Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Аристофанның "Құрбақалар" комедиясы (Βάτραχοι (Bátrakhoi); Ranae, көбінесе Ran немесе Ра деп қысқартылады.) – ежелгі грек драматургы Аристофан жазған комедия. Ол б.з.б. 405 жылы Афиныдағы Дионис тойларының бірі – Ленаяда қойылды және бірінші орынға ие болды.
Comedy by Aristophanes
The Frogs (Βάτραχοι (Bátrakhoi); Ranae, often abbreviated Ran. or Ra.) is a comedy written by the Ancient Greek playwright Aristophanes. It was performed at the Lenaia, one of the Festivals of Dionysus in Athens, in 405 BC and received first place.
Сюжет
"Құрбақтар" - Афинадағы трагедиялық драматургтердің хал-жағдайына көңілі толмаған Дионис құдайының Аидқа (әлем астына) барып, драматург Еврипидті өлімнен қайтару туралы әңгіме. (Еврипид б.з.б. 406 жылы қайтыс болды.) Ол Диониске қарағанда, ақылдырақ және батыл Ксантиас атты құлынмен бірге келеді. Пьеса басталғанда Ксантиас пен Дионис пьесаны ашу үшін Ксантиас қандай әзілдер қолдана алатыны туралы пікір келістіруге тырысады. Пьесаның бірінші жартысында Дионис үнемі маңызды қателіктер жасайды, бұл Ксантиасты қожайынын қорғауға және Дионистің нашар көрінуіне алып келеді, бірақ бұл Диониске салдары жоқ қателіктер жасауға мүмкіндік береді. Сенімді жол табу үшін Дионис жартылай інісі Гераклден кеңес сұрайды, ол бұрын тозақ иті Керберді қайтару үшін сол жерде болған. Дионис Гераклдың есігіне арыстан терісін киіп, таяқ ұстап келеді. Геракл Дионистің өзіндей киінгенін көргенде күліп қоя алмайды. Дионис Аидқа жетудің ең жылдам жолын сұрағанда, Геракл өзін асып, у ішіп немесе мұнарадан секіріп кетуге болатынын айтады. Дионис Гераклдің өзі кесіп өткен, көл арқылы (мүмкін Ахерон көлі) ұзақ жолды таңдайды. Дионис көлге жеткенде Харон оны көлден өткізеді. Ксантиас құл болғандықтан қайыққа мінуге рұқсат етілмейді, ол айналып жүруі керек, ал Дионис қайықты жүргізуге көмектеседі. Бұл бірінші хорлық аралықтың (пародостың) мәнісі, оны бақалардың хоры орындайды (пьесада бақалар пайда болатын жалғыз көрініс). Олардың қайталап айтатын сөздері – Brekekekèx koàx koáx (грек тілінде) – Дионисті қатты ашуландырады, ол бақалармен мазақтау айтысына (агонға) қатысады. Жағалауға жеткенде Дионис Ксантиаспен кездеседі, ол оны қорқынышты Эмпузаны көргенім деп мазақтайды. Біраз уақыттан кейін Дионис Мистикалықтардың рухтарынан тұратын екінші хор пайда болады. Келесі кездесу – Дионис киімінен Геракл деп жаңылысқан Эакпен. Гераклдің Керберді ұрлағанына әлі де ашулы Эак оған кек алу үшін бірнеше жынды жіберумен қорқытады. Дионис қорқып, Ксантиаспен киім алмасады. Содан кейін қыз келіп, Гераклды көріп қуанды. Ол оны би билеген қыздармен бірге тойға шақырады, Ксантиас қуана келіседі. Бірақ Дионис киімді тез қайтаруды қалайды. Дионис Гераклдың арыстан терісіне оралғанда, Гераклге ашуланған адамдармен кездеседі, сондықтан ол үшінші рет Ксантиаспен сауда жасайды. Эак Геракл деп санайтын (яғни Ксантиас) Гераклмен бетпе-бет келу үшін оралғанда, Ксантиас оған өзінің "құлын" (Дионис) азаптау үшін ұсынады, оның ұры екенін анықтау үшін. Қорқып қалған Дионис өзі құдай екенін айтады. Әрқайсысы қамшымен соққыланғаннан кейін Дионис Эактың қожайындарына әкелінеді және шындық тексеріледі. Қызметші қыз Ксантиасты ұстап алып, онымен әңгімелеседі, оған байқау сахнасына дайындықпен араласады. Қызметші Еврипид пен Эсхилдің арасындағы қақтығысты сипаттап береді. Жақында ғана қайтыс болған Еврипид, жер асты әлемінің билеушісі Плутонның дастарқанында "Ең үздік трагедиялық ақын" үшін ұлы Эсхилге қарсы шығады. Дионис төреші болып, айтыс өткізіледі. Екі драматург өздерінің пьесаларынан үзінділер келтіріп, бірін-бірі мазақтайды. Еврипид өзінің пьесаларындағы кейіпкерлер өмірге сәйкес және логикалық болғандықтан жақсы деп санайды, ал Эсхил өзінің идеалданған кейіпкерлері жақсы деп санайды, өйткені олар ерлік пен ізгіліктің үлгісі. Эсхил Еврипидтің көптеген прологтарынан үзінділер келтіріп, әр жолы декламацияны "ληκύθιον ἀπώλεσεν" ("майынан қалған шағын құтысын жоғалтты") деген сөзбен үзіп, Еврипидтің өлеңін болжауға болатын және формулалық деп мазақтайды. (Бұл үзінді поэзиядағы ритмикалық топтың осы түріне лектион терминін берді.) Еврипид Эсхилдің хорлық