Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістанның діни, әлеуметтік және білім беру реформаторы (1772–1833)
Indian religious, social and educational reformer (1772–1833)
Раджа Рам Мохан Рой (22 мамыр 1772 – 27 қыркүйек 1833) – 1828 жылы Брахмо Сабханың негізін қалаушылардың бірі, Үндістан тарихындағы әлеуметтік-діни реформа қозғалысы Брахмо Самадждың алға басушысы. Оған моғол императоры Екінші Акбар «Раджа» атағын берді. Оның ықпалы саясат, мемлекеттік басқару, білім беру және дін салаларында анық байқалды. Ол сати және балалар некесі сияқты әдеттерді жоюға жасаған тырыстарымен белгілі болды. Көптеген тарихшылар Ройді «Индия қайта өрлеуінің әкесі» деп есептейді. 2004 жылы Рой BBC жүргізген «Барлық уақыттағы ең ұлы бенгал» сауалнамасында 10-шы орынды иеленді.
Raja Ram Mohan Roy (22 May 1772 – 27 September 1833) was an Indian reformer who was one of the founders of the Brahmo Sabha in 1828, the precursor of the Brahmo Samaj, a social religious reform movement in the Indian subcontinent. He was given the title of Raja by Akbar II, the Mughal emperor. His influence was apparent in the fields of politics, public administration, education and religion. He was known for his efforts to abolish the practices of sati and child marriage. Roy is considered to be the "Father of Indian Renaissance" by many historians. In 2004, Roy was ranked number 10 in BBC's poll of the Greatest Bengali of All Time.
Ерте өмір және білім (1772-1796)
Рам Мохан Рой Бенгал президенттігінің Хугли ауданындағы Раднагар қаласында дүниеге келді. Оның арғы атасы Кришнаканта Бандиопадьяй Раххи кулин (асыл) брахман болған. Кулин брахмандары – 12 ғасырда Баллал Сен Каннаудждан әкелген брахмандардың алты отбасының ұрпақтары. Батыс Бенгалияның Рахри ауданындағылар 19 ғасырда бірнеше әйелге үйленіп, қалыңмалмен өмір сүруімен белгілі болды. Кулинизм көп әйел алу және қалыңмал жүйесімен теңестірілді, ал Раммохан осы екеуіне де қарсы күресті. Оның әкесі Рамканта вайшнав, ал анасы Тарини Деви шиваит отбасынан шыққан. Ол санскрит, парсы және ағылшын тілдерін жақсы меңгерген, сондай-ақ араб, латын және грек тілдерін де білген. Бір ата-анасы оны ғалым, шастри мамандығына дайындаса, екіншісі мемлекеттік басқарудың лаучик, яғни дүниелік саласында мансап құруға қажетті барлық мүмкіндіктерді қамтамасыз етті. Бала кезінен бастап осы екі идеалдың арасында қиналып, Рам Мохан өмірінің соңына дейін екі арада тербелді. Бала кезінде Рам Мохан Рой қарындасының күйеуінің "сати" салты арқылы қаза тауып, оған куә болды. Он жеті жасар қыз отқа сүйреліп келді, ал Рам Мохан Рой оның үрейлі күйіне куә болды. Ол қарсылық білдіруге тырысты, бірақ бұл бекер болды. Ол тірідей өртеліп кетті. Халық оның азапты айқайларына "Маха Сати! Маха Сати! Маха Сати!" (Ұлы әйел!) деп ұран салды. Рам Мохан Рой үш рет үйленді. Оның бірінші әйелі ерте қайтыс болды. Екінші әйелінен 1800 жылы Радапрасад, ал 1812 жылы Рамапрасад дүниеге келді. Екінші әйелі 1824 жылы қайтыс болды. Ройдің үшінші әйелі одан ұзақ өмір сүрді. Рам Мохан Ройдың алғашқы білімінің сипаты мен мазмұны күмәнді. Бір пікір бойынша, Рам Мохан ресми білімін ауылдық пацшалада бастаған, онда ол бенгал және санскрит, парсы тілдерін оқыған. Кейін ол Патнадағы медреседе парсы және араб тілдерін оқыды, содан кейін Ведалар мен Упанишадтарды қоса алғанда, санскрит пен индуизмнің қыр-сырын үйрену үшін Бенареске жіберілді. Оның осы екі орында өткізген уақытының нақты мерзімі белгісіз. Алайда, ол 9 жасында Патнаға, ал екі жылдан кейін Бенареске жіберілген деп есептеледі.
