Кіріспе

Жапон императорлық әскери-теңіз флотының әуе кемесі

Хошо (鳳翔) – әлемдегі әуе кемесі ретінде салынған алғашқы кеме және Жапон императорлық әскери-теңіз флотының (IJN) алғашқы әуе кемесі. 1922 жылы қолданысқа енгізілген бұл кеме, ұшақтарды тасымалдау жабдықтарын, ұшу және қону техникасын, сондай-ақ ұшақтарды пайдалану әдістерін және тактикасын сынау үшін пайдаланылды. Кеме IJN үшін ерте кезеңдегі әуе операцияларында құнды сабақтар мен тәжірибе берді. 1924 жылы тәжірибелі ұшқыштардың кеңесі бойынша Хошоның үстін жабатын құрылымдары мен ұшу палубасына кедергі келтіретін басқа да нысандар алынып тасталды. Хошо және оның ұшақ тобы 1932 жылы Шанхай оқиғасына, ал 1937 жылдың соңында Қытай-жапон соғысының бастапқы кезеңдеріне қатысты. Осы екі қақтығыс барысында кемедегі ұшақтар Жапон императорлық армиясының құрлықтағы операцияларын қолдады және ұлтшыл Қытай әуе күштерінің ұшақтарымен әуе шайқасына түсті. Кеменің шағын мөлшері және оған бекітілген ұшақ топтарының аз саны (әдетте 15 шамасында) жауынгерлік операцияларға оның үлесін шектеді. Осының салдарынан, Қытайдан Жапонияға оралғаннан кейін кеме резервке қойылды және 1939 жылы оқу кемесіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Хошо 1942 жылғы маусымда Мидуэй шайқасына екінші дәрежелі рөлде қатысты. Шайқас аяқталғаннан кейін кеме Жапонияның ішкі суларында жаттығуларын жалғастырды және соғыстың аяғына дейін әуе шабуылдарынан аз ғана зақымданумен аман қалды. Соғыс аяқталғаннан кейін кеме одақтастарға тапсырылды және 1946 жылы құрылыстан алынғанға дейін жапон әскерлерін елдеріне қайтару үшін пайдаланылды.

Дизайн және сипаттама

Су ұшақтарын тасымалдайтын кемелерді салуға Жапония үкіметі 1918 жылы "сегіз алты" флоты бағдарламасында рұқсат берді. 1922 жылы "Шокаку" атты жоспарланған бауырлас кемесі құрылысы басталмас бұрын тоқтатылды. "Хосхо" британдықтан кейін әуе кемесі ретінде салынған екінші әскери кеме болды, бірақ "Гермес" кемесіне қарағанда ертерек іске қосылып, аяқталды. "Хосхо" бастапқыда 32 ұшағы, төрт төмен бұрышты артиллериялық қаруы және төрт ұшаққа қарсы (АА) қаруы бар, ұшақтарды алдыңғы палубадан ұшыруға арналған су ұшақтарын тасымалдаушы ретінде жобаланған. Еуропадағы Корольдік теңіз күштерімен бірге болған жапондық бақылаушылардан ұшақтарды кемеге қондырудың қажеттілігі туралы хабарламалар алынғаннан кейін жоспар қайта қарастырылды. Жаңа талаптар 1918 жылы артқы ұшу палубасын алғаннан кейін жасалды. Кемеде алдыңғы ұшу палубасы, ортада арал және түтікшелер, сондай-ақ артқы жағында үлкен ангар болуы керек еді. Ұшу сынақтарын бақылағаннан кейін, әлемдегі алғашқы флеш-декті ұшақ тасымалдағыш "Фуриус" және басқа кемелердің тәжірибесіне сүйене отырып, 1919 жылдың сәуірінде "Хосхо" ұшу палубасының дизайны қайта қарастырылды. Арал алынып тасталды, түтікшелер бір жаққа жылжытылды, бұл кедергісіз, толық ұзындықтағы ұшу палубасын жасауға мүмкіндік берді, содан кейін кеме әуе кемесі ретінде қайта жіктелді. Кеме корпусы үлкен крейсердің корпусына негізделген, және оған кішкентай арал берілді. Оның үш түтікшесі оң жаққа орнатылды және ұшу операциялары кезінде көлденең жатқанда бұрылатын болды. "Хосхо" кемесінің жобаланған жылдамдығы Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде британдық тәжірибеге сүйене отырып қысқартылды.

