Торпедалық бомбалаушы ұшақтар тарихы

Кіріспе

Шабуылдаушы ұшақ

Торпедо тасушы ұшақ – негізгі мақсаты әуе торпедаларымен кемелерге шабуыл жасауға арналған әскери ұшақ. Торпедо тасушы ұшақтар Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін пайда болды, торпеда салмағын көтере алатын ұшақтар құрылысымен бірге пайда болды және кемеге қарсы зымырандар оларды қолданыстан шығарғанға дейін маңызды ұшақ түрі болып қала берді. Олар Екінші дүниежүзілік соғыстың көптеген танымал шайқастарында маңызды рөл атқарды, атап айтқанда, британдықтардың Тарантоға жасаған шабуылы, неміс «Бисмарк» линкор кемесінің батыруы, британдық «Велс принці» және британдық «Репульс» крейсерлерінің батыруы, сондай-ақ Жапонияның Перл-Харборға жасаған шабуылы.

Түрлері

Торпедолық бомбалаушылар Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін пайда болды. Әдетте, олар әуеден ұшыруға арналған, су асты кемелері мен су үсті кемелерінде қолданылатындарынан кішірек және жеңіл торпедаларды тасыды. Дегенмен, әуедегі торпеданың салмағы 400 кг-ға дейін жететін, бұл замандас бір қозғалтқышты бомбалаушылардың бомбалық жүгінен екі есе көп болғандықтан, оны тасымалдайтын ұшақтар көбінесе осы мақсат үшін арнайы жасалған. Көптеген алғашқы торпедолық бомбалаушылар, мысалы Short 184 (торпедамен кемені батырған алғашқы ұшақ), планерлер болды. Шасси торпеданы ұшақтың бойлық осінен түсіруге мүмкіндік беру үшін қайта жабдықталды. Көптеген торпедолық бомбалаушылар бір қозғалтқышты болғанымен, кейбір көп қозғалтқышты ұшақтар да қолданылды, Mitsubishi G3M Nell және Mitsubishi G4M Betty HMS Prince of Wales және Repulse кемелерін батыруға қатысты. Басқа екі және үш қозғалтқышты, торпедолық бомбалаушы ретінде жобаланған немесе пайдаланылған ұшақтарға Mitsubishi Ki 67, Savoia Marchetti SM.79 "Sparviero", CANT Z.1007, Bristol Beaufort және Bristol Beaufighter ("Torbeau"), Junkers Ju 88, Heinkel He 111, B 25 Mitchell және тағы да басқалары жатады. Кейбір соғыстан кейінгі реактивтік ұшақтар (мысалы, Ильюшин Ил-28Т) 1940-1950 жылдары торпедолық бомбалаушылар ретінде бейімделді. АҚШ Әскери-теңіз күштерінің Skyraider ұшақтары Корея соғысы кезінде Хвачхон тоғанына жасаған шабуыл – торпедолық бомбалаушы шабуылының соңғы белгілі мысалы. Солтүстік Корея Әскери-әуе күштері әлемдегі соңғы торпедолық бомбалаушыларын 1980 жылдары қолданудан шығарды. Параллель даму ретінде, көптеген теңіз шабуылдық ұшақтар мен тікұшақтар басқарылатын торпедаларды ұшыруға қабілетті болды; алайда, олардың жоғары деңгейдегі анықтау және іздеу мүмкіндіктеріне байланысты, олар көбінесе торпедолық бомбалаушылар деп аталмады, бірақ су асты кемелеріне қарсы сияқты, су үсті кемелеріне шабуыл жасауға дайын болды.

Тарих

Көптеген әскери-теңіз штабтары Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейінгі кезеңде тұрып тұрған кемелерге қарсы торпедаларды тастау үшін ұшақтарды пайдалану мүмкіндігін бағалай бастады. 1912 жылы итальяндық әскери-теңіз капитаны Алессандро Гидони Фарман MF.7 ұшағынан салмақтарды тастау арқылы тәжірибе жүргізді. Бұл Рауль Патерас Пескара мен Гидониге 1914 жылдың ақпан айында 375 фунт салмақты макеттік торпеданы тастаған арнайы торпедалық бомбалаушы ұшақты жасауға мүмкіндік берді, бірақ ұшақтың мүмкіндіктері жеткіліксіз болғандықтан олар жұмысты қысқа уақыттан кейін тоқтатты. Америка Құрама Штаттары Әскери-теңіз күштерінің адмиралы Брэдли А. Фиске 1912 жылы "Су асты торпедаларын әуеден жеткізу әдісі және құралы" деген атаумен торпеда тасымалдайтын ұшаққа патент алды. Ол ұшақтардың түнгі уақытта шабуыл жасайтынын ұсынды. 1911 жылдың қазанынан 1915 жылдың мамырына дейін Адмиралтействоның бірінші лорды болған Уинстон Черчилль теңіз әуе күштерінің жақтаушысы болды. Ол 1912 жылдың сәуірінде Корольдік Әскери-теңіз Әуе қызметін құрды және авиацияны дамыту мақсатында ұшу сабақтарын алды. Черчилль RNAS-ке флот үшін барлаушы және торпедалық бомбалаушы ұшақтарды жобалауды тапсырды.