Ram Mohan Roy was born in Radhanagar, Hooghly District, Bengal Presidency. His great grandfather Krishnakanta Bandyopadhyay was a Rarhi Kulin (noble) Brahmin. Among Kulin Brahmins descendants of the six families of Brahmins imported from Kannauj by Ballal Sen in the 12th centurythose from the Rarhi district of West Bengal were notorious in the 19th century for living off dowries by marrying several women. Kulinism was a synonym for polygamy and the dowry system, both of which Rammohan campaigned against. His father, Ramkanta, was a Vaishnavite, while his mother, Tarini Devi, was from a Shaivite family. He was a great scholar of Sanskrit, Persian and English languages and also knew Arabic, Latin and Greek. One parent prepared him for the occupation of a scholar, the Shastri, while the other secured for him all the worldly advantages needed to launch a career in the laukik or worldly sphere of public administration. Torn between these two parental ideals from early childhood, Ram Mohan vacillated between the two for the rest of his life. During his childhood Ram Mohan Roy witnessed the death of his sister in law through sati. The seventeen year old girl was dragged towards the pyre where Ram Mohan Roy witnessed her terrified state. He tried to protest but to no avail. She was burned alive. The people chanted "Maha Sati! Maha Sati! Maha Sati!" (great wife) over her painful screams. Ram Mohan Roy was married three times. His first wife died early. He had two sons, Radhaprasad in 1800, and Ramaprasad in 1812 with his second wife, who died in 1824. Roy's third wife outlived him. The nature and content of Ram Mohan Roy's early education is disputed. One view is that Ram Mohan started his formal education in the village pathshala where he learned Bengali and some Sanskrit and Persian. Later he is said to have studied Persian and Arabic in a madrasa in Patna and after that he was sent to Benares to learn the intricacies of Sanskrit and Hindu scripture, including the Vedas and Upanishads. The dates of his time in both these places are uncertain. However, it is believed that he was sent to Patna when he was nine years old and two years later he went to Benares.
Әлеуметтік реформалар
Рой "Атмия Сабха" және "Унитариандық қауым" атты қоғамдық бірлестіктерді құрды, әлеуметтік жамандықтармен күресу және Үндістанда әлеуметтік және білім беру реформаларын тарату үшін. Ол ырым-жырымға қарсы күрескен, үнді біліміндегі пионер, бенгал прозасы мен үнді баспасөзінде жаңа үрдістерді енгізген адам еді. Сати, көп әйел алу, балалар некесі және касталық жүйе сияқты индуистік әдет-ғұрыптарға қарсы күресті. Әйелдерге мүлік мұрагерлік құқығын талап етті. 1828 жылы ол әлеуметтік жамандықтарға қарсы күресу үшін реформашы бенгал брахмандардың қозғалысы – Брахмо Сабханы құрды. Ройдің саяси тәжірибесі және Девандраның христиандық ықпалы индуизмді реформалауға қатысты оның әлеуметтік және діни көзқарастарына әсер етті. Ол былай деп жазады:
Roy founded the Atmiya Sabha and the Unitarian Community to fight the social evils, and to propagate social and educational reforms in India. He was the man who fought against superstitions, a pioneer in Indian education, and a trend setter in Bengali prose and Indian press. Crusaded against Hindu customs such as sati, polygamy, child marriage and the caste system. Demanded property inheritance rights for women. In 1828, he set up the Brahmo Sabha, a movement of reformist Bengali Brahmins to fight against social evils. Roy's political background and Devandra's Christian influence influenced his social and religious views regarding reforms of Hinduism. He writes,
"Хиндулардың қазіргі жүйесі олардың саяси мүдделерін ілгерілетуге жарамды емес. Олардың саяси артықшылығы мен әлеуметтік жайлылығы үшін кемінде олардың дінінде өзгерістер болуы қажет." Ройдың британ үкіметінде жұмыс істеген тәжірибесі оған индуистік дәстүрлердің көбінесе батыс стандарттары бойынша сенімді немесе құрметке лайық емес екенін көрсетті, және бұл оның діни реформаларына сөзсіз әсер етті. Ол өзінің еуропалық таныстарына "хиндү дінін бұзатын ырым-жырымдар оның негізгі қағидаларымен ешқандай байланысы жоқ екенін" дәлелдеу арқылы индуизм дәстүрлерін заңды етуді қалады! Рам Мохан Рой наразылық білдірген "жалған сенімдер" сати, касталық қатаңдық, көп әйел алу және балалар некесін қамтиды. Осы амалдар британдық шенеуніктердің үнді ұлтына қарағанда моральдық жағынан жоғары тұрғанын дәлелдеуіне себеп болды. Рам Мохан Ройдың дін туралы идеялары британдықтардың христиандық идеалдарына ұқсас гуманитарлық практикаларды енгізу арқылы әділ және тең қоғам құруға бағытталды, сонымен қатар христиан әлемінде индуизмді заңды етуге тырысты.