Жалпы сипаттамалары

Хосхо кемесінің жалпы ұзындығы болды. Оның ені және орташа сусымы болды. Кеме стандартты жүктемеде тонна, ал қалыпты жүктемеде тонна су ығыстырды. Оның экипажы 512 офицер мен матростан тұрды. Кеме дерлік қоршалмаған.

Қозғалтқыш

Хошода екі Парсонс турбинасы болған, олар екі пропеллер білігін қозғалтатын. Сегіз Kampon B типті су түтікті қазандық, жұмыс қысымы және температурасымен турбиналарға бу жеткізді, бірақ олардың тек төртеуі маймен жұмыс істеді. Қалған төртеуі май мен көмір қоспасын пайдаланды. Кеменің жобаланған жылдамдығы 25 түйін болды, бірақ ол 1922 жылғы 30 қарашадағы теңіз сынақтарында шамамен жылдамдық көрсетті. Ол май отынынан және көмірден тұратын отынды тасымалдады, бұл осындай кішкентай кеме үшін ерекше көп мөлшерде, оған шамамен теңізде жүзу қашықтығын қамтамасыз ету үшін. Кеменің қозғалысын азайту және ұшақтардың тұрақтылығын арттыру үшін американдық Sperry Gyroscope Company компаниясы жасаған гиростабилизатор орнатылды. Орнату бастапқыда сенімсіз болып шықты, себебі Sperry компаниясы жапондық техниктерді жеткілікті деңгейде оқытпады, бірақ ақырында техниктер тәжірибе жинағанда жүйе өзін бағалы екенін дәлелдеді. Ұшу палубасы, Корольдік теңіз күштерінің авиатасымалдаушыларынан айырмашылығы, кеме корпусының үстіне орнатылды, бірақ авиатасымалдаушы корпусының құрылымын қолдайтын күшті палуба ретінде салынбады.

Әуе тобы

Хошоның ұшақ сыйымдылығы он бес ұшаққа тең болды, бірақ бұл оның ангарларының көлемімен шектелді. Ол алғаш рет тоғыз Mitsubishi 1MF (10 типті) истребитель және үш-алты Mitsubishi B1M3 (13 типті) торпедалық бомбалаушы ұшақтарынан тұратын әуе тобымен қолданысқа енгізілді. 1928 жылы истребительдер A1N1 (3 типті) ұшақтарымен ауыстырылды. Үш жылдан кейін әуе тобы Накадзима A2N (90 типті) истребительдері мен Mitsubishi B2M (89 типті) торпедалық бомбалаушыларынан құралды. 1938 жылы Накадзима A4N (95 типті) истребительдері мен Йокосука B3Y (92 типті) бомбалаушылары кемеден ұшып шықты. 1940 жылы әуе тобы Mitsubishi A5M (96 типті) "Клод" истребительдерімен және Йокосука B4Y1 (96 типті) "Жан" бомбалаушыларымен жаңартылды. Олар минутына алты-он оқты атып, оқталу жылдамдығы шамамен болды; 35° бұрышта олардың максималды ұшу қашықтығы болды. Хошо үшін ауыр артиллериялық қарулар қарастырылды; сол кезде авиациялық кемелердің тактикасы дамып келе жатқандықтан, кемелердің артиллериялық айқасқа түсуінің тиімсіздігі әлі толыққанды түсінілмеген. Оның үлкен ұшу палубасы мен броньтың болмауы оны теңіз шайқастарында осал нысанаға айналдырды. Хошоның жалғыз әуеге қарсы қорғанысын 40 калибрлі 8 см/40 3-ші жыл типті екі зениттік қаруы, кері тартылатын тұғырларда қамтамасыз етті. Олар артқы лифттің алдындағы ұшу палубасында орналасты. Бұл қарулар минутына шамамен оқты атып, 45° бұрышта максималды ұшу қашықтығын қамтамасыз етті, ал 75° бұрышта максималды биіктігі болды. Олардың тиімді атыс жылдамдығы минутына 13-20 оқ құрады.