әндерінің монотондылығын көрсетіп, оның шығармаларынан үзінділерді пародиялайды және әр цитатаны ἰὴ κόπον οὐ πελάθεις ἐπ᾽ ἀρωγάν деген рефренмен аяқтайды; ("О, қандай қиындық, көмекке келмейсің бе?" деген сөзбен, Эсхилдің жоғалған пьесасы "Мирмидон" деген сөзбен). Эсхил бұған Еврипидтің хорлық метрлерін және кастанеттермен лирикалық монодияларын мазақтап жауап береді. Жарыс барысында Дионис бұрынғы әр әзілдің нысаны болған рөлін өтеуге тырысады. Ол қазір сахнаны басқарады, бәсекелестердің дауларын әділ шешеді, олардың ұзаққа созылған дауларын тоқтатады және грек трагедиясын терең түсінеді. Талқылауды аяқтау үшін таразы қойылады және әрқайсысына оған бірнеше жолды айтуды бұйырады. Қайсысының жолдары ауыррақ болса, таразы сол жаққа қарайды. Еврипид Арго кемесі, көндіру және дулыға туралы өлеңдерін оқиды. Эсхил Сперхей өзені, Өлім және екі құлаған арба және екі өлген жарысшы туралы жауап береді. Соңғы өлеңдер "ауыр" заттарға сілтеме жасайтындықтан, Эсхил жеңіске жетеді, бірақ Дионис кімді қайта тірілтетінін әлі де шеше алмайды. Соңында қаласын құтқару туралы ең жақсы кеңес беретін ақынды қайта тірілтеді. Еврипид ақылды, бірақ мәнсіз жауаптар береді, ал Эсхил практикалық кеңес береді, сондықтан Дионис Еврипид емес, Эсхилді қайта тірілтеді. Плутон Эсхилдің қайта тірілуіне рұқсат береді, осылайша Афина қаласының қажеттілігіне көмектеседі және барлығына қоштасу ішімдігін ұсынады. Кету алдында Эсхил Софокл оның орнына отыруы керек екенін, Еврипид емес екенін жариялайды.
The Frogs tells the story of the god Dionysus, who, despairing of the state of Athens' tragedians, travels to Hades (the underworld) to bring the playwright Euripides back from the dead. (Euripides had died the year before, in 406 BC.) He brings along his slave Xanthias, who is smarter and braver than Dionysus. As the play opens, Xanthias and Dionysus argue over what kind of jokes Xanthias can use to open the play. For the first half of the play, Dionysus routinely makes critical errors, forcing Xanthias to improvise in order to protect his master and prevent Dionysus from looking incompetent—but this only allows Dionysus to continue to make mistakes with no consequence. To find a reliable path to Hades, Dionysus seeks advice from his half brother Heracles, who had been there before in order to retrieve the hell hound Cerberus. Dionysus shows up at his doorstep dressed in a lion hide and carrying a club. Heracles, upon seeing the effeminate Dionysus dressed up like himself, can't help laughing. When Dionysus asks which road is the quickest to get to Hades, Heracles tells him that he can hang himself, drink poison or jump off a tower. Dionysus opts for the longer journey, which Heracles himself had taken, across a lake (possibly Lake Acheron). When Dionysus arrives at the lake, Charon ferries him across. Xanthias, being a slave, is not allowed in the boat, and has to walk around it, while Dionysus is made to help row the boat. This is the point of the first choral interlude (parodos), sung by the eponymous chorus of frogs (the only scene in which frogs feature in the play). Their croaking refrain – Brekekekèx koàx koáx (Greek: Βρεκεκεκὲξ κοὰξ κοάξ) – greatly annoys Dionysus, who engages in a mocking debate (agon) with the frogs. When he arrives at the shore, Dionysus meets up with Xanthias, who teases him by claiming to see the frightening monster Empusa. A second chorus composed of spirits of Dionysian Mystics soon appear. The next encounter is with Aeacus, who mistakes Dionysus for Heracles due to his attire. Still angry over Heracles' theft of Cerberus, Aeacus threatens to unleash several monsters on him in revenge. Frightened, Dionysus trades clothes with Xanthias. A maid then arrives and is happy to see Heracles. She invites him to a feast with virgin dancing girls, and Xanthias is more than happy to oblige. But Dionysus quickly wants to trade back the clothes. Dionysus, back in the Heracles lion skin, encounters more people angry at Heracles, and so he makes Xanthias trade a third time. When Aeacus returns to confront the alleged Heracles (i. e., Xanthias), Xanthias offers him his "slave" (Dionysus) for