштардың саны азайды. 1990 жылдары Шэннон Шарптың жол жүгіруші ретіндегі атлетикалық шеберлігі командалардың тығыз ұштарды пайдалану әдісін өзгертуге көмектесті. Тұрақты түрде қабылдаушы ретінде екі еселенген, ол NFL тарихында 10 000-нан астам карьералық қабылдау жайды жинаған алғашқы тығыз ұш болды. Тони Гонсалес пен Антонио Гейтс, университетте баскетбол ойнаған, оларды кең қабылдағыш жылдамдығына және күшті шабуылшының күшіне және қолдарының ұзындығына қарай жылжытты. 6'6" бойы бар Роб Гронковски биіктігін арттырып, 2011 жылы 17 тачдаунмен бір маусымдағы тығыз ұш рекордтарын орнатты – Гейтс пен Вернон Дэвистің 13 рекордтарын бұзып, 1327 қабылдау жайды жинады, бұл Уинслоудың 1290 рекордтарынан асып түсті. Джимми Грэм сол маусымда да Уинслоудан 1310 жардпен өтті. Сол жылы ең көп қабылдаған 15 ойыншының 6-сы тығыз ұштар болды, бұл NFL тарихындағы ең көп көрсеткіш. Алдыңғы маусымдарда көбінесе бір-екі ғана ойыншы топқа кіретін. Тығыз ұштар әдетте 25-30 жас арасында ең жақсы көрсеткіштерді көрсетеді.

The advent of the tight end position is closely tied to the decline of the one platoon system during the 1940s and '50s. Originally, substitutions were limited by rule, forcing players to be adept on both sides of the ball, with most offensive linemen doubling as defensive linemen or linebackers, and running backs and receivers doubling as defensive backs. With the relaxation of substitution rules in professional football from the 1940s and after 1964 in the college game, a two platoon system of offense and defense became the norm, with most players active on only one side of the ball. With the advent of the T formation, double halfback sets quickly became a thing of the past, with a hybrid running back–receiver known as the "flanker back" positioned outside and behind the quarterback and running backs, at their "flank." The receivers on each end of the line of scrimmage retained their historic name, "ends." By the start of the 1960s many pro clubs had begun to position the flanker back far to the outside, just behind the line of scrimmage, part of what Washington Redskins coach Bill McPeak characterized as a "three ends" system. The receiver spread out on numerically inferior "weak" side of the formation was commonly known as the "split end;" the end lining up to the same side as the flanker, positioned close to the blocking linemen, became known as the "tight end." Starting in 1980, the Air Coryell offense began using tight end Kellen Winslow in wide receiver type routes. Winslow was lined up wide, in the slot against a smaller cornerback, or put in motion to avoid being jammed at the line. Defenses would cover him with either a strong safety or a linebacker, because zone defenses were less popular. Strong safeties in those times also were favored for their run defense over coverage speed. Providing them another defender to help cover Winslow opened up holes for other receivers. Winslow would line up unpredictably in any formation, variously in a three point blocking stance, two point receiver's stance, or put in motion like a flanker or offensive back. Patriots head coach Bill Belichick notes that the pass catching tight ends that get paid the most are "all direct descendants of Kellen Winslow", and there are fewer tight ends now that can block on the line. In the 1990s, Shannon Sharpe's athletic prowess as a route runner helped change the way tight ends were used by teams. Consistently double covered as a receiver, he became the first tight end in NFL history to rack up over 10,000 career receiving yards. Tony Gonzalez and Antonio Gates, who both played basketball in college, pushed the position toward wide receiver speed and power forward strength and wingspan. At 6'6" Rob Gronkowski brought height, setting single season tight end records in 2011 with 17 touchdowns—breaking Gates's and Vernon Davis's record of 13—and 1,327 receiving yards, surpassing Winslow's record of 1,290. Jimmy Graham that season also passed Winslow with 1,310 yards. Six of the NFL's 15 players with the most receptions that year were tight ends, the most in NFL history. Previous seasons usually had at most one or two ranked in the top. Tight ends generally hit their peak between the ages of 25 and 30.

Басқа лигаларда тығыз аяқталады

Арена Футбол Лигасында тығыз ұш (тайт-энд) үшінші шабуылдаушы сызықтың ойыншысы ретінде қызмет етеді (орталық және күзетшімен бірге). Олар қабылдауға құқылы болғанымен, көбінесе пастарға шықпайды және олар тек экрандық пастар үшін қолданылады. Дегенмен, Канада футболында тығыз ұштар, жалпы алғанда, CFL-де кәсіби деңгейде қолданылмайды, бірақ U Sports-тағы университеттерде әлі де қолданылады. Тони Габриэль – Канада футболының бұрынғы тығыз ұшы. Университет деңгейіндегі футболда әлі де кейбір тығыз ұштар қолданылуда; Антони Оуклер, бұрынғы Лаваль Руж ет Ор командасының тығыз ұшы, 2017 жылғы CFL драфтында таңдалуға немесе NFL-де сынақтан өтуге үміткер болды. Ол 2017 жылы CFL-дің Саскачеван Рафрайдерс командасымен драфтталды, бірақ сол жылы NFL-дің Тампа Бей Буканерс клубымен еркін агент ретінде келісімшартқа қол қойды.

Ұлттық "Жалпыға тар" күні

2019 жылдан бері НФЛ қазан айының төртінші жексенбісінде лигадағы тайм-эндтерді көрсету мақсатында Ұлттық тайм-эндтер күнін тойлайды.

Рөлдер

Қатты ұштардың екі негізгі міндеті бар: (1) қақпаны қорғаушы ретінде және (2) допты қабылдаушы ретінде ойнау. Сирек жағдайларда, қатаң ұшқа доппен жүгіру мүмкіндігі де беріледі. Мұндай жағдай әдетте доп ойынға қойылмас бұрын оның қозғалысқа келген кезде болады.

Блоктау

Ұлттық футбол лигасынде (NFL) тығыз ұшы кең қабылдағыштан ірі, күшті және баяу болады, сондықтан тиімдірек бұғаттауға қабілетті. Шабуылдаушы допты ұстаушылардың арасында тығыз ұшының, фулбекпен бірге, жүгірушілер мен қабылдағыштар үшін бұғаттау жұмысы болып табылады. Тығыз ұштары ойыншыларды қорғау үшін, сызықта тесік ашу үшін, ал далада қорғаушылар мен қорғаныс шебінің ойыншыларын тоқтату үшін блоккер ретінде қолданылады. Тарихи түрде, бір тығыз ұшы ғана пайдаланылды, әдетте шабуыл сызығының оң жағына орналастырылатын. 2000 жылдардың басында екі тығыз ұштық құралым жиі қолданыла бастады. Арнайы ойындарда "ауыр" немесе "жамбо" жиынтығында 3 немесе 4 тығыз ұштық жиынтығы қолданылуы мүмкін, әдетте қысқа қашықтықта бұғаттау үшін немесе мұндай ерекше құралыммен қорғаныс шебінде шатастыру тудыру үшін. Егер тығыз ұштан ірі блокер қажет болса, бірақ ойыншының допты ұстау қабілетінен айырылмай, онда бұл орынды рефериге өзінің қабылдауға құқылы екенін хабарлаған шабуылдаушы сызықтың ойыншысы басады, бұл жағдайда ол "құқылы такл" деп аталады.

Қабылдау

Тарихи тұрғыдан алғанда, тығыз аяқтың (тайт-эндтің) басты рөлі блоктау болды, ал қабылдаушы ретінде стратегиялық түрде қолданылатын. Уақыт өте келе, шабуылда жүгіруден пастың (өткізудің) үлесі артты, соған сәйкес, тайт-эндтің қабылдаушы ретіндегі рөлі кеңейді. Тайт-энд әдетте оны қорғайтын лайнбекерлерден (желілік қорғаушылардан) жылдам, ал оны ұстап алуға тырысатын корнербектер мен сейфтилерден (бұрыш қорғаушылар мен қорғаушылардан) күшті болады. Жалпы, тайт-эндтің жылдамдығы мен ептілігі мен оның дене бітімі арасында өзара байланыс бар, яғни жылдам тайт-эндтер блоктаушы ретінде тиімді болмайды. Сондықтан екі рөлді де жақсы орындай алатын тайт-эндтерге жоғары баға беріледі. Егер команда бір ойыншыда екі қабілетті де таба алмаса, олар көбінесе берілген ойынға қажетті дағдыға қарай, бір рөлде екіншісінен жақсырақ ойыншыларды алмастырады. Пастың (өткізудің) шегінде "гибридтік" тайт-эндтер кездеседі, олар негізінен пасты (өткізуді) қабылдау қабілеттері үшін таңдалады. Көбінесе, бұл ойыншылардың жылдамдығы кең қабылдағыштарға (уайд рисиверлерге) жақын, сонымен қатар дене бітімі мен күші зор. Олардың артықшылықтарын пайдалану үшін ойындар олардың дене бітімі, жылдамдығы және қолдарының ұзындығын ескере отырып жасалады, кейде оларды кең қабылдағыштар сияқты желіде, сызықтан тыс жерде немесе артқы алаңда қоздырып ойнатуға болады.

Шашылу

Қанаттық шабуылшы позициясының құлдырауына байланысты, кейде тығыз қорғаушылар допты алып жүгіретін ойыншы ретінде қолданылады, олар артқы қатарда немесе кері немесе қанағатты шабуылдарда слоттан шығады.

Физикалық қасиеттері

Көптеген тайт эндтердің дене бітімі ірі болып келеді, олардың орташа бойы 6 фут (2 метр) және салмағы одан да асады. Әдетте, олар команданың ең бойлы ойыншыларының қатарында болады. Осының салдарынан, тайт эндтер шағын қабылдағыштар мен жүгірушілерге қарағанда көбінесе баяурақ болады, бірақ кейде ерекше жылдамдыққа иелері де кездеседі. Жылдамдық артықшылығы бар, бірақ бұғаттау қабілеті нашар тайт эндтің мысалы – 6 фут (2 метр) бойлы Вернон Дэвис, ол 4.38 секундтық 40 ярдтық жүгіру сынағынан өтті.

Джерси нөмірлері

Белгілі бір шеберлік позицияларына әдетте шектеулі диапазонмен футболка нөмірлері беріледі. Жоғары мектеп ережелері ұлттық деңгейде Мемлекеттік жоғары мектептер қауымдастықтарының ұлттық федерациясымен анықталады; тайм-эндтер 50-79 нөмірлерін қоспағанда, кез келген нөмірді кие алады. NCAA "қатты ұсынады" тайм-эндтер 80-99 нөмірлерін киюді, бірақ бұл міндетті емес. NFL-де 2021 жылы нөмірлеу жүйесі өзгерді, соның арқасында олар 0-49 және 80-89 нөмірлерін кие алады. 0-49 нөмірлерінің диапазоны ережелерге салыстырмалы түрде жақында қосылды (2021 жылы жасалды); нәтижесінде, көптеген тайм-эндтер әлі де 80-89 нөмірлерінің диапазонындағы нөмірлерді тағайындайды.