Ерте мансап

Хошо 1920 жылғы 16 желтоқсанда Йокохама қаласының Цуруми ауданындағы Асано кеме құрылысы компаниясында салынды. 1921 жылғы 13 қарашада суға түсірілді және 1922 жылғы 10 қаңтарда аяқтау үшін Йокосука теңіз арсеналына сүйретілді. Хошо жобалаудағы қайта-қайта өзгерістер мен жабдықтың кешіктіріліп жеткізілуі салдарынан тапсырылу мерзімі 1922 жылғы наурыздан 27 желтоқсанға дейін ықшамдалды. Кеме көптеген авиациялық құрал-жабдықтарынсыз тапсырылды және 1923 жылғы 22 ақпанға дейін қону сынақтарын бастамады. Хошо тапсырылғаннан кейін тәжірибелі ұшқыштар өзгерістер енгізуді сұрады, содан кейін кеме жасау зауыты 1924 жылғы 6 маусымнан 20 тамызға дейін кемеде жөндеу жұмыстарын жүргізді. Ұшу палубасын жартылай кедергіге келтірген және ұшқыштардың көру мүмкіндігін шектеген арал, үш аяқты мачта және ұшақ крандары алынып тасталды. Ұшу палубасының алдыңғы бөлігі көлденең етіп жаңартылды, ал 8 см зениттік қарулары бұрынғы аралдың орнына жақын және қону операцияларына кедергі келтірмейтіндей етіп жылжытылды. Аралды алып тастаудың тағы бір себебі – IJN оны әуе операцияларын басқару немесе кемені жүргізу үшін тым кішкентай және ыңғайсыз деп тапты. Содан кейін кеме 1924 жылғы 15 қарашаға дейін 1-ші флотқа бекітілді. Өзінің түріндегі алғашқы кеме ретінде Хошо IJN үшін авианосец тактикасы бойынша құнды тәжірибе мен түсініктер берді. Кеме ұшақтар мен жабдықтарды, әсіресе әртүрлі тұтқындау жүйелерін және оптикалық қону көмекші құралдарын сынау үшін пайдаланылды. Алынған сабақтар жапондық авианосецтердің – Рюжо, сондай-ақ Акаги және Кага крейсерлерінің авианосецтерге айналуының дизайны мен құрылысына әсер етті. Хошо 1920 жылдары IJN үшін авианосец тактикасын және операциялық әдістерін жетілдіруде белсенді түрде қолданылды. 1928 жылғы 1 сәуірде ол Акагимен бірге Бірінші авианосец дивизиясына қосылды. 1930 жылдары Хошода сынақтар үшін үш түрлі көлденең тұтқындау құрылғысы орнатылды.