Бірінші торпедолық бомбалаушылар

Британдық Адмиралтейство Short Admiralty Type 81 екіұшақты гидропланын барлау ұшағы ретінде тапсырыс берді. Ол алғаш рет 1913 жылдың шілдесінде ұшып, Корольдік теңіз күштерінің алғашқы гидроплан тасымалдағышына айналған крейсерге тиелінді. Соперник болған Sopwith Special ұшағы, бастапқыда торпеда тасушы ретінде жобаланғанымен, жүгін судан көтере алмады. Сондықтан Shorts компаниясы 1914 жылдың шілдесінде, Бірінші дүниежүзілік соғыс басталмас бұрын, Type 81 гидропланын торпеда тасуға бейімдеді. 1914 жылдың 28 шілдесінде Артур Лонгмор Калшот Корольдік әскери-теңіз әуе стансасында Type 81 гидропланынан алғашқы әуе торпедасын – 14 дюймдік 810 фунт салмақтағы торпеданы тастады. Торпеданы су үстінде тасу үшін гидропланның қалқыма аяқтарының тіреу сымдары жылжытылды және арнайы жылдам босату механизмі пайдаланылды.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1915 жылғы 12 тамызда Корольдік әскери-әуе қызметінің Short 184 ұшақ-торпеда тасушысы Мармара теңізінде түрік сауда кемесін баттырды. Ол, қайта жабдықталған су ұшақтарын тасымалдайтын кемеден, яғни паромнан айналған ұшақ тасымалдағыштан жұмыс істеді. Ұшақ ангарымен жабдықталған “Бен ми Кри” алты ұшақты, қанаттары бүгілген күйде тасымалдауға арналған. Бұл, әуеден ұшырылған торпедамен батырылған алғашқы кеме болды. Бес күннен кейін, британдық, австралиялық және жаңа зеландиялық әскерлерге қарсы Галлиполи шайқасында түрік күштерін жабдықтаған тағы бір кеме де батты. Short 184-тің өндірісі 1918 жылғы 11 қарашадағы келісімге дейін жалғасты, жалпы саны 936 дана, бірнеше өндірушілермен бірге жасалды. Ол сегіз әскери-теңіз флотында, соның ішінде Жапон императорлық флотында қызмет етті, олар лицензия бойынша оны өндірді. Ұшақ тасымалдағыш кемелерден жұмыс істеуге арналған алғашқы торпеда тасушы Sopwith Cuckoo болды. 1917 жылғы маусымда алғаш рет ұшырылған, ол Корольдік теңіз флотының жаңа ұшақ тасымалдағыштарынан ұшу үшін жобаланған, бірақ кемеге қонғанда ұшақты тоқтатуға қажетті тұтқыштар (тормоз сымдары) әлі жетілдірілмегендіктен, әуежайға қонуға мәжбүр болды. Адмиралтейство 1916 жылғы Ютландия шайқасынан бері Кильде жасырынып отырған неміс ашық теңіз флотына шабуыл жасау үшін бес тасымалдағыш пен 100-120 Cuckoo ұшағын пайдалануды жоспарлады, бірақ соғыс аяқталған кезде тек 90 Cuckoo ғана дайын болды. Vickers Vimy екі қозғалтқышты ауыр бомбалаушысы Германияның Англияға жасаған әуе шабуылдарына жауап ретінде неміс қалаларын бомбалау үшін жасалды. Ол Франциядағы эскадрильяларға Бірінші дүниежүзілік соғыста қатысуға тым кеш жетті. Егер соғыс жалғасқанда, ол торпеда тасушы ретінде пайдаланылған болар еді.

Соғыс аралығы

Үлкен теңіз мемлекеттерінің ішінде тек Ұлыбритания, Жапония және АҚШ ғана Еуропадағы жаулық тоқтағаннан кейін кемеден ұшырылатын торпедалық бомбалаушыларды жасады. Бастапқыда Жапония Ұлыбританиядан кемелер мен ұшақтарды сатып алды, себебі Жапон императорлық теңіз күштері Корольдік теңіз күштерінің үлгісімен құрылды. Үшеуінің ішінде тек Ұлыбритания мен Жапония ғана құрлықтағы торпедалық бомбалаушыларға қажеттілік сезінді, бірақ басқа елдер де олардың бірнешеуін жасады. Мұхиттармен шектелген және кез келген мүмкін жауға қарсы қорғалған АҚШ жердегі торпедалық бомбалаушыларды жасауға көңіл бөлмеді. Торпедалық бомбалаушы ретінде арнайы жобаланған алғашқы құрлықтағы ұшақ – "Хокер Хорсли" болды. 1930 жылдардың ортасына қарай Екінші дүниежүзілік соғысты бастайтын торпедалық бомбалаушылар қолданысқа енгізілді. "Фейри Свордфиш" 1934 жылы, "Дуглас TBD Девастатор" және "Мицубиси G3M" ("Нелл") 1935 жылы, ал "Накадзима B5N" ("Кейт") және "Бристоль Бофорт" бір жылдан кейін алғаш рет ұшты.

Екінші дүниежүзілік соғыс

Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанға дейін Корольдік теңіз күштері Италияның "өлігінде" орналасқан жаңа Таранто портындағы итальяндық флоттың Жерорта теңізіндегі қауіптілігін зерттеген болатын. Ұшақ тасымалдаушысының капитаны Ламли Листер өзінің "Фейри Свордфиш" торпедалық бомбалаушыларын Тарантоға қарсы түнгі шабуыл жасауға ұсынды. Сол кезде Корольдік теңіз күштері мұндай мүмкіндікке ие болған әлемдегі жалғыз күш еді. Үш орындық екіұшақ "Свордфиш" көне көрінгенмен, оның төмен жылдамдығы Тарантоның жағалау суларына торпедаларды ұшыруға өте қолайлы платформаға айналдырды. Торпедалардың алдына стальной трос, ал арт жағына ағаш қанаттар бекітіліп, құлау жылдамдығын баяулатып, 12 метр тереңдіктегі суға соқтығысуды қамтамасыз етті. 1940 жылдың 11 қарашасында 21 "Свордфиш" жаңа авианосецтен ұшып шықты. Олардың кейбіреулері бомбалар мен жарықшаштармен, ал басты күші торпедалармен қаруланған. Британдықтардың алдау маневрлері мен итальяндықтардың радары болмауы британдықтарға Тарантодағы дайындықсыз итальяндық флотты тосыннан шабуылдауға мүмкіндік берді. Екі "Свордфиш" жоғалған, ал үш линкор, яғни итальяндық флоттың жартысы әрекетсіз қалды. Екі ұшқыш қаза тауып, тағы екеуі тұтқынға алынды. Келесі күні Италияның қалған әскери кемелері Неапольге шегінді, ал Жерорта теңізі британдықтардың бақылауына көшті. 1941 жылдың 6 сәуірінде ұшқыш офицер Кеннет Кэмпбелл басқаратын бір "Бристоль Бофорт" Брест портындағы Германияның "Гнеизенау" жауынгерлік кемесіне шабуыл жасады. Миссиядағы қалған бес "Бофорт" нашар ауа райынан кездесуге жетпеді. Кэмпбелл осы шабуыл үшін Виктория кресімен марапатталды, ол "Гнеизенауды" алты айға әрекетсіз қалдырды. 1941 жылдың 26 мамырында сағат 19:00-де Британдық Корольдік теңіз күштерінің авианосецінен 15 "Фейри Свордфиш" Германияның "Бисмарк" жауынгерлік кемесіне шабуыл жасауға жіберілді. Олардың құрамы ауыр бұлттар мен жаңбырдың салдарынан бұзылып, бірте-бірте шабуылдар жасалды. Алайда екі торпеда "Бисмаркке" тиді, олардың бірі рульді бұғаттап, кемені дұрыс бағытталмай қалдырды. Келесі күні "Бисмарк" британдық жауынгерлік кемелер мен крейсерлермен батырылды. 1941 жылдың 13 маусымының таңында екі "Бофорт" Норвегия жағалауындағы "Lützow" неміс крейсерін тапты. Біріншісі "Юнкерс Ju 88" деп қате танылып, "Lützowды" жауапсыз торпедалап, оны алты айға әрекетсіз қалдырды. Екіншісі "Мессершмитт Bf 109" ұшақтарымен атып түсірілді. Перл-Харборға шабуыл кезінде адмирал Исороку Ямамотоның алты авианосецтік флоты 1941 жылдың 7 желтоқсанында 40 "Накадзима B5N2 Кейт" торпедалық бомбалаушыларын ұшырды. Жапония АҚШ Тынық мұхиты флотына портта тұрған кезде соққы берді. Торпедалық бомбалаушылар шабуылдарын сүңгуір бомбалаушылармен үйлестірді; біріктірілген күш Перл-Харборда бекітілген сегіз жауынгерлік кемені баттырды немесе зақымдады. Жапондықтар Тарантоға жасалған шабуылды зерттеп, Жапонияның ішкі теңізінің жағалауындағы суға арнайы модификацияланған 91-түрлі торпедаларды түсіруді жаттықты. 91 типті торпеда сол кездегі әлемдегі басқа торпедаларға қарағанда әлдеқайда қабілетті болды, өте жылдам және сенімді болды, сонымен қатар басқа типтерге қарағанда әлдеқайда жоғары биіктіктен ұшыру жылдамдығын қамтамасыз етті. Шабуыл кезінде тек бес "Кейт" жоғалды. Кейінгі айларда торпедалық бомбалаушылар американдық авианосецтер "Лексингтон" мен "Хорнетті" батып, "Йорктаунды" зақымдады. Соғыс кезінде жапондық торпедалық бомбалаушылар (негізінен "Накадзима B5N") "USS Лексингтонды" (ішкі жарылыстың нәтижесінде батып кеткен), "USS Йорктаунды" (жапондық суасты кемесі сүйреп бара жатқанда батып кеткен) және "USS Хорнетті" (АҚШ және жапондық кемелер тастап кеткен және аяқтаған) батыруда маңызды рөл атқарды. Перл-Харборға шабуылдан үш күн өткен соң адмирал сэр Том Филлипс жаңа жауынгерлік кемесінде Сингапурға оралды. Оның флотына Бірінші дүниежүзілік соғыстың ұрыс крейсері кірді, сондай-ақ жаңа авианосец және теңіз дауылдары эскадрильясы болуы керек еді. Бірақ кеме Жмайканың Кингстон портында суға батып, жөндеу жұмыстары кейінге қалдырылды. Сегіз "Mitsubishi G3M Nell" қос қозғалтқышты бомбалаушы және 17 "Nell" торпедалық бомбалаушы екі бас кемені күндіз әуе қорғанысысыз тапты. Олар "Репульске" бір бомба, ал "Уэльс принціне" бір торпеда тигізді. Торпеда корпустың сыртқы портындағы винт шахтасының шығып кеткен жеріне соқты. Жауынгерлік кеме 12 градусқа қарай тіреліп, сол жақтағы 5,25 дюймдік зениттік қарулардың төменге бағытталуына кедерілді. Екінші эскадрилья, енді "Mitsubishi G4M Betty" торпедалық бомбалаушылары шабуыл жасады. "Репульс" 19 торпедадан қашқан, бірақ енді "G4M" бомбалаушылары кеменің бауын екі жағынан шауып, тағы бір соққы берді. Осы сәтте "Репульс" қорғаныс ұшақтарын шақырып алды. Бір сағаттан кейін 10 "Royal Australian Air Force Brewster Buffalo" ұшағы "Уэльс принцінің" батып келе жатқанын көруге келді. "Репульс" бұрыннан батып кеткен еді. Әр кеме 49 ұшырылған торпедадан төрт торпедаға тиді. Жапондықтар төрт ұшақты жоғалтты. "G3M" мен "G4M" бомбалаушыларында қорғаныс қарулары болмады, олар ұшу қашықтығын арттыру үшін алынып тасталған. Егер екі бас кемені қорғау үшін заманауи одақтас ұшақтары болғанда, нәтиже басқаша болуы мүмкін еді. 1942 жылдың 12 ақпанында "Bristol Beaufort" ұшақтары Германияның "Prinz Eugen" крейсерін Норвегияның Тронхеймінен ұстау үшін жіберілді. "Prinz Eugen" "Бисмаркпен" бірге Атлант мұхитында болған, бірақ Брестке қайтып келді. Бірінші рет "Beaufort" ұшақтары "Bristol Beaufighter" және "Bristol Blenheim" ұшақтарымен бірге ұшты. Жаңа RAF тактикасы бойынша, "Blenheim" ұшақтары алдау үшін торпедалық шабуылдар жасады, ал "Beaufighter" ұшақтары, "Beaufort" ұшағының жетілдірілген түрі, төрт 20 мм зениттік қарумен жабдықталған, зенитшілерді атқылады. Бұл "Beaufort" ұшақтарына торпедалық шабуыл жасауға мүмкіндік беруі керек еді. Алайда 28 "Beaufort" ұшағының екеуі де соққы бермеді, ал үш ұшақ жоғалды. 1942 жылдың 4 маусымында Мидуэй шайқасында үш американдық авианосецтен ұшырылған 41 "Devastator" бірде-бір торпеданы соқтығуға жетпеді, ал қалғандары "Mitsubishi A6M Zero" истребительдері мен кемелердің зениттік отынан құлдырады. Шабуылдар нашар үйлестірілген, бірақ "Devastator" эскадрильялары жапондық "A6M Zero" истребительдерін қалыптан шығарып, жапондық авианосецтердің ұшақтарын ұшыруына кедерілгендігі үшін марапатталды, сондықтан төрт авианосецтің үшеуі американдық сүңгуір бомбалаушыларының тосыннан шабуылы кезінде ангар палубаларында отынмен және қарумен толтырылған күйде ұсталды. Дегенмен, "Devastator" жедел түрде фронттан алынып тасталды. "Devastatorдың" ізбасары "Grumman TBF Avenger" Мидуэй шайқасына кешігіп келді, сондықтан авианосецке тиеуге үлкермеді. Алайда алтауы Мидуэй аралынан ұшырылды. Олар да жақсы нәтиже көрсетпеді, бірде-бір соққы бермей бес ұшақ жоғалды. Тактика жақсарғанда және экипаждар тәжірибелі болғанда "Avenger" ұшақтары табысқа жетті. 1942 жылдың 24 тамызында 24 "Avenger" Шығыс Соломондар шайқасында "Ryūjō" жеңіл авианосецін батырды. Гуадалканалда "Avenger" ұшақтары теңіз күштері мен теңіз жаяу әскерлері "Hiei" жауынгерлік кемесін аяқтауға көмектесті, ол түнгі зақымданудан кейін рульді жоғалтқан. "Beaufort" ұшақтары Италиялық соғыс кемелері мен көлікті шабуылдау үшін Мальтаға келгенде де табысқа жетті. 1942 жылдың 14 маусымында, шамамен 322 км Мальтадан шығысқа қарай, ұшқыш офицер Артур Алдридж Италияның "Trento" крейсерін күзетіп тұрған конвойды тапты. "Lützowға" жасалған шабуылдағыдай, "Beaufort" "Юнкерс Ju 88" деп қате танылып, Алдридж "Trentoны" торпедамен зақымдады, ал кеме жақын мандағы "суасты кемесімен" аяқталды.

Even before the outbreak of the Second World War, the Royal Navy had studied the threat in the Mediterranean posed by the Italian fleet, which had its advance base in the new port of Taranto in the "heel" of Italy. Captain Lumley Lyster of the aircraft carrier proposed that his Fairey Swordfish torpedo bombers could launch a night attack against Taranto. At that time, the Royal Navy was the only force in the world with this capability. The Swordfish, a three seat biplane, looked outmoded, but its low stall speed made it an ideal platform for launching torpedoes into the shallow waters of Taranto. The torpedoes were adapted with wire cables attached to their nose and wooden fins at their tail to slow their fall and make a shallow impact with the water, which was only 39 feet (12 m) deep. On the night of 11 November 1940, 21 Swordfish left the new aircraft carrier Some carried bombs and flares, but the main force carried torpedoes. British decoy maneuvers and the Italians' lack of radar allowed the British to surprise the ill prepared Italian fleet at anchor in Taranto. Three battleships were put out of action, half of the Italian fleet, for the loss of two Swordfish. Two airmen were killed and two others captured. The next day, the remaining Italian battleships withdrew to Naples, ceding control of the Mediterranean to the British. On 6 April 1941, a single Bristol Beaufort piloted by Flying Officer Kenneth Campbell attacked the German battleship Gneisenau in Brest harbour in Brittany, where she and her sister ship, Scharnhorst, were sheltering beneath a massive array of anti aircraft guns. The other five Beauforts on the mission failed to rendezvous due to bad weather. Campbell received a posthumous Victoria Cross for launching his solo torpedo attack, which put Gneisenau out of action for six months. At 1900 hours on 26 May 1941, fifteen Fairey Swordfish were launched from the Royal Navy's carrier to attack the German battleship Bismarck. Their formation was badly disrupted by heavy clouds and driving rain which resulted in a series of piecemeal attacks. However, two torpedoes hit the Bismarck, one of which jammed the rudder leaving the ship without proper directional control. The next day the Bismarck was sunk by British battleships and cruisers. In the early hours of 13 June 1941, two Beauforts found the German cruiser Lützow off Norway. The first was mistaken for a Junkers Ju 88 and was able to torpedo the Lützow without return fire, putting her out of action for six months. The second was shot down by defending Messerschmitt Bf 109s. In the attack on Pearl Harbor, Admiral Isoroku Yamamoto's fleet of six carriers launched 40 Nakajima B5N2 Kate torpedo bombers on Sunday, 7 December 1941. The Japanese struck the United States Pacific Fleet when it was moored in harbour. The torpedo bombers coordinated their attacks with dive bombers; the combined effort sank or damaged all eight of the battleships which they found moored in Pearl Harbor. The Japanese had studied the attack on Taranto and had practiced dropping specially modified Type 91 torpedoes in the shallow waters of Japan's Inland Sea. The Type 91 torpedo was considerably more capable than any others in the world at that time, being very fast and reliable, as well as allowing a much higher launch speed from a much greater altitude than other types. Only five Kates were lost in the attack. In later months, torpedo bombers were responsible for the sinking of the American aircraft carriers Lexington and Hornet, and damaging Yorktown. During the war, Japanese torpedo bombers (mainly the Nakajima B5N) played a key role in the fatal crippling of the carriers USS Lexington (scuttled as a result of an internal explosion), USS Yorktown (sunk by a Japanese submarine while being towed), and USS Hornet (abandoned and finished off by US and Japanese surface ships). Three days after the attack on Pearl Harbor, Admiral Sir Tom Phillips was returning to Singapore on board the new battleship after an unsuccessful attempt to impede Japanese landings in Malaya. His fleet included the First World War battlecruiser and should also have had the new aircraft carrier with a squadron of Sea Hurricanes. But the carrier was delayed for repairs after running aground in the harbour at Kingston, Jamaica. Eight Mitsubishi G3M Nell twin engine level bombers and 17 Nell torpedo bombers found the two capital ships without air cover in broad daylight. They scored just a single bomb hit on Repulse and a single torpedo hit on Prince of Wales. The torpedo struck where the outer port propeller shaft exited the hull and Prince of Wales took on of water through a ruptured stern gland. The battleship listed 12 degrees to port preventing the starboard side 5.25 inch anti aircraft guns from depressing low enough to deter more torpedo bombers. A second squadron, this time of Mitsubishi G4M Betty torpedo bombers, now attacked both ships. Repulse had dodged 19 torpedoes by skillful steering, but now G4Ms attacked the bow from both sides and scored another hit. At about this point, Repulse radioed for defensive fighters. A squadron of 10 Royal Australian Air Force Brewster Buffalos arrived an hour later to watch Prince of Wales sink. Repulse had already sunk. Each ship had been hit by four torpedoes out of 49 fired. The Japanese lost four aircraft. Neither G3Ms nor G4Ms carried defensive armament, which had been stripped to extend their range. The presence of modern Allied fighters to defend the two capital ships might have led to a different outcome. On 12 February 1942, Bristol Beauforts were dispatched to intercept the German cruiser Prinz Eugen off Trondheim, Norway. Prinz Eugen had accompanied Bismarck into the Atlantic, but returned to Brest. For the first time, the Beauforts were accompanied by Bristol Beaufighters and Bristol Blenheims. In a new RAF tactic, the Blenheims acted as decoys, making pretense torpedo runs, while the Beaufighters, a development of the Beaufort fitted with four 20mm cannon, shot up the anti aircraft gunners. This was intended to give the Beauforts a clear torpedo run. However, none of the 28 Beauforts achieved a hit, and three aircraft were lost. At the Battle of Midway on 4 June 1942, 41 Devastators launched from three American carriers failed to score a single torpedo hit, and only six aircraft returned, as the rest fell to the Mitsubishi A6M Zero combat air patrols and ships' anti aircraft fire. The attacks had been poorly coordinated, but the Devastator sorties were credited with pulling the defending A6M Zeros out of position, as well as preventing the Japanese carriers from launching their aircraft, so three of the four carriers were caught with their hangar decks full of fueled and armed planes when the American dive bombers struck by surprise. Nonetheless, the Devastator was immediately withdrawn from front line service. The successor to the Devastator, the Grumman TBF Avenger, arrived too late at Pearl Harbor to be loaded onto carriers for the Battle of Midway. However, six were flown from Midway Island. They fared no better, with five lost without a single hit. Avengers became more successful as tactics improved and crews became more skilled. On 24 August 1942, 24 Avengers sank the light carrier Ryūjō at the Battle of the Eastern Solomons. At Guadalcanal, Avengers from the Navy and Marine Corps helped to finish off the battleship Hiei, which had lost steering after being damaged the prior night. Beauforts also had more success when they moved to Malta to attack Italian warships and transport. Flying Officer Arthur Aldridge discovered a convoy guarded by the heavy cruiser Trento early on 14 June 1942 some 200 mile (322 km) east of Malta. As in the attack on Lützow, the Beaufort was mistaken for a Junkers Ju 88, and Aldridge hit Trento with his torpedo; the ship was eventually finished off by the submarine , which was close by.

Ауыстыру және ескіру

20-ғасырдың басында қолданылған торпедалар су астында шамамен – жылдамдықпен қозғалды, бұл жылдамдыққа эсминецтер және тіпті жылдам соғыс кемелері де оңай жете алатын. Сондықтан, тәжірибелі капитан көбінесе торпедалардан қашып құтыла алатын. Мысалы, 1941 жылдың 10 желтоқсанында шабуылға ұшыраған кезде, ол 19 торпедадан секіріп өтті, ал кейін жапондық ұшақтар бірден екі жақтан шабуыл жасады. Калтех АҚШ Әскери-теңіз күштері үшін "Изгі Мұса" атты жоғары жылдамдықты ұшақ зымырасын, жарылғыш баспен жасады. Ол D күні қолдану үшін Еуропаға жедел жіберілді және кейіннен Тынық мұхитында Әскери-теңіз күштерінің ұшақтары қолданды.

Көп рөлді шабуылдық/шабуылдық ұшақтар

Екінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде, авиациялық технология соншалық деңгейге жетті ki, арнайы торпеда тасуға арналған бомбалаушы ұшақтардың қажеттілігі жойылды. Көп мақсатты модельдер көбінесе екі бағыттан бейімделді: Aichi B7A Ryusei, Curtiss SB2C Helldiver және Fairey Barracuda сияқты бір қозғалтқышты, авиатасымалдаушыдан ұшуға арналған пикируші бомбалаушылар немесе; Bristol Beaufighter, Douglas A 20C (Boston IIIA), Junkers Ju 88 және Tupolev Tu 2 сияқты екі қозғалтқышты, жеңіл бомбалаушы/шабуылдаушы ұшақтар. Соғыс барысында бір орындық модельдер де пайда болды, оларда қару операторы, бомба нысанаға алушы және/немесе бақылаушының рөлі болмады. Бұл конфигурация әсіресе АҚШ Әскери-теңіз күштерінде кең таралды және Martin AM Mauler мен Douglas A 1 Skyraider сияқты ұшақтарды қамтыды, олардың әрқайсысы үш торпедаға дейін тасымалдай алатын. Тағы бір түсінік, торпедалық истребитель, сонымен қатар шабуылдық истребитель деп те аталады, торпедасын тасымай немесе тастаған кезде әуеде басымдыққа ие болуға арналған. Алайда, осы екі рөлдің өте әртүрлі талаптары бір модельдің екеуінде де жақсы жұмыс істеуін қиындататын жобалау шектеулерін тудырды. Fiat G.55S және Blackburn Firebrand сияқты кейбір торпедалық истребительдер өндіріске енгізілді, бірақ олар жау кемелеріне торпедаларды сирек иесіз қалдырды. 1946 жылдан бастап АҚШ Әскери-теңіз күштері пикируші және торпедалық бомбалаушыларға арналған жеке атауларын ресми түрде жойды және USAAF-та қолданылатын сияқты бір "Шабуыл" атауын енгізді. Керісінше, Ұлыбритания және басқа да Достастық елдерінің әскери-әуе күштері 1960 жылдардың басына дейін Grumman Avenger сияқты арнайы торпедалық бомбалаушыларды пайдалануды жалғастырды. Суық соғыс кезінде және одан кейін әуеден тасылатын торпедалардың маңыздылығы кемеге қарсы зымырандарға қарағанда төмендеді, бірақ олар көптеген әскери-әуе күштерінде сақталды және қазіргі уақытта көбінесе суастына қарсы соғыс және теңіздік патрульдеу ұшақтарымен жеткізіледі.

Тактикасы

Торпедолық бомбалаушы ұшақтың маңызды бір шектеуі – торпедасын атып жібергенге дейін нысана кемеге қарай тұрақты биіктікте ұзақ, түзу жолмен ұшу қажеттігі болды. Торпедалар өте күрделі қару болғандықтан, суға, әсіресе толқындарға қонғанда зақымдануға бейім еді; олар идеалды жағдайда толқынның төменгі бөлігіне бағытталған, бірақ тәжірибеде мұны іске асыру қиын болды. Торпедалық шабуыл кезінде, ұшақтарды қорғаушы әуе патрулінің истребительдеріне оңай нысана болып табылатын. Сонымен қатар, торпедолық ұшақтар да зениттік артиллерияға өте осал еді. 1930 жылдары Жапон императорлық теңіз күштері торпедолық бомбалаушылардың нысанаға тигізудің ең тиімді тәсілін әзірледі. Олар «нақылша шабуылы» тактикасын қолданды, онда екі топ торпедолық ұшақ нысана кеменің бағытынан 45 градус бұрышпен, кеменің екі жағынан жақындасты. Торпедалар кемеден бірдей қашықтықта атылуы керек еді; бұл кеме қай жаққа маневр жасаса да, соққыға ұшырауын қамтамасыз ететін еді. Бірақ іс жүзінде мұндай шабуылды үйлестіру қиын болды, сондықтан бұл тактика өте сирек қолданылды. Көбінесе, әуедегі күштер мен зениттік артиллерия ұшақтардың құрамаларын таратып, әрбір ұшақты жеке шабуыл жасауға мәжбүр ететін. Перл-Харбор шайқасында кемелер қатар тұрды және іс жүзінде қозғалмайтын болды, сондықтан 183 ұшақтың ішіндегі 40 торпедолық бомбалаушы, 91 типті торпедалармен қаруланған, алғашқы шабуыл толқыны кемелердің бортына тигізуге мүмкіндік алды, өйткені қорғаушылар дайын болмаған. Торпедолық бомбалаушылар ең тиімді басқа ұшақтармен үйлестірілген шабуылдың бөлігі ретінде қолданылды. Мысалы, «Ямато» соғыс кемесіне шабуыл жасағанда, истребительдер кемеге пулеметтен оқ жауып, оның зениттік артиллериясын басып тастады, ал пикировщиктер апат тудырып, үстіңгі бөлігіне зақым келтіруге тырысты, осылайша торпедолық бомбалаушыларға шабуыл жасауға кедергі келтірмеді. Жалпы, «Ямато» 12 торпеда мен 8 бомбадан зардап шегіп, Жапон императорлық теңіз күштерінің мақтанышын жойды. «Мусаси» соғыс кемесіне шабуыл кезінде де истребительдер кемеге пулеметтен оқ жауып, оның зениттік артиллериясын басып тастады, ал пикировщиктер үстіңгі бөлігіне ауыр зақым келтірді. «Мусаси» 19 торпеда мен 17 бомбадан зардап шегіп, Сибуян теңізінің түбіне батты. Алайда, шабуылшылар әуеде басымдыққа немесе күтпеген шабуылға қол жеткізе алмаса, торпедолық бомбалаушылар, олардың түрі ескіргеніне қарамастан, ауыр шығынға ұшырады. Бұл Мидуэй шайқасында жақсы көрінеді, онда 8-ші авиациялық топтың пикировщиктері жапондық авианосецтерді өткізіп алды. «Hornet» авианосецінен шыққан 8-ші торпедолық эскадрилья (VT 8), лейтенант-коммандер Джон С. Уолдрон басшылығымен, жаудың авианосецтерін көріп, пикировщиктермен немесе истребительдердің эскортымен үйлестірмей шабуыл жасады. Истребительдердің сүйемелдеуісіз, VT 8 эскадрильясының барлық TBD Devastator ұшақтары зақым келтірмей атып түсірілді, жалғыз аман қалған – Джордж Гей болды. VT 8-ге «Enterprise» авианосецінен шыққан 6-шы торпедолық эскадрилья (VT 6) ілесе келді. VT 6 да осындай тағдырға ұшырады, бірақ оның күш-жігері нәтижесіз болды. «Yorktown» авианосецінен шыққан 3-ші торпедолық эскадрилья (VT 3) алты Grumman F4F Wildcat истребителінің сүйемелдеуімен, сол сияқты әрекет жасады. Жапондық әуе патрулі, әлдеқайда жылдам Mitsubishi A6M2 «Zero» истребительдерін ұшырып, эскортсыз, баяу және қарусыз TBD торпедолық бомбалаушыларын тез арада жойды. Бірнеше TBD ұшақтары торпедаларын тастамас бұрын нысаналарына бірнеше кеме ұзындығына жақындауға үлкерді. 1942 жылы Санта-Крус аралдары шайқасында Накадзима B5N Кейт, 1935 жылдан бері қызметте болғанына қарамастан, USS Hornet авианосецін батыруда маңызды рөл атқарды, ал жаңа Grumman TBF Avenger торпедолық бомбалаушылары флот авианосеціне тигізе алмады. Нысаналар жылдам маневр жасай алатын кемелер болғанда, торпедалардың тиімділігі төмендеді, бірақ оларды ұшыратын экипажтар жақсы оқытылған жағдайда ғана. Дегенмен, жаудың соғыс кемесіне бір торпеда тисе де, оны шешуші түрде зақымдауға болады, әсіресе бронелі белдеуі жоқ кемелерде (крейсерлер мен авианосецтерде көбінесе торпедалық қабыршақтар болған, бірақ олар жауынгерлік кемелердегіден кем болды). Тіпті қатты брондалған соғыс кемелерінде де, кортын руль мен пропеллерді қорғауға ештеңе болмады, бұл «Бисмарк» және HMS Prince of Wales және HMS Repulse жағдайларында көрсетілді, және олардың қорғаныш белдеуінің аз ғана бөлігі шеттеріне дейін созылды, ал садағы жасалған тесікті су қысымынан кеңейтуге мәжбүр болды, бұл брондалмаған ішкі бөлімдерді бүктеуге және қиратуға мүмкіндік берді, бұл «Мусаси» мен «Яматоға» қарсы жұмыс істеді.

One crucial limitation of a torpedo bomber was that it had to fly a long, straight course at a constant altitude of toward the target ship before launching its torpedo. Torpedoes were very complicated weapons and were prone to damage when landing on water, especially on a wave; they were ideally aimed at the bottom of a wave, but this was difficult to achieve in practice. During a torpedo run, the attacking aircraft were easy targets for defending combat air patrol fighters. Furthermore, torpedo planes were also highly vulnerable to anti aircraft fire. In the 1930s, the Imperial Japanese Navy developed the best way for torpedo bombers to achieve a hit. They used an "anvil attack", in which two groups of torpedo planes approached the target ship's bow from behind at an angle of about 45 degrees, one on each side of the ship. The torpedoes were to be launched at the same distance from the ship; this would have ensured a hit no matter where the ship tried to maneuver. In practice, this kind of attack was difficult to coordinate and therefore extremely rare. Usually, combat air patrols and anti aircraft fire quickly broke up approaching plane formations, forcing each aircraft to attack on its own. At Pearl Harbor, the ships were lined up and basically stationary, so the first attack wave of 40 torpedo bombers armed with Type 91 torpedoes, out of 183 planes, were able to hit the ships broadside, as the defenders were caught by surprise. Torpedo bombers were best used as part of a coordinated attack with other types of aircraft. For instance, during the attack on the battleship Yamato, fighter planes strafed the ship with machine guns to suppress its anti aircraft gun fire, while dive bombers tried to cause havoc and inflict topside damage, thus leaving the torpedo bombers unmolested in their attack runs, In total she took 12 torpedoes and 8 bombs to destroy the pride of the imperial Japanese Navy. Another instance, during the attack on battleship Musashi, fighter planes strafed the ship with machine guns to suppress its anti aircraft gun fire, while dive bombers caused major topside damage, She holds the distinction of taking 19 torpedoes and 17 bombs before she sank to the bottom of the Sibuyan Sea. However, if the attackers failed to achieve air superiority or surprise, torpedo bombers suffered heavy losses, regardless of whether the type was obsolete or not. This is best exemplified at the Battle of Midway, where Air Group Eight's dive bombers missed the Japanese carriers. Torpedo Squadron 8 (VT 8, from Hornet), led by Lieutenant Commander John C. Waldron, sighted the enemy carriers and attacked without any coordination with dive bombers or fighter cover. Without fighter escort, every TBD Devastator of VT 8 was shot down without inflicting any damage, with Ensign George H. Gay, Jr. being the only survivor. VT 8 was followed by Torpedo Squadron 6 (VT 6, from Enterprise). VT 6 met nearly the same fate, with no hits to show for its effort. Torpedo Squadron 3 (from Yorktown) then followed the same routine, despite VT 3 having six Grumman F4F Wildcat fighter escorts. The Japanese combat air patrol, flying the much faster Mitsubishi A6M2 "Zeros", made short work of the unescorted, slow, under armed TBD torpedo bombers. A few TBDs managed to get within a few ship lengths range of their targets before dropping their torpedoes. At the Battle of the Santa Cruz Islands in 1942, the Nakajima B5N Kate, despite being in service since 1935, played a key role in sinking USS Hornet, while the new Grumman TBF Avenger torpedo bombers failed to hit a fleet carrier. When the targets were ships able to maneuver at high speed and hence much harder to hit, torpedoes proved less effective, except in cases when the crews launching them were especially well trained. Still, even a single torpedo hit on an enemy warship could cripple it decisively, especially in the case of vessels without an armored belt (cruisers and aircraft carriers often had torpedo blisters, but these were not as extensive as those of battleships). Even on heavily armored battleships, there was nothing to protect the rudder and propellers at the stern, as was demonstrated in the cases of the Bismarck and HMS Prince of Wales and HMS Repulse, and few had their protective belt extend to the extremities, and a hole made in the bow could be forced wider from the pressure of the water which could buckle and crush unarmored internal bulkheads, which worked against Musashi and Yamato.