Кіріспе
Фильмнің немесе теледидар бағдарламасының басында көрсетілген өндірістің маңызды мүшелерінің тізімі. Кинофильмде, теледидар бағдарламасында немесе бейне ойында, ашылу титрлері немесе ашылу атаулары басында көрсетіліп, өндірістің ең маңызды мүшелерін тізімдейді. Олар көбінесе бос экранға, тұрақты суреттерге немесе кейде шоудағы оқиғалардың үстіне орналастырылған мәтін түрінде көрсетіледі. Музыкалық сүйемелдеу де болуы мүмкін. Егер ашылу титрлері жеке тізбек ретінде жасалса, онда дұрыс атау – атау тізбегі (мысалы, танымал Джеймс Бонд пен «Жасыл пантера» ашылу тізбектері). 1980 жылдардың басынан бері, егер титрлер болса, олар негізгі актерлер мен түсірілім тобын көрсетеді, ал жабылу титрлері актерлік құрам мен өндіріс тобының толық тізімін ұсынады. Дегенмен, тарихи тұрғыдан алғанда, ашылу титрлері түсірілім тобының аты-жөнінің жалғыз көзі болды және көбінесе актерлік құрамды да көрсетті. Уақыт өте келе, актерлерді қайта көрсету және рөлдерімен бірге кейбір актерлерді қосу (бұл әрқашан ашылу титрлерінде болмаған) қалыптасты. 1964 жылдан кейін телефильмдердің кең таралғаны және кинотеатрлардағы фильмдердің қысқа мерзімді көрсетілуі, теледидар бағдарламаларынан бастап қалыптасқан, шоудың соңында актерлік құрам мен түсірілім тобы туралы ақпараттың көп бөлігін көрсету дәстүріне әсер етті. Фильмдер мен теледидарда ашылу титрлерінен бұрын «салқын ашылу» немесе тизер (яғни, негізгі оқиғалардан бұрынғы қысқаша көрініс) болуы мүмкін, ол эпизодтың немесе фильмнің көрінісін дайындауға көмектеседі.
In a motion picture, television program or video game, the opening credits or opening titles are shown at the very beginning and list the most important members of the production. They are now usually shown as text superimposed on a blank screen or static pictures, or sometimes on top of action in the show. There may or may not be accompanying music. When opening credits are built into a separate sequence of their own, the correct term is a title sequence (such as the familiar James Bond and Pink Panther title sequences). Opening credits since the early 1980s, if present at all, identify the major actors and crew, while the closing credits list an extensive cast and production crew. Historically, however, opening credits have been the only source of crew credits and, largely, the cast, although over time the tendency to repeat the cast, and perhaps add a few players, with their roles identified (as was not always the case in the opening credits), evolved. The ascendancy of television movies after 1964 and the increasingly short "shelf life" of films in theaters has largely contributed to the credits convention which came with television programs from the beginning, of holding the vast majority of cast and crew information for display at the end of the show. In movies and television, the title and opening credits may be preceded by a "cold open," or teaser (in other words, a brief scene prior to the main acts), that helps to set the stage for the episode or film.