The present system of Hindus is not well calculated to promote their political interests It is necessary that some change should take place in their religion, at least for the sake of their political advantage and social comfort. Roy's experience working with the British government taught him that Hindu traditions were often not credible or respected by western standards and this no doubt affected his religious reforms. He wanted to legitimise Hindu traditions to his European acquaintances by proving that "superstitious practices which deform the Hindu religion have nothing to do with the pure spirit of its dictates!" The "superstitious practices", to which Ram Mohan Roy objected, included sati, caste rigidity, polygamy and child marriages. These practices were often the reasons British officials claimed moral superiority over the Indian nation. Ram Mohan Roy's ideas of religion actively sought to create a fair and just society by implementing humanitarian practices similar to the Christian ideals professed by the British and thus seeking to legitimise Hinduism in the eyes of the Christian world.
Білім беруші
Рой білім беруді әлеуметтік реформа құралы деп есептеді. 1817 жылы Дэвид Хейрмен бірлесіп, Калькуттада индуист колледжін құрды. 1822 жылы Рой Англо-инду мектебін ашты, одан төрт жыл кейін (1826) Веданта колледжін құрды; онда ол өз монотеистік ілімдерін «заманауи батыс оқу бағдарламасына» енгізуді талап етті. 1830 жылы ол Александр Дафф пасторға Бас Ассамблея институтын (қазіргі Шотланд шіркеу колледжі) құруға көмектесті, Брахма Сабхадан босаған ғимаратты ұсынып, алғашқы студенттерді жинады. Ол үнді біліміне батыс білімін енгізуді қолдады. Сондай-ақ ол Батыс және үнді білімін үйлестіретін Веданта колледжін құрды. Оның ең танымал журналы – «Самбад Каумуди» болды. Онда баспасөз бостандығы, үндістерді жоғары лауазымдарға тағайындау және атқарушы және сот билігін бөлу мәселелері қамтылды. Ағылшын Шығыс Үндістан компаниясы баспасөзді шектеген кезде, Рам Мохан 1829 және 1830 жылдары оған қарсы екі меморандум жазды.
Roy believed education to be an implement for social reform. In 1817, in collaboration with David Hare, he set up the Hindu College at Calcutta. In 1822, Roy founded the Anglo Hindu School, followed four years later (1826) by the Vedanta College; where he insisted that his teachings of monotheistic doctrines be incorporated with "modern, western curriculum." In 1830, he helped Rev. Alexander Duff in establishing the General Assembly's Institution (now known as Scottish Church College), by providing him with the venue vacated by Brahma Sabha and getting the first batch of students. He supported induction of western learning into Indian education. He also set up the Vedanta College, offering courses as a synthesis of Western and Indian learning. His most popular journal was the Sambad Kaumudi. It covered topics like freedom of the press, induction of Indians into high ranks of service, and separation of the executive and judiciary. When the English East India Company muzzled the press, Ram Mohan composed two memorials against this in 1829 and 1830 respectively.
Өлім
1833 жылдың қыркүйек айының басында Рой Бристольге унитариандық досы, доктор Лант Карпентерді көруге келді, ол Ланттың қызы және болашақ әлеуметтік реформатор Мэри Карпентерге үлкен әсер етті. Бристольде болғанда Рой Левинс-Мед жиналыс үйінде уағыз айтты. Қыркүйек айының ортасында ол ауырып, менингит диагнозы қойылды. 1833 жылдың 27 қыркүйегінде ол Бристольдің солтүстік-шығысындағы (қазіргі қаланың бір бөлігі) Стейплтон ауылында менингиттен немесе созылмалы тыныс алу ауруынан қайтыс болды.
In early September 1833 Roy came to Bristol to visit his Unitarian friend, Dr Lant Carpenter, where he made a deep impression on Lant's daughter and future social reformer, Mary Carpenter. While in Bristol Roy preached at the Lewins Mead Meeting House. In mid September he became ill and was diagnosed with meningitis. He died at Stapleton, then a village to the north east of Bristol (now a suburb), on 27 September 1833 of meningitis or a chronic respiratory ailment.
