Кіріспе

Фигуралы санның түрі

Алтыбұрышты сан – фигуралы сан. n-ші алтыбұрышты сан hn – бұл n нүктеге дейінгі қабырғалары бар тұрақты алтыбұрыштардың контурларынан тұратын нүктелер үлгісіндегі ерекше нүктелердің саны, ал алтыбұрыштар бір төбесімен ортақ болатындай етіп жабыстырылған. n-ші алтыбұрышты санның формуласы:

Алғашқы бірнеше алтыбұрышты сандар: 1, 6, 15, 28, 45, 66, 91, 120, 153, 190, 231, 276, 325, 378, 435, 496, 561, 630, 703, 780, 861, 946

Кез келген алтыбұрышты сан – үшбұрышты сан, бірақ тек әрбір екінші үшбұрышты сан (1-ші, 3-ші, 5-ші, 7-ші және т.б.) – алтыбұрышты сан. Үшбұрышты сан сияқты, алтыбұрышты санның 10-дық санау жүйесіндегі сандық түбірі тек 1, 3, 6 немесе 9 болуы мүмкін. Цифрлық түбір үлгісі, тоғыз сан сайын қайталанып, "1 6 6 1 9 3 1 3 9" болып табылады. Кез келген жұп толық сан алтыбұрышты болып табылады, ол мына формуламен берілген:

мұндағы Mp – Мерсенн жай саны. Жұп емес толық сандар белгісіз, сондықтан барлық белгілі толық сандар алтыбұрышты болып табылады. Мысалы, екінші алтыбұрышты сан 2×3 = 6; 4-ші – 4×7 = 28; 16-шы – 16×31 = 496; ал 64-ші – 64×127 = 8128. Ең көп дегенде төрт алтыбұрышты санның қосындысы түрінде жазылмайтын ең үлкен сан – 130. Адриен Мари Лежандр 1830 жылы 1791-ден үлкен кез келген бүтін санды осылай өрнектеуге болатынын дәлелдеді. Сонымен қатар, бес алтыбұрышты санмен өрнектеуге болмайтын (бірақ алтысымен өрнектеуге болатын) тек екі бүтін сан бар, олар – 11 және 26. Алтыбұрышты сандарды орталық алтыбұрышты сандармен шатастырмау керек, олар Вена шұжықтарының стандартты қаптамасын бейнелейді. Сандарды шатастырмау үшін алтыбұрышты сандар кейде "төбелік алтыбұрышты сандар" деп аталады.

Қос алтыбұрышты сандардың қосындысы

Қарсы шамадағы алтыбұрышты сандардың қосындысы 2ln(2) тең, мұнда ln – табиғи логарифмді көрсетеді.

Кейбір табиғи сандардың күштерінің бөлгіштерінің саны

n>0 үшін бөлгіштері бар. Сол сияқты, p және q екі түрлі жай сандар болатын кез келген натурал сан үшін, n>0-дың бөлгіштері бар. Дәлелдеме. k = 0-ден 2(n − 1)-ге дейін және l = 0-ден n − 1-ге дейін түріндегі бөлгіштері бар. k пен l-дың әр комбинациясы ерекше бөлгішті береді, сондықтан бөлгіштері бар, яғни бөлгіштер бар. ∎

Шексұмбақты квадрат сандар

Алтыбұрышты және толық квадрат сандар тізбегі 1, 1225, 1413721, ... басталады.