Тарих
1970 жылға дейін фильмдердің соңғы титрлері актерлер құрамының рөлдерімен қайта тізіміне немесе тіпті "Соңы" деген жазуға дейін шектеліп, фильмнің басында толық ақпаратты көрсетуді қажет еткен. Мысалы, 1968 жылғы "Оливер!" фильмінің титрлері үш жарым минутқа созылады, толық актерлер құрамын көрсетпесе де, фильмнің басында барлық техникалық ақпаратты көрсетеді, бұл 19 ғасырдың лондондық өмірінің гравюраларына ұқсаған, бірақ шын мәнінде олай емес, фон ретінде пайда болады. Фильмнің соңында актерлердің көп бөлігінің тізімі беріледі, оның ішінде фильмнің басында көрсетілмеген актерлер де бар. Бұл тізім "Өзіңді қара" сахнасының қайталануына қарсы қойылады. Кейбір фильмдердің басында жеке титрлер тізбегі орнына, фильмнің бастапқы сахналарында титрлер көрсетіледі. 1993 жылғы "Қашқын" фильмінің титрлері бірнеше бастапқы сахналар бойы ара-арасында пайда болып, фильмнің он бес минутынан кейін ғана аяқталады. 1968 жылғы "Бір кезде Батыста" фильмінің титрлері он төрт минутқа созылған. 1940 жылы шыққан Уолт Диснейдің "Фантазия" фильмі алғашқы титрлерсіз басталады. Фильмнің жалпы көрсетілімінде фильмнің басына атау картасы және "Technicolor түсімен" деген титр қосылған, бірақ басқа титрлер болмаған, бірақ 1990 жылғы қайта шығарылған нұсқасына және бейнекассетаға титрлер қосылған. Бұл жалпы нұсқа көрермендер үшін ең көп таралған нұсқа болды. Фильмнің роуд-шоу нұсқасында, көптеген көрермендер DVD нұсқасына дейін көрмеген, фильмнің жартысында ғана атау картасы көрсетіледі, бұл үзіліс басталатынын білдіреді. Үзіліс жалпы нұсқада болмаған. Орсон Уэллстің "Азамат Кейн" фильмі тек атау титрімен басталады. Бұл сол дәуірде өте сирек кездесетін жағдай еді. "Вестсайд оқиғасы" (1961) фильмнің түсірілген кездегі Нью-Йорк қаласының аспан сызығының эскизімен басталады. Фон бірнеше рет түсін өзгерте отырып, фильмнің әндерінің овертюрасы (түпнұсқалық қойылымда жоқ) естіледі. Овертюра аяқталғанда камера артқа тартылып, фильмнің атауы көрінеді. Қалған титрлер соңында граффити түрінде көрсетіледі. Диснейдің 1937 және 1981 жылдар аралығында шыққан көптеген фильмдерінде фильмге қатысты барлық ақпарат бастапқы титрлерде болды, ал соңғы титрлерде тек "Соңы: Уолт Дисней өндірісі немесе Уолт Дисней өндірістері" деген жазу болды. Дегенмен, "Мэри Поппинс" Диснейдің барлық негізгі актерлер құрамын (және олар ойнаған кейіпкерлерді) тізімдеген соңғы титрлері бар алғашқы фильмі болды. Көптеген совет фильмдері фильмге қатысты барлық ақпаратты бастапқы титрлерде ұсынды, ал соңғы титрлерде тек "СОҢЫ" (КОНЕЦ ФИЛЬМА, Konyets Fily ma) деген жазу болды. Типикалық совет титрлері кинокомпанияның логотипімен (мысалы, Мосфильм немесе Ленфильм), фильмнің атауымен басталып, содан кейін сценарист (Совет Одағы сценарий жазушысын фильмнің басты "авторы" деп есептеген), содан кейін режиссер, әдетте жеке экрандарда, содан кейін басқа титрлерді көрсетуші экрандармен жалғасады, олардың саны әртүрлі, соңында фильмнің бас әкімшісі, өндіріс директоры (Директор картины, Direktor kartiny). Одан кейін актерлер құрамы, әдетте, барлық негізгі және маңызды актерлер үшін актер және рөл форматында, содан кейін әліпбилік тәртіпте кейбір қосымша кейіпкерлердің тізімі беріледі. Фильмнің соңғы титрі бастапқы логотипке сәйкес студияны және фильмнің түсірілген жылын көрсетеді. Онда сондай-ақ кинематографиялық пленка өндірушісі туралы техникалық ақпарат бар кадр болуы мүмкін (мысалы, Svema). Бұл әдіс 1930 жылдардан 1980 жылдардың соңына дейін көптеген американдық фильмдерде де қолданылды. Американдық фильмдерде актерлердің есімдері режиссерлердің, сценаристтердің және басқа да негізгі топ мүшелерінің есімдерінен бұрын тізімделеді. Бұл ереже режиссер Фрэнк Капраның фильмдеріне қатысты, оның аты әдетте фильмнің атауынан бұрын жазылатын. Режиссер Виктор Флемингтің есімі "Оз сиқыршысы", "Д-р Джекилл мен мистер Хайд" және "Жоанна д'Арк" сияқты фильмдерде актерлердің есімдерінен бұрын аталды. Капра, Флеминг және Джеймс Уэйл фильмдерін өндірмесе де, "A [режиссердің аты] Production" деген титр алған бірнеше режиссердің бірі болды. Франсуа Трюффоның 1966 жылғы "Фаренгейт 451" фильмі жазба титрлердің орнына сөйлеу арқылы басталады, бұл фильмнің оқымайтын әлем туралы әңгімесіне сәйкес келеді, сондай-ақ Жан-Люк Годардың 1963 жылғы "Қаралаусыздық" фильмі де осылай басталады.