Арнос аңғарындағы кесене
Рам Мохан Рой 1833 жылғы 18 қазанда ол Мұғал империясының елшісі ретінде тұрған Степлтон Гроув аумағында жерленді, ал 1833 жылғы 27 қыркүйекте ми қабынуынан қайтыс болды. Тоғыз жылдан кейін ол 1843 жылғы 29 мамырда Брислингтон, Шығыс Бристольдегі жаңа Арнос Вейл зиратында қайта жерленді. Уильям Карр мен Уильям Принсеп салтанатты жолдың үлкен учаскесін сатып алды, ал оның лакталған және қорғасыннан жасалған табуты жеті футтан астам тереңдікке кірпіштен салынған мазарға қойылды. Осыдан екі жыл өткен соң Дварканат Тагор осы мазардың үстіне шатри тұрғызуға көмектесті, бірақ оның Бристольге келгені туралы ешқандай жазба жоқ. Шатриді суретші Уильям Принсеп жасаған, ол Рам Моханды Калькуттада білген. Бристольдегі Арнос Вейл зираты Раджа Рам Мохан Ройдің қайтыс болған күніне жақын, 27 қыркүйекте жыл сайын жексенбі күні еске алу рәсімін өткізеді. Лондондағы Үндістанның жоғарғы комиссары Раджаның жыл сайынғы еске алу шарасына жиі қатысады, ал Бристольдің лорд-мэрі де тұрақты түрде қатысады. Еске алу шарасы – Брахмо-унитариандықтардың бірлескен құлшылық рәсімі, онда дұғалар мен әндер орындалады, мазарға гүлдер қойылады және Раджаның өмірі туралы лекциялар мен бейне көрсетілімдер арқылы айтылады. 2013 жылы жақында табылған Рам Моханның піл сүйегінен жасалған бюсті қойылды. 2014 жылы Эдинбургтегі оның алғашқы өлім маскасы түсіріліп, оның тарихы талқыланды. 2017 жылы Раджаның еске алу шарасы 24 қыркүйекте өтті.
Ram Mohan Roy was originally buried on 18 October 1833, in the grounds of Stapleton Grove, where he had lived as an ambassador of the Mughal Empire and died of meningitis on 27 September 1833. Nine years later he was reburied on 29 May 1843 in a grave at the new Arnos Vale Cemetery, in Brislington, East Bristol. A large plot on The Ceremonial Way there had been bought by William Carr and William Prinsep, and the body in its lac and a lead coffin was placed later in a deep brick built vault, over seven feet underground. Two years after this, Dwarkanath Tagore helped pay for the chhatri raised above this vault, although there is no record of his ever visiting Bristol. The chhatri was designed by the artist William Prinsep, who had known Ram Mohan in Calcutta. Bristol Arnos Vale cemetery have been holding remembrance services for Raja Ram Mohan Roy every year on a Sunday close to his death anniversary date of 27 September. The Indian High Commission at London often come to Raja's annual commemoration and Bristol's Lord Mayor is also regularly in attendance. The commemoration is a joint Brahmo Unitarian service, in which, prayers and hymns are sung, flowers laid at the tomb, and the life of the Raja is celebrated via talks and visual presentations. In 2013, a recently discovered ivory bust of Ram Mohan was displayed. In 2014, his original death mask at Edinburgh was filmed and its history was discussed. In 2017, Raja's commemoration was held on 24 September.
Мұра
Ройдың ағылшын тіліндегі білім беруге және ой-пікірлеріне деген берілгендігі Махатма Ганди мен Рабиндранат Тагор арасында пікірталас тудырды. Ганди Ройдың ағылшын білім беруге және ойлауға деген құлшынысына қарсы шығып, батыс философиялық дискорстарын шамадан тыс қолдауы арқылы тәуелсіз ойлауға кедері келтірді. Тагор Гандидің көзқарасын қабылдамай, "[Рой] үнді даналығының толық мұрасын иеленді. Ол ешқашан батыстың шәкірті болған емес, сондықтан батыспен достық қарым-қатынасқа лайық болды" деп жазды. 1988 жылы Шям Бенегал продюсерлік және режиссерлік еткен Doordarshan сериалы "Bharat Ek Khoj" Раджа Рам Мохан Рой туралы толық бір эпизодты түсірді. Басты рөлді танымал телеактер Ананг Десай орындады, ал Урмила Бхатт, Том Алтер және Рави Джанкал көмекші актерлер ретінде тартылды. 1984 жылы Үндістанның Фильмдер бөлімі П.С. Шарманың режиссерлігімен "Раджа Раммохан Рой" атты деректі фильмін жасады.
Roy's commitment to English education and thought sparked debate between Mahatma Gandhi and Rabindranath Tagore. Gandhi, objecting to Roy's devotion to English education and thought and disallowing independent thinking by being overly supportive of the Western philosophical discourses. Tagore wrote a letter rejecting Gandhi's view, saying "[Roy] had the full inheritance of Indian wisdom. He was never a school boy of the West, and therefore had the dignity to be a friend of the West." In 1988 Doordarshan Serial Bharat Ek Khoj produced and directed by Shyam Benegal also Picturised a Full One Episode on Raja Ram Mohan Roy. The title role was played by Noted TV actor Anang Desai with Urmila Bhatt, Tom Alter and Ravi Jhankal as Supporting Cast. In 1984 Films Division of India created a documentary Raja Rammohan Roy directed by P. C. Sharma.