Шанхай

Кагамен бірге Хошо Бірінші авиациялық дивизияға тағайындалып, 1932 жылдың қаңтарында басталған Шанхай оқиғасы кезінде Қытайға жіберілді. Үшінші флотпен бірге жұмыс істейтін Хошо 1 ақпанда Янцзы өзенінің сағасына жетті. Оның ұшақтары 5 ақпанда Императорлық жапон теңіз күштерінің (IJN) алғашқы әуе шайқасына қатысты. Екі шабуыл ұшағын сүйреген үш истребитель Шанхай үстінде тоғыз қытай истребителімен ұрысқа түсті; бір қытай истребителі зардап шекті, бірақ жапон ұшқыштары ешқандай талап етпеді. Екі күннен кейін екі авианосец өздерінің кейбір ұшақтарын Кунда әуежайына жіберді, онда олар Жапон императорлық армиясын қолдау үшін жердегі нысандарға шабуыл миссияларын орындады. 23-26 ақпан аралығында Кага және Хошо бомбалаушылары Ханчжоу мен Сучжоудағы қытай әуежайларына шабуыл жасап, көптеген қытай ұшақтарын жерде жойды. 26 ақпанда Хошодан алты истребитель, Кагадан 9 шабуыл ұшағын бомбалаудың бірінде сүйреп, оларды шабуылдаған бес қытай истребителінің үшеуін атып түсірді. Бірінші авиациялық дивизия 3 наурызда атысты тоқтату туралы келісімге қол жеткеннен кейін 20 наурызда Біріккен флотқа қосылды.

Төртінші флот оқиғасы

Хошо 1935 жылы Комбинированный флот маневрлеріне қатысты, ол IJN Төртінші флотилиясына қосылды. 23 қыркүйекте тайфунға ұшырап, "Төртінші флот оқиғасы" деп аталатын оқиғада тасымалдағыш және басқа да жапондық кемелер қатты зақымдалды. Кеменің алдыңғы ұшу палубасы құлап, оның бір бөлігін кесіп тастау қажет болды, содан кейін кеме жөндеуге Йокосукаға баруға мүмкіндік алды. Төртінші флот оқиғасы және 1934 жылғы Томозуру оқиғасы, онда ауыр ауа райында торпедалық қайық құлап кетті, жапондық команда барлық кемелерінің тұрақтылығын тексеруге мәжбүр болды, нәтижесінде тұрақтылықты жақсарту және корпустың беріктігін арттыру үшін бірқатар жобалық өзгерістер енгізілді. "Хошо" кемесі 1935 жылдың 22 қарашасы мен 1936 жылдың 31 наурызы аралығында кемежайда болған кезде оның тұрақтылығы жақсартылды; алдыңғы ұшу палубасының тіректері нығайтылып, саны арттырылды; кеменің зениттік пушкалары, ұшақ крандары және жоғарғы палубадағы авиациялық отын резервуарлары алынып тасталды; түтікшелер ауыздары төменге қарай бұрышталған көлденең күйде бекітілді; "Хошо" кемесінің алдыңғы ангары мен көпірінің алдыңғы жақтары нығайтылды; және кеменің корпусы артқы ангарының маңында бойлық күшін арттыру үшін нығайтылды. Толық жүктемеде осы өзгерістерден кейін метацентрикалық биіктігі алты жұп 13,2 мм 93 типті Hotchkiss пулеметтері орнатылды. 1 қыркүйекте тасымалдағыш Жапонияға отын құюға оралды, содан кейін Оңтүстік Қытай жағалауына "Рюджо" ілесіп, 21 қыркүйекте Гуанчжоу, бұрынғы Кантон маңындағы қытай күштеріне қарсы операцияларды бастады. Сол күні "Хошо" әуежайларға шабуыл жасаған бомбалаушыларды эскорттау үшін алты истребитель жіберді, ал бірлескен күш жеті Curtiss Hawk III истребителімен кездесті, екеуін атып түсірді, сонымен қатар бір жұп бақылау ұшағын, өздерінің жауынгерлік шығындары болмады. Жапондық истребительдердің бесеуі отын бітіп, теңізге құлап қалуға мәжбүр болды, бірақ экипаждар құтқарылды. Сол күні түстен кейін қалған бес "Шаяқ" истребителі жасаған сәтсіз шабуылда олардың біреуі жойылды. Жапондық ұшқыштар он алты жау ұшағын атып түсірді және күндізгі шайқастар кезінде қосымша жойылғандарды көрсетті. "Хошо" мен "Рюджо" 3 қазан күні Шанхай аймағына оралды, ал "Хошо" ұшақтары уақытша Кунда әуежайына жердегі операцияларды қолдау үшін ауыстырылды. 17 қазанда тасымалдағыш барлық ұшақтарын "Рюджо"ға ауыстырды және 1 желтоқсанда резервке орналастырылған Жапонияға оралды. 1939 жылы 12 тамызда "Хошо" оқу-жаттығу тасымалдағышы ретінде және, қажет болған жағдайда, А4Н1 (95 типті) истребительдері мен B4Y1 (96 типті) торпедалық бомбалаушылардың платформасы ретінде пайдалы деп танылды, олар қызмет ете бергенше. Кейінгі тергеу 1940 жылдың 23 желтоқсанында Mitsubishi A6M Zero, Aichi D3A "Val" немесе Nakajima B5N "Kate" сияқты соңғы ұшақ түрлерін жауынгерлік жағдайда пайдалана алмайтынын анықтады.