torturing, to obtain the truth as to whether or not he is really a thief. The terrified Dionysus tells the truth that he is a god. After each is whipped, Dionysus is brought before Aeacus' masters, and the truth is verified. The maid then catches Xanthias and chats him up, interrupted by preparations for the contest scene. The maid describes the Euripides Aeschylus conflict. Euripides, who had only just recently died, is challenging the great Aeschylus for the seat of "Best Tragic Poet" at the dinner table of Pluto, the ruler of the underworld. A contest is held with Dionysus as judge. The two playwrights take turns quoting verses from their plays and making fun of the other. Euripides argues the characters in his plays are better because they are more true to life and logical, whereas Aeschylus believes his idealized characters are better as they are heroic and models for virtue. Aeschylus mocks Euripides' verse as predictable and formulaic by having Euripides quote lines from many of his prologues, each time interrupting the declamation with the same phrase "ληκύθιον ἀπώλεσεν" (" lost his little flask of oil"). (The passage has given rise to the term lekythion for this type of rhythmic group in poetry.) Euripides counters by demonstrating the alleged monotony of Aeschylus' choral songs, parodying excerpts from his works and having each citation end in the same refrain ἰὴ κόπον οὐ πελάθεις ἐπ᾽ ἀρωγάν; ("oh, what a stroke, won't you come to the rescue? ", from Aeschylus' lost play Myrmidons). Aeschylus retorts to this by mocking Euripides' choral meters and lyric monodies with castanets. During the contest, Dionysus redeems himself for his earlier role as the butt of every joke. He now rules the stage, adjudicating the contestants' squabbles fairly, breaking up their prolonged rants, and applying a deep understanding of Greek tragedy. To end the debate, a balance is brought in and each are told to tell a few lines into it. Whoever's lines have the most "weight" will cause the balance to tip in their favor. Euripides produces verses of his that mention, in turn, the ship Argo, Persuasion and a mace. Aeschylus responds with the river Spercheios, Death and two crashed chariots and two dead charioteers. Since the latter verses refer to "heavier" objects, Aeschylus wins, but Dionysus is still unable to decide whom he will revive. He finally decides to take the poet who gives the best advice about how to save the city. Euripides gives cleverly worded but essentially meaningless answers while Aeschylus provides more practical advice, and Dionysus decides to take Aeschylus back instead of Euripides. Pluto allows Aeschylus to return to life so that Athens may be succoured in her hour of need and invites everyone to a round of farewell drinks. Before leaving, Aeschylus proclaims that Sophocles should have his chair while he is gone, not Euripides.
Санаткерлік талдау
Пародос грек мәдениетінде құдайларға арналған тойлардағы әдепсіздіктің қалай қолданылғанының көрнекті мысалы болып табылады.
The parodos contains a paradigmatic example of how in Greek culture obscenity could be included in celebrations related to the gods.
Саясат
Кеннет Довер «Құрбақалар» пьесасының негізгі саяси тақырыбын «ескі дәстүрлер жақсы, жаңа дәстүрлер жаман» деп санайды. Ол бұған дәлел ретінде парабазисті келтіреді: «Парабазистің антепирремасы (718–37) азаматтарды қазіргі биліктегілердің, шетелдік текті жаңа келгендердің (730–2) басшылығын қабылдамауға және абыройлы, бай отбасыларда тәрбиеленген, беделді адамдарға қайта оралуға шақырады» (Довер 33). Клеофонт парабазистің одасында (674–85) есімдері аталады, ол «шет елдік деп қорланды» (680–2) және пьеса соңында жамандалды (1504, 1532). «Құрбақалар» Аристофанның «Ахарнян» (б.з.д. 425), «Бейбітшілік» (б.з.д. 421) және «Лизистрата» (б.з.д. 411) сияқты бұрынғы туындыларында ұсынылған саяси ұстанымдардан өзгеше. Бұл пьесалардың барлығы «бейбітшілік» пьесалары деп аталады. Дегенмен, «Құрбақалар» осылай жиі танылмайды, өйткені Довер Клеофон жеңіссіз кез келген бейбітшілікке қарсы болғанын, ал пьесаның соңғы жолдары Афинаның соғысты ымырамен аяқтауын ұсынғанымен, Эсхилