Кіріспе

Академиялық ерекшелік деңгейлері үшін сөз тіркестері

Латынша құрметтер – кейбір колледждер мен университеттерде академиялық дәрежеге қол жеткізудегі ерекшелік деңгейін көрсету үшін қолданылатын латын тіліндегі сөз тіркестерінің жүйесі. Бұл жүйе негізінен АҚШ-та қолданылады. Сонымен қатар, Еуропалық отаршылдық тарихы бар Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінде, мысалы Индонезия мен Филиппинде, Африка елдерінде, мысалы Замбия мен Оңтүстік Африкада қолданылады, бірақ кейде латын тіліндегі түпнұсқалардың орнына осы сөз тіркестерінің аудармалары қолданылады. Латынша құрметтерді кейбір елдерде берілетін құрметті дипломдармен немесе ғылыми атақтармен шатастырмау керек. Жүйеде әдетте үш деңгейде құрмет қарастырылады (артықшылық деңгейінің өсу ретімен): *cum laude*, *magna cum laude* және *summa cum laude*. Әдетте, колледж немесе университеттің регламенттері студенттің белгілі бір құрметке ие болуы үшін орындауы тиіс нақты талаптарды белгілейді. Мысалы, студент белгілі бір орташа баллға қол жеткізуі, бағалау үшін дипломдық жұмысты ұсынуы, құрметті бағдарламаның қатысушысы болуы немесе мерзімінен бұрын бітіруі талап етілуі мүмкін. Әр оқу орны өз стандартын белгілейді. Стандарттардың әртүрлі болуына байланысты, әртүрлі мекемелер берген бірдей деңгейдегі латынша құрметтер жетістік деңгейінің әртүрлі болуын білдіруі мүмкін. Сонымен қатар, кейбір оқу орындары бакалавр студенттеріне латынша емес, эквивалентті (немесе қосымша) құрметтерді тағайындайды. Мысалы, Висконсин университеті (Мэдисон) сыныптық орнына негізделген қарапайым тілдегі бағалау құрметтерін ұсынады. Массачусетс технология институты (MIT), Рид колледжі және Йель заң мектебі сияқты кейбір колледждер мен университеттер мүлдем құрмет қолданбайды. Бұл құрметтер, қолданылған жағдайда, көбінесе бакалавр дәрежесін алған студенттерге беріледі және, заң факультетінің түлектерін қоспағанда, магистр немесе доктор дәрежесін алған аспиранттарға одан да сирек беріледі. Құрмет әдетте дипломда көрсетіледі. Латынша құрметтер көбінесе заңгерлік доктор (Juris Doctor немесе J.D.) дәрежесін алған заң студенттеріне беріледі, мұндай жағдайларда олар әдетте сыныптық орнына немесе орташа баллға негізделген болады.

Айырмалар

АҚШ-тың көптеген колледждері мен университеттері бакалавр дәрежесіне және заң докторы дәрежесіне латынша құрмет көрсетіледі. Олар әдетте магистр дәрежесі, Ph.D. және M.D. сияқты басқа дәрежелер үшін қолданылмайды. Латынша құрметтің үш стандартты деңгейі бар: cum laude (ағылшын тілінде: /k//u//m// /'/l//aʊ//d//eɪ/), яғни "мақтаумен", әдетте, оқу орнына байланысты, сыныптың жоғары 20%, 25% немесе 33% жататын түлектерге беріледі. magna cum laude ('/m//æ//g//n//ə/), яғни "үлкен мақтаумен", әдетте, оқу орнына байланысты, сыныптың жоғары 5%, 10% немесе 15% жататын түлектерге беріледі. summa cum laude ('/s//uː//m//ə/), яғни "ең жоғары мақтаумен", әдетте, оқу орнына байланысты, сыныптың жоғары 1%, 2% немесе 5% жататын түлектерге беріледі. Кейбір оқу орындары summa cum laude құрметін бермейді немесе оны тек ерекше жағдайларда ғана тағайындайды.

Тарих

1869 жылы Гарвард колледжі АҚШ-тағы алғашқы колледж болып, түлектеріне жоғары жетістіктерін тану белгілерін берді. 1872 жылдан 1879 жылға дейін диплом алғандарға латын тілінде cum laude және summa cum laude деген екі құрметті атақ берілді. 1880 жылдан бастап magna cum laude да беріле бастады. 1895 жылы Амхерст колледжінің тарихында колледж тарихшысы Уильям Сеймур Тайлер Амхерсттің латынша құрмет жүйесін 1881 жылға дейін қарастырып, оны Амхерст колледжінің президенті Джулиус Холи Силиге жатқызды:

Бұрынғыдай, әр студенттің үлгерімін жүздік шкала бойынша нақты сандармен бағалаудың орнына, бес деңгейлі стипендия жүйесі құрылды және бітірушілерге олардың үлгеріміне сәйкес дипломдар берілді. Егер студент бірінші немесе ең төменгі деңгейде болса, ол диплом алуға үміткер деп есептелмейді, бірақ оның үлгерімін көрсететін куәлік ала алады; егер ол екінші деңгейде болса, оған A.B. дәрежесі rite беріледі, үшінші деңгейде – cum laude, төртінші деңгейде – magna cum laude, ал егер ол бесінші деңгейге жетсе – summa cum laude дәрежесі беріледі. Президент сенімділерге мәлімдегендей, осы жүйенің артықшылығы – бірдей оқу бағдарламасын оқыған, бірақ әртүрлі деңгейдегі білім мен қабілеттерді көрсеткен студенттерді дұрыс ажырату және үздік нәтижелерге жетуге ынталандыру болып табылады. Бұл жаңа әкімшілік жүйе өте жаңа және ерекше болғандықтан, ол «Амхерст жүйесі» деп аталды. | Амхерст колледжінің тарихы, оның бірінші бес президентінің басқару кезеңінде, 1821 жылдан 1891 жылға дейін.

Ұлыбритания

Ұлыбританияда латын тіліндегі "cum laude" бірнеше университеттерде (мысалы, Эдинбург университетінде) сатылатын дипломдардың еске алуға арналған латын нұсқаларында бакалавр дәрежесінің құрметті диплом екенін көрсету үшін қолданылады, бірақ құрметті дәреже санаттары ағылшын тілінде жазылады, мысалы, бірінші сынып үшін "primi ordinis", "summa cum laude" емес, және т.б. Ресми дипломдарда ағылшын тілі қолданылады.

Басқа елдер

Бакалавриат деңгейінде латындық құрмет белгілері Израиль, Индонезия, Доминикан Республикасы, Филиппин және Канада сияқты бірнеше елде ғана қолданылады. Көптеген елдер басқа жүйені қолданады, мысалы, британдық бакалавриат деңгейінің жіктелуі (әдетте, Ұлттар Достастығы елдерінде қолданылады), ол елдерге байланысты әртүрлі критерийлермен және номенклатурамен кеңінен таралған, оның ішінде Австралия, Бангладеш, Барбадос, Бразилия, Колумбия, Грузия, Гонконг, Үндістан, Ирландия, Ямайка, Кения, Жаңа Зеландия, Нигерия, Пәкістан, Сингапур, Шри-Ланка, Оңтүстік Африка, Тринидад және Тобаго, Уганда, Ұлыбритания, Зимбабве және тағы да көптеген елдерде қолданылады. Мальтада дипломдарда латын құрметтері көрсетіледі, бірақ транскриптте Ұлыбритания үлгісі көрсетіледі.

Австрия

Австрияда докторлық диссертациялар үшін қолданылатын жалғыз латынша құрмет – «sub auspiciis Praesidentis rei publicae» («республика президентінің қамқорлығымен»). Кандидаттар жоғары мектепте және университетте үнемі үздік бағалар алуы тиіс, бұл оны алуды өте қиын жасайды: жылына 2500 докторанттың шамамен 20-сы ғана (яғни 0,8%) осы құрметті дәрежеге қол жеткізеді.

Бразилия

Бразилияда көптеген университеттер студенттеріне құрметті дипломдар тартпайды. Ондай құрметті дипломдарды тартатын аздаған университеттердің ішінде Instituto Tecnológico de Aeronáutica (ITA – Технологиялық Аэронавтика институты) 8,5-тен жоғары әрбір жеке бағасы бар түлектерге "cum laude" құрметін, 8,5-тен жоғары орташа бағасы бар және жеке бағаларының 50% -ы 9,5-тен жоғары түлектерге "magna cum laude" құрметін, ал орташа бағасы 9,5-тен жоғары түлектерге "summa cum laude" құрметін тартады. 2009 жылға дейін ITA-да барлығы 22 түлек ғана "summa cum laude" құрметіне ие болды. Рио-де-Жанейро Федералды Университеті орташа бағасы 8,0 мен 8,9 аралығындағы түлектерге "cum laude" құрметін, 9,0 мен 9,4 аралығындағы орташа бағасы бар түлектерге "magna cum laude" құрметін және 9,5-тен 10,0-ға дейінгі орташа бағасы бар түлектерге "summa cum laude" құрметін тартады. Сеара Федералды Университеті ешқашан ешбір пәннен сүрінбеген, орташа бағасы 8,5 (10,0-ден) және академиялық кеңейту және оқытуға кірісу стипендиясын алған студенттерге "magna cum laude" құрметін тартады.

Эстония

Эстонияда 2010 жылға дейін summa cum laude және cum laude екі түрі де қолданылды. Summa cum laude тек өте ерекше жұмыстар үшін ғана тағайындалды. 2010 жылдың 1 қыркүйегінен бастап тек cum laude қолданылады. Ол бакалавр, магистр және біріктірілген білім бағдарламасын аяқтаған түлектерге беріледі. Кейде әдеттегі cum laude сөзінің орнына "мақтаумен" деген мағынаны білдіретін kiitusega сөзі қолданылады. Cum laude алу үшін 5 баллдық шкала бойынша 4.60 GPA-ға қол жеткізу керек, сондай-ақ дипломдық жұмысы немесе қорытынды емтиханы бойынша ең жоғары баға (A – 5.00) алу қажет.

Финляндия

Финляндиядағы lukio/gymnasium-ның соңында өткізілетін мектеп бітіру емтихандары келесі бағаларды пайдаланады: improbatur (I, қанағаттан қанасыз; "қабылданбаған"), approbatur (A; "қабылданған"), lubenter approbatur (B; "ықыласпен қабылданған"), cum laude approbatur (C; "мақтаумен қабылданған"), magna cum laude approbatur (M; "үлкен мақтаумен қабылданған"), eximia cum laude approbatur (E; "көтеріңкі мақтаумен қабылданған") және laudatur (L; "мақталған"). Олар шамамен фин мектептерінің 4-тен 10-ға дейінгі бағаларымен сәйкес келеді. Финляндияның кейбір университеттері магистрлік диссертацияларын және докторлық диссертацияларын бағалау кезінде lubenter approbatur және cum laude approbatur арасындағы "non sine laude approbatur" (N; "мақтаусыз қабылданбады") деген қосымша бағасы бар бірдей шкаланы қолданады; техникалық университеттер 1–5 сандық шкаланы пайдаланады.

Франция

Францияда әдетте француз тіліндегі «très bien» («өте жақсы»), «mention bien» («жақсы») және «mention assez bien» («құрметпен») деген мақтаулар қолданылады. Дегенмен, кейбір Grandes Écoles, мысалы, Париж саяси сабақтамалар институты (Institut d'études politiques de Paris) және HEC Paris сияқты мекемелер, жылдық үздік 2% үшін «summa cum laude» / «ең жоғары наградамен бітірген» және келесі 5% үшін «cum laude» / «наградамен бітірген» деген латын және ағылшын тіліндегі атауларды пайдаланады. 2016 жылдан бастап докторлық диссертацияны қорғағанда құрмет атаулары қолданылмайды. Осы мерзімге дейін француздық докторлық дипломы жоғарырақ құрметпен берілуі мүмкін еді: «mention bien», «mention très honorable», «mention très honorable avec félicitations du jury». Докторлық диплом үшін бұл құрметті бағалар жойылғанмен, медицина, фармация және стоматология ғылымдарының докторлары үшін олар әлі де қолданылады.

Венгрия

Венгриядағы академиялық дәрежелер, неміс жүйесіне ұқсас, былай бөлінеді: rite ("қанағаттанарлық" деп танылған, яғни талаптар орындалған), cum laude (құрметпен), summa cum laude (жоғары құрметпен). Бұл дәрежелер жоғары оқу орнының дипломдарында және ғылымның кейбір салаларында ғана (медицина, құқық және өте аз салаларда) қолданылады. Дәрежелердің сапасы түпкілікті емтихандардан және университет оқуының жалпы бағасынан алынған орташа баллға байланысты.

Мальта

Мальтада бакалавр дәрежесі бойынша summa cum laude – бірінші сыныптық құрмет, magna cum laude – екінші сыныптық құрметтің жоғарғы деңгейі, cum laude – екінші сыныптық құрметтің төменгі деңгейі, ал bene probatus – үшінші сыныптық құрметті білдіреді. Стандартты үш жылдан ұзаққа соқатын, мысалы, бес жылдық фармацевтика бакалавры сияқты кәсіби дәрежелер egregia cum laudeмен марапатталады. Аспирантура дипломдары мен магистр дәрежелері «көзге түріп оқумен» (summa cum laude), «жақсы нәтижемен» (magna cum laude) немесе «оқуды аяқтаған» (bene probatus) деп танылуы мүмкін.

Мексика

Мексикада cum laude (испан тілінде mención honorífica деп те аталады) ірі университеттерде бакалавр, магистр және PhD дәрежелері бойынша ерекше диссертацияларды мойындау үшін қолданылады. Сонымен қатар, мемлекеттік және жекеменшік университеттерде ең жоғары орташа балл алған студенттерге (мысалы, Габино Барреда медалі) түрлі сыйлықтар беріледі және cum laude нысанында диплом табыс етіледі.

Нидерланды

Нидерландыда бакалавриат, магистратура және PhD бағдарламалары үшін екі деңгейдегі құрмет белгісі қолданылады: cum laude (құрметпен) және summa cum laude (жоғары құрметпен). Әдетте, бұл белгілер жоғары ең төменгі орташа баллдан асып түсетін ерекше жетістіктерді көрсету үшін беріледі. Кейде студент көптеген емтихандардың бірінен 6 немесе одан төмен баға алса (1–10 шкаласында, ондық баға ең жоғары), жоғары орташа бағаға қарамастан, бұл құрмет жоғалуы мүмкін. Сонымен қатар, бұл құрмет тек әр пән бойынша алғашқы бағалардың салмақты орташасына негізделіп берілуі де мүмкін. Жалпы, 2%-дан аз студент cum laude құрметіне ие болады. PhD дәрежесін де cum laude алуға болады, бірақ магистрлерге қарағанда бұл құрмет одан да сирек кездеседі. Бұл мәселені анықтаудың қиындығы мен субъективтілігін ескере отырып, кейбір университеттер мен мамандықтарда докторлық дипломды cum laude беру өте сирек кездеседі. Голландия университеттерінде cum laude, magna cum laude және ерекше жағдайларда summa cum laude құрмет белгілері тағайындалуы мүмкін.

Филиппин

Филиппинде жаңа K–12 оқу бағдарламасы бойынша орта мектеп және жоғары мектеп оқушылары латын тілінен филиппин тіліне аудармалар қолданылатын құрмет жүйесін пайдаланады. 90–94 аралығындағы орташа балл алған студенттерге "May Karangalan" (құрметпен) атағы беріледі және Білім министрлігінің мөрімен қола медаль табыс етіледі. 95–97 аралығындағы орташа балл алған студенттерге "May Mataas na Karangalan" (жоғары құрметпен) атағы беріледі және сол мөрмен күміс медаль табыс етіледі. 98–100 аралығындағы орташа балл алған студенттерге "May Pinakamataas na Karangalan" (ең жоғары құрметпен) атағы беріледі және сол сипаттамадағы алтын медаль табыс етіледі. Жоғары оқу орындарында студенттерге сәйкесінше cum laude, magna cum laude және summa cum laude латынша құрметті атақтары беріледі.

Ресей

Ресейдегі құрмет жүйесі орташа баллға негізделген. Сумма кум лауд (орыс тілінде «с отличием» - «үлкен жетістікпен») алу үшін 5,0 баллдан кем емес 4,75 балл жинау қажет. Бітіруші түлек барлық қорытынды емтихандардан үздік баға алуы керек. Әдетте, барлық бітірушілердің 2%-дан азы ғана мұны істей алады (университет пен жылға байланысты). Әскери училищелерде «қызыл диплом» ерекше жетістіктері үшін алтын медальмен (summa cum laude) бірге берілуі мүмкін. Ресей мектептерінде барлық қорытынды емтихандарда және қорытынды емтиханды қажет етпейтін барлық пәндерде үздік нәтиже көрсеткен оқушыға алтын медаль табыс етіледі. Күміс медаль жоғары сынып оқушыларына беріледі, егер олардың қорытынды емтихандары немесе мектеп аттестатында (аттестат о (полном) среднем образовании) көрсетілген басқа пәндерде бір немесе екі «4» (хорошо - «жақсы», екінші ең жоғары баға) бағасы болса.

Сингапур

Сингапурда Сингапур менеджмент университетінде латынша құрмет атақтары – cum laude, magna cum laude және summa cum laude қолданылады. Сингапур менеджмент университетінің түлектері латынша құрметке ие болу үшін 4,3 баллдық жүйе бойынша 3,4, 3,6 және 3,8 GPA-ға қол жеткізуі керек (SMU A+ бағалары үшін 4,3 балл береді), бұл талапқа ешқандай ерекшеліктер жоқ. Бұл атақтар Йель-NUS колледжінде де қолданылады, онда бітірушілердің ең жақсы 5 пайызы summa cum laude, келесі 10 пайызы magna cum laude, ал келесі 20 пайызы cum laude құрметіне ие болады. Йель-NUS колледжінде латынша құрметке ие болу үшін академиялық сағаттар (кредиттер) бойынша талаптар қарастырылмайды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада бакалавр және магистр дәрежелері үшін латынша "cum laude" атағы қолданылады. Бұл атақ оқу бағдарламасы бойында 75% немесе одан жоғары орташа баға алған студенттерге беріледі. Оңтүстік Африкадағы "cum laude" атағы Ұлыбританиядағы "бірінші сыныптық дипломға" немесе АҚШ-тағы 3.7–4.0 GPA-ға шамамен тең деп есептелуі мүмкін.

Испания

Испанияда латынша мақтау белгісі "cum laude" тек PhD дәрежелері үшін ғана қолданылады және қазылар алқасы мүшелерінің құпия дауыс беруінен кейін беріледі. Дауыс беру қабылдамаларын жеке сессияда ашу қажет, сондай-ақ бірауыздан келісім талап етіледі.

Швейцария

Швейцарияда rite, cum laude, magna cum laude, insigni cum laude («үлкен мақтаумен») және summa cum laude дәрежелері қолданылады, бірақ әрбір дәрежеге сәйкес келетін нақты GPA әр оқу орнында әртүрлі болады.

Украина

Украинада жоғары білім берудегі құрмет жүйесі Украина Білім министрлігінің 161 нөмірі заңымен (2 маусым 1993 жыл) (3.12.3.5) реттеледі. Студенттің үздік дипломмен (cum laude) бітіруі үшін кемінде 75% курстардан 5 (тамаша) баға алуы, максимум 25% курстардан 4 (жақсы) баға алуы және мемлекеттік емтихандарды тек 5 (тамаша) бағамен тапсыруы қажет. Бұған қоса, студенттердің көзге көрінетін нәтижелер берген ғылыми-зерттеу жобаларына қатысқандығы күтіледі.