Перл-Харбор мен Мидуэй

Хосхо Тынық мұхиты соғысын вице-адмирал Широ Такасудың 1-ші флотына бағынышты Үшінші авианосец дивизиясы құрамында бастады. Каору Уметани басқарған кемеге, жапондық Зюйхо авианосецімен бірге, барлау, суасты қайықтарына қарсы патрульдеу және жапон флотының "Негізгі топ" шайқас желісіне – яғни жапондық Нагато, Муцу, Фусо, Ямаширо, Исе және Хюга жауынгерлік кемелеріне әуе көмегін көрсету міндеті жүктелді. 1941 жылдың 7 желтоқсанында Хосхо Ішкі теңізден шығып, Перл-Харборға шабуыл жасаған Чуичи Нагумоның күштеріне алыс эскорттық қолдау көрсетті. Жапондық жауынгерлік кемелер күші Жапонияның шығысына бұрылды, бірақ Хосхо 10 желтоқсанда суасты қайықтарына қарсы әуе операцияларын жүргізу кезінде радио байланысын тоқтату шектеулерінен бөлініп қалды. Кемемен байланыс үзілді, себебі ол суасты қайығын анықтау үшін қараңғыда ұшақ жіберді. Ұшақ түнде қайтып келіп, авианосец жарық қосып алғаннан кейін қауіпсіз қонды. Бірақ ұшақты қайтару үшін авианосец пен оның үш эскорттық эсминеці шығысқа қарай жүзуге мәжбүр болды, соның салдарынан қараңғыда Негізгі топтан алысып қалды. Бұл кезде жапондық суларда жаудың суасты қайықтары болған жоқ. Келесі күні барлаушы ұшақтар Хосхоны Негізгі топтың шығысында анықтады және 12 желтоқсанда Куре портына оралды. 1942 жылдың 29 мамырында Хосхо Мидуэй шайқасына қатысқан операция үшін флоттың қалған бөлігімен бірге Жапониядан шықты, Негізгі топқа әуе қорғанысын, барлауды және суасты қайықтарына қарсы қолдау көрсетті. Қазіргі Негізгі топқа жапондық Ямато, Нагато және Муцу жауынгерлік кемелері кірді. Операция кезіндегі авиациялық құрамына сегіз ескірген Йокосука B4Y "Жан" торпедалық бомбалаушы кірді. Негізгі топ шабуыл жасаған күштің артында қалғандықтан, Хосхо шайқастың басты бөлігін жіберіп алды, онда Нагумоның төрт авианосеці 4 маусымда АҚШ авиациясымен шабуылға ұшырап, қирады. Келесі күні авианосецтің ұшақтары Нагумо күштерінің қалдықтарын Негізгі топпен кездесуге бағыттап, сондай-ақ шайқас кезінде және одан кейін басқа жапондық кемелердің кездесуіне көмектесті, оның ішінде Сендай крейсері. Шамамен сол уақытта Хосхоның ұшақтарының бірі жанып, батып бара жатқан жапондық Хирю авианосецін тапты. Тасталған авианосецтің суреттері "Тынық мұхитындағы соғыстың ең драматикалық кадрларының бірі" деп сипатталды. Ұшақтағы бақылаушы Хирюде аман қалғандарды көргенін хабарлады, сондықтан қираған авианосецті іздеуге жапондық Таниказе эсминеці жіберілді. Шайқас жеңіліспен аяқталды, бұл Жапония үшін маңызды стратегиялық жеңіліс болды. Авианосец флоттың қалған бөлігімен бірге Жапонияға оралды және 14 маусымда Хасирадзима тікелей портына жетті.

