Кеме сарыны және авиатасымалдағыш тобы

Кіріспе

Әскери флоттың әуе кемесі бар түрі
әскери құралымның жалпы түрі

Әуе кемесі бар әскери флот (CVBG) – әуе кемесін және оны сүйемелдейтін көптеген кемелерден тұратын әскери флот. CVBG атауындағы CV (Cruiser Voler) – АҚШ Әскери-теңіз күштерінің әуе кемесіне берілген классификациялық коды. Әуе кемесіне негізделген алғашқы әскери-теңіз күштері Екінші дүниежүзілік соғыстың алдында және кезінде пайда болды. Жапон императорлық әскери-теңіз флоты (IJN) көптеген әуе кемесін біріктіріп, «Кидо Бутай» деп аталған жеке топ құрды. Бұл топ Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылында өте тиімді қолданылды. «Кидо Бутай» ИЖН-нің негізгі әуе кемесі бар ұрыс тобы ретінде Мидуэй шайқасында төрт кемесі батқанға дейін қызмет етті. Ал АҚШ Әскери-теңіз күштері ірі әуе кемесін жеке топтарда орналастырды, әр әуе кемесіне өз крейсері мен эсминецін сүйемелдеуге тағайындады. Бұл жеке әуе кемесі топтары кейбір тапсырмалар үшін, әсіресе Коралл теңізі мен Мидуэй шайқасында жұптастырылып немесе біріктірілді. 1943 жылға қарай флот пен жеңіл әуе кемесінің саны артып, үш немесе төрт әуе кемесінен тұратын ірі топтар құру қажет болды. Осы топтар АҚШ-тың үшінші және бесінші флоттарының негізгі ұрыс құрамына айналған «Жылдам әуе кемесі тобын» құрды. Салқын соғыс кезеңіндегі ірі «супер әуе кемесін» салумен әр әуе кемесін жеке топта пайдалану практикасы қайта жаңғырды. Салқын соғыс кезінде КСРО-мен қақтығыс болған жағдайда CVBG-нің негізгі міндеті – АҚШ пен оның НАТО одақтастары арасындағы Атлантикалық жабдықтау жолдарын қорғау болса, Кеңес теңіз флотының міндеті – осы теңіз жолдарын бұзу еді, бұл оңай міндет болатын. Кеңес Одағының ірі әуе кемесі болмағандықтан, әуе кемесінің дуэльдесуі мүмкін емес еді. Алайда, Кеңес теңіз күштерінің шабуылдық су асты кемелерінің басты міндеті – одақтас ұрыс топтарын іздеу және жаушылық басталғанда әуе кемесін батыру еді. Осы қауіпті түсінген CVBG су астына қарсы күреске көп қаражат жұмсады.

A carrier battle group (CVBG) is a naval fleet consisting of an aircraft carrier capital ship and its large number of escorts, together defining the group. The CV in CVBG (Cruiser Voler) is the United States Navy hull classification code for an aircraft carrier. The first naval task forces built around carriers appeared just prior to and during World War II. The Imperial Japanese Navy (IJN) was the first to assemble many carriers into a single task force, known as the Kido Butai. This task force was used with devastating effect in the Japanese attack on Pearl Harbor. The Kido Butai operated as the IJN's main carrier battle group until four of its carriers were sunk at the Battle of Midway. In contrast, the United States Navy deployed its large carriers in separate formations, with each carrier assigned its own cruiser and destroyer escorts. These single carrier formations would often be paired or grouped together for certain assignments, most notably the Battle of the Coral Sea and Midway. By 1943, however, large numbers of fleet and light carriers became available, which required larger formations of three or four carriers. These groups eventually formed the Fast Carrier Task Force, which became the primary battle unit of the U. S. Third and Fifth Fleets. With the construction of the large "supercarriers" of the Cold War era, the practice of operating each carrier in a single formation was revived. During the Cold War, the main role of the CVBG in case of conflict with the Soviet Union would have been to protect Atlantic supply routes between the United States and its NATO allies in Europe, while the role of the Soviet Navy would have been to interrupt these sea lanes, a fundamentally easier task. Because the Soviet Union had no large carriers of its own, a situation of dueling aircraft carriers would have been unlikely. However, a primary mission of the Soviet Navy's attack submarines was to track every allied battle group and, on the outbreak of hostilities, sink the carriers. Understanding this threat, the CVBG expended enormous resources in its own anti submarine warfare mission.

Қауіпке ұшыраған ұшақ тасымалдаушы топтары

ХХ ғасырдың соңы мен ХХІ ғасырдың басында АҚШ және басқа батыс елдерінің авиациялық шабуылдық топтарын қолданудың көп бөлігі, олардың мүмкіндіктеріне тең келтірілетін күштермен бәсекелестік болмайтын жағдайларда жүзеге асты. Суық соғыс кезіндегі маңызды шайқас сценарийі – көптеген кемеге қарсы зымырандарды пайдаланып авиациялық шабуылдық топқа шабуыл жасау еді.

1956 жылғы Суэц дағдарысы

1956 жылы Суэц дағдарысына британдық және француз әскери-теңіз күштерінің топтары қатысты.

1971 жылғы Үнді-Пакистан соғысы

1971 жылғы Үнді-Пәкістан соғысы кезінде Үндістан өзінің авианосецтік соққы тобы арқылы Шығыс Пәкістанға теңіз блокадасын орнатып, жүзеге асырды. Әуе шабуылдары бастапқыда Читтагонг және Кокс-Базар порттарындағы кемелерге жасалды, нәтижесінде ондағы көптеген кемелер батты немесе істен шықты. Кокс-Базарға қарсы тағы шабуылдар теңізден 60 теңіз милі (110 км) қашықтықта жүргізілді. 4 желтоқсан күні кешке әуе тобы тағы да Читтагонг портына шабуыл жасады. Келесі шабуылдар Кхулна және Монгла портына бағытталды. Әуе шабуылдары 1971 жылдың 10 желтоқсанына дейін жалғасты.

1982 жылғы Фолкленд соғысы

Кемеге қарсы зымыранды кеме тобына қарсы қолданудың алғашқы талпынысы Фолкленд соғысы кезінде Аргентинаның британдық қарулы күштерге қарсы күресінің бір бөлігі болды. Бұл қақтығыс әзірге соңғы рет еді, онда қарсы тараптар әуе кемелерін қолданды, бірақ Аргентина өзінің жалғыз әуе кемесі ARA Veinticinco de Mayo-ны көбінесе пайдаланбады, ол бастапқыда Ұлыбританияда HMS Venerable деп салынған және кейін Нидерланд Корольдік Теңіз күштерінде (1948–1968 жж.) қызмет еткен.

Ливан

АҚШ-тың Алтыншы флоты 1983 жылы Ливан азаматтық соғысы кезінде үш авиациялық ұрыс тобы мен бір линкордан күш жинады. Бекаа алқабының үстінен күнделікті барлау ұшулары жасалды және аймақтағы нысаналарға шабуыл ұшуы жүзеге асырылды, нәтижесінде A-6 Intruder және A-7 Corsair ұшақтары жойылды.

Сидра шығанағы

Авиациялық шайқас топтары Ливия жариялаған "Өлім сызығы" ішінде Сидра шығанағында үнемі жұмыс істеді, нәтижесінде 1981, 1986 және 1989 жылдары АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Томкаттары мен Ливияның Су-22 ұшақтары, SA-5 жер-әуе ракеталары және МиГ-23 истребительдері арасында әуе шайқастары болды. 1986 жылғы қақтығыстар барысында үш авиациялық шайқас тобы Сидра шығанағына орналастырылды, соңында екеуі "Эль-Дорадо каньоны" операциясы аясында Ливияға шабуыл жасады.

2011 жылы Ливияға әскери араласу

2011 жылғы Ливия азамат соғысына халықаралық әскери араласу кезінде француз әскери-теңіз күштері өздерінің авианосегі – француз авианосегі «Шарль де Голль» кемесін Ливия жағалауына орналастырды. «Шарль де Голль» кемесімен бірге бірнеше фрегат, атап айтқанда француз фрегаты «Форбин», француз фрегаты «Дюплек», француз фрегаты «Аконит», «Мёз» май құю танкері және екі ядролық торпедалық суасты кемесі болды.

Қытай

Қытай болашақта бірнеше авиациялық шайқас топтарын құруды жоспарлап отыр. Қазіргі уақытта Қытайдың екі авиациялық кемесі, «Ляонин» және «Шандун», 055 типті эсминдерді аумақтық әуе қорғанысы және су астына қарсы күрес үшін, 052C немесе 052D типті эсминдерді әуе қорғанысы үшін, 054A типті фрегаттарды су астына қарсы және кемелерге қарсы күрес үшін, 1-2 093 типті ядролық шабуылдық су асты кемелерін және 1 901 типті жабдықтау кемесін пайдаланады. Қытай қазіргі уақытта үшінші авиациялық кемені, сондай-ақ ядролық қуатпен жұмыс істейтін төртінші авиациялық кемені салуды жоспарлап отыр, оның 2020 жылдың соңына қарай аяқталуы күтілуде. Қытай сонымен қатар жаңа, үлкен класстағы әуе қорғанысы эсминдерін, 055 типті, жасап жатыр.

Үндістан

Үндістан Әскери-теңіз күштері барлық типтегі авианосецтерді пайдаланған, соның ішінде КАТОБАР конфигурациялы «Викрант», СТОВЛ конфигурациялы «Вираат» және СТОБАР конфигурациялы «Викрамадитья» және «Викрант» (2013) пен оларға негізделген КБТ-лерді (ұрыс топтарын) қолданысқа енгізді. Үндістан Әскери-теңіз күштері 1961 жылдан бері авианосец ұрыс топтарын пайдаланып келеді, алғашқы ұрыс тобы қазіргі уақытта қызметтен шығарылған INS «Вираат» айналасында құрылған. Бұл бастапқыда Корольдік Әскери-теңіз күштері үшін салынған, 1944 жылы құрылысы басталған және 1959 жылы қолданысқа берілген, жаңартылған «Centaur» кластың жеңіл авианосеці болды. Үндістан 1987 жылдың мамыр айында оны сатып алды және 2017 жылдың наурыз айында қызметтен шығарды. Үндістан 2013 жылы жаңа INS «Викрант»ты қолданысқа енгізді, ал 2022 жылы жаңа INS «Викрант» пайдалануға берілді. INS «Викрамадитья» – модификацияланған кеңестік авианосец «Адмирал Горшков», ал INS «Викрант» – Үндістанда салынған алғашқы отандық авианосец. Үндістан 2035 жылға қарай үш авианосец ұрыс тобын құруды жоспарлап отыр, олардың әрқайсысы «Викрант», «Викрамадитья» және «Вишал» (басқа жоспарланған авианосец) айналасында құрылатын болады. 2023 жылғы мәліметтер бойынша, Үндістан Әскери-теңіз күштері INS «Викрамадитья» және INS «Викрант» айналасында құрылған екі авианосец ұрыс тобын пайдаланады. «Вираат» авианосеціне негізделген Үндістан Әскери-теңіз күштерінің ұрыс тобы екі эсминецтен (әдетте, бұрынғылары қолданылды), екі немесе одан көп фрегаттан (әдетте, «Годавари» немесе «Нилгири» кластарынан) және бір қолдау кемесінен тұрды. Әскери-теңіз күштерінің жаңа ұрыс тобы «Викрамадитья» және «Викрант» авианосецтерінен тұрады, олардың құрамында «Колката» класындағы заманауи басқарылатын зымырандық эсминецтер, «Шивалик» және «Талвар» класындағы басқарылатын зымырандық фрегаттар, «Каморта» класындағы су астына қарсы күрес корветтері және жаңа танкерлер бар. INS «Чакр» су асты компонентін толықтыруы күтілуде.

Италия

CVS–ASW (Aircraft Carrier with Anti Submarine Warfare) Италияның алғашқы әуе кемесі – «Джузеппе Гарибальди». Тарантода орналасқан COMFORAL деп аталатын ұрыс тобының құрамына «Джузеппе Гарибальди» әуе кемесі, екі эсминец, екі «Этна» және «Элеттра» қолдау кемелері, сондай-ақ үш десанттық/қолдау кемесі («Сан Джусто», «Сан Марко» және «Сан Джорджо») кіреді. 2010 жылдан кейін итальяндық ұрыс тобы жаңа итальяндық әуе кемесі «Кавур», 5–6 жаңа соғыс кемесі (оның ішінде «Горизонт» эсминецтері және FREMM фрегаттары), бір жаңа қолдау кемесі, бірнеше мина іздеушілер және жаңа су асты кемелерінен (COMFORAL резервтік топ болады) тұрады.

Ресей

Адмирал Кузнецов (CBGN), (CG), (ASuW), (ASW) және Кривак I/II FFG (ASW) кемелерімен бірге жүзіп бара жатқаны байқалды. Бұл сүйемелдеуші кемелер, әсіресе, ауыр қаруланған Киров класындағы броненосец-крейсерлер, жаңа сенсорларды пайдаланады және түрлі қару-жарақтарды тасымалдайды. 2016 жылдың қараша айында Сирияға алғашқы жауынгерлік миссиясына шыққанда, "Адмирал Кузнецов" кемесіне "Удалой" класындағы екі эсминец және "Киров" класындағы броненосец-крейсер сүйемелдеді, ал Сирия жағалауында тағы да бірнеше Ресей теңіз кемелері күтіп алды. "Адмирал Кузнецов" кемесі жеке жүзуге арналған және АҚШ-тың аналогтарына қарағанда күштірек өрттік қуатқа ие. Оған 12 дана SS N 19 'Shipwreck' (ұзақ қашықтыққа, жоғары жылдамдыққа, толқындар үстімен жүзуге) SSM, 192 SA N 9 'Gauntlet' SAM зымыранымен жабдықталған 24 VLS ұясы, сондай-ақ екі 30 мм-лік зеңбірекпен 8 Kashtan CIWS және 8 AK 630 CIWS кіреді. Nimitz класындағы кемелердегі 4x Phalanx CIWS және әрқайсысы 8 зымыранмен жабдықталған 4x Sea Sparrow зымыран шақыру құрылғыларымен салыстырғанда, "Адмирал Кузнецов" кемесі әуе қорғанысы және жау кемелеріне қарсы шабуылдар үшін жақсы қаруланған.