2000-шы жылдардың тенденциялары
Көптеген ірі американдық фильмдер бастапқы титрлерден бас тартты, мысалы, 2004 жылғы "Ван Хельсинг" және 2005 жылғы "Бэтмен басталады" сияқты фильмдердің аты соңғы титрлер басталғанға дейін көрсетілмейді. Джордж Лукас бұл тәсілді "Жұлдызды соғыстар" фильмдерімен танымал етті, онда фильмнің аты ғана басынан көрсетіледі. Оның "Жұлдызды соғыстар" (1977) және "Империяның кері шабуылы" (1980) фильмдерінде бастапқы титрлерді жою шешімі режиссерлер гильдиясынан бас тартуға әкелді, өйткені ол бастапқы титрлерде режиссерді көрсетпегені үшін 250 000 доллар айып төледі. Алайда, Голливуд Лукас пайда болғанға дейін көп жылдар бойы титрлерсіз фильмдер шығарып келді, ең танымал мысалдары – "Азамат Кейн", "Вестсайдтік тарих", "2001: Ғарыштық саяхат" және "Крест әкесі". Дегенмен, "тек атау" форматы 1989 жылы жазғы блокбастерлер үшін қалыптасқан стандартқа айналды, "Ghostbusters II", "Lethal Weapon 2" және "The Abyss" фильмдері осы тәсілді қолданды. Клинт Иствуд 1982 жылдан бері өзі түсірген барлық фильмдерінде (атауынан басқа) бастапқы титрлерді жойды.
Тек несие
Телесериалдарға қатысымен, маусымның әрбір эпизоды үшін тұрақты актерлік құрамның мүшелеріне олар эпизодта пайда болмаған жағдайда да, кредит беру қазіргі кезде қалыпты жағдай. Мысалы, американдық "Nip/Tuck" телесериалында барлық кредиттелген кейіпкерлердің пайда болуы сирек. "Жоғалғандар" телесериалы да бір маусымның барлық эпизодтарында барлық тұрақты актерлерді (олардың пайда болу-болмауына қарамастан) көрсеткен, әсіресе екінші маусымнан бастап, толық кредиттелген актерлердің тек екі эпизодта ғана пайда болғандығын атап өткен жөн (барлығы 23 эпизодтың ішінде). "Жоғалғандардың" төртінші маусымында Гарольд Перрино барлық он үш эпизодта кредиттелген, бірақ оның тек бесеуінде ғана түскен (Джефф Фей сияқты кейбір эпизодтық актерлерден де аз). "Charmed" сериалы да эпизодта пайда болмаған жағдайда да, барлық тұрақты актерлік құрамның мүшелерін көрсетуден бастады. Екінші маусымның "Morality Bites" эпизодында тек үш басты актриса ғана кредиттелген, ал кейіннен ерлер актерлері тек олар түскен эпизодтарда ғана көрсетілді. Егер тұрақты актер белгілі бір эпизодта түспесе, ашылу титрлерінде олардың суреттері алынып тасталған және актерлерге кредит берілмеген. "Police Squad!" телесериалы өзінің пародиалық сипатына сәйкес, тек титрлерде пайда болған кейіпкерді (" және Рекс Гамильтон Абрахам Линкольн рөлінде") ұсынды.
Сериалдар
Дәстүрлі түрде күндізгі сабын операларындағы актерлер эпизодтың басында титрлерде көрсетілмейді; мұның себебі сабын операсы жанрының ойдан шығарылған сипаты және продюсерлер осы атмосфераны сақтау үшін актерлерді ашылу тізімінде көрсеткісі келмейді. Бұл актерлердің көбінесе жанкүйерлер тарапынан өздері емес, рөлдері арқылы танылуына әкеп соқты, ал басқа телешоулардағы актерлерді көбінесе олардың есімдерімен тануға болады. 2000-ші жылдары кейбір сабын опералары актерлердің есімдерін көрсетуді бастады. "Жас және тыныш" сериалы сериалмен келісімшарт жасасқан актерлердің көпшілігін титрлерде көрсетуге алғашқы болып кірісті. "The Bold and the Beautiful" сериалын шығаратын Bell Phillip Television Productions (Y&R продюсері Bell Dramatic Serial Company еншілес компаниясы) 2004 жылы, "Жас және тыныш" сериалы бұл тәсілді енгізгеннен кейін төрт жыл өткен соң, барлық келісімшартты актерлерді ашылу титрлерінде көрсетуді бастады (бірақ "Жас және тыныштан" айырмасы, "The Bold and the Beautiful" эпизодтың ұзақтығына байланысты әртүрлі ашылу тізбектерін пайдаланады: екісінде титрлер бар, оның бірі қысқа, ал үшіншісінде титрлер мен актерлердің суреттері жоқ). ABC Daytime телеканалдары 2002 жылдың қазанында "All My Children" сериалының "Scrapbook" ашылу тізбегін пайдалана бастады, ол 2004 жылдың мамырына дейін қолданылды. "One Life to Live" сериалы сол кезеңде "Blue and White" ашылу тізбегінде кейіпкерлердің есімдерін көрсетуді бастады. Барлық келісімшартты актерлердің есімдерін ашылу титрлерінде көрсетуді соңғы енгізген сабын операсы – "General Hospital", ол 2010 жылдың ақпанында ашылу титрлерін жаңартқаннан кейін (2012 жылы қысқартылған ашылу тізбегімен қайта жаңартылды), бірақ 2003 жылдың сәуірінен 2004 жылдың қыркүйегіне дейінгі "Жүректің бейнелері" кезеңінің соңғы жылдары негізгі кейіпкерлердің есімдері актерлердің суреттерімен бірге көрсетілді. Көбінесе күндізгі сериалдың тек жұма күнгі эпизодында актерлердің есімдерін тізімдейтін жабылу титрлері көрсетіледі. Алдыңғы бес эпизодтағы барлық актерлер тізімделеді. 2000-ші жылдардан бастап толық жабылу титрлері жиірек көрсетіле бастады. "Days of Our Lives" сериалы қазіргі уақытта барлық актерлерді – келісімшарт бойынша, қайталанатын рөлде және қонақ рөлдерінде ойнағандарды – сол аптада титрлерде көрсетеді, олар бағдарламаның түсірілім тобын көрсететін жабылу титрлерімен кезектеседі; екі жағдайда да, екі нұсқа да продюсер, режиссер және сценарийшілердің есімдерінен кейін көрсетіледі ("General Hospital", "Жас және тыныш" және "The Bold and the Beautiful" сериалы барлық актерлерді жабылу титрлерінде көрсетеді, бірақ соңғы екеуі тек қайталанатын және қонақ актерлерді сол аптадағы қатысқандары үшін көрсетеді, ал "General Hospital" негізінен тек негізгі және қайталанатын актерлерді көрсетеді). Британдық сабын операларында актерлердің немесе түсірілім тобының есімдері ашылу титрлерінде көрсетілмейді, сондай-ақ актерлердің бейнелері немесе суреттері көрсетілмейді. Алайда, соңғы жылдары бұл бағдарламалар эпизодтың бірінші сахнасында сценарийшілердің, продюсерлердің және режиссерлердің есімдерін, сондай-ақ эпизодтардың атауларын көрсетеді. "Hollyoaks" сериалының ашылу титрлерінде кейіпкерлерді көрсетуге арналған қысқа (бір секундтан кем) көріністерде тұрақты кейіпкерлер бар.