Оқу кемесі

Жапонияға оралғаннан кейін Хошо үшінші флотқа ауыстырылды, ресми емес түрде оқу флотына (кейіннен Мобильді күштерді оқыту күштері деп аталды) тағайындалды және қазан айында ресми түрде тағайындалды. Хошода бортта ұшақ болмағандықтан, ол Ішкі теңізде жағажайлық базалардан келген ұшақтар үшін ұшу жаттығуларын жүргізді. 1943 жылдың 15 қаңтарында 50-ші әуе флотилиясы авиатасымалдаушы экипажын даярлау үшін құрылды және Хошо мен Рюхо жаңа бөлімге тағайындалды. Екі кеме де авиатасымалдаушыларды түсіру бойынша жаттығулар жүргізді және торпедалық жаттығулар үшін нысана ретінде пайдаланылды. 1944 жылдың қаңтарында Хошо 12-ші әуе флотына, содан кейін Біріккен флотқа қайта тағайындалды, бірақ Ішкі теңізде флот ұшқыштарын даярлау миссиясын орындауды жалғастырды. Осы рөлде Хошо Куре мен Батыс Ішкі теңіз арасында тегіс ауысып, екі жерде де бірдей уақыт өткізді. Олар снарядтарды бастапқы жылдамдықпен атып жіберді; 50° бұрышта максималды қашықтық пен тиімді биіктік қамтамасыз етілді. 15 оқтың жинағын жиі ауыстыру қажет болды, ал максималды тиімді ату жылдамдығы минутына 110-120 оқ болды. Модификациялардан кейін Хошо Ішкі теңізде теңізші-ұшқыштарға оқуды жалғастырды, соның ішінде торпедалық жаттығулар үшін нысана ретінде де қызмет етті. 1945 жылдың 19 наурызында сағат 05:30-да, мүмкін Куреде тоқтағанда, тасымалдаушы АҚШ-тың 58-ші жұмыс тобының авиациясынан жасалған әуе шабуылына тап болды. Хошоның ұшу палубасы үш бомбадан зақымданып, алты экипаж мүшесі қаза тапты. Жөндеу жұмыстары жүргізіліп, 10 сәуірде капитанға дайын күйде болуға бұйрық берілді. Алайда, екі күннен кейін бұл бұйрық күшін жойды және Хошо «4-ші резервтік кеме» статусына ие болды, көптеген экипаж мүшелері басқа жерге ауыстырылды. 1 маусымда Хошо «арнайы күзет кемесі» ретінде резервтен шығарылды және көптеген экипаж мүшелері қайтадан келді. Осы уақыт ішінде кеме Нисиномисима маңында, Куреде жамылған күйде тұрды. 1945 жылдың 24 шілдесінде одақтастар Куреге қайта шабуыл жасаған кезде Хошо бір бомба немесе әуе ракетасынан сәл зақымдалды. Кемелердің шайқасқа қатысу деңгейі туралы мәлімет аз, бірақ тасымалдаушының қатысуы минималды болған сияқты, себебі ол сол кезде ұшақтарды алып жүрген жоқ. Хошо 15 күн ішінде жөнделді, 31 тамызда Хошо Үй шаруашылығы министрлігіне жою үшін берілді. Ол 1946 жылдың 2 қыркүйегінен 1947 жылдың 1 мамырына дейін Киова кеме құрылысы компаниясымен Осакада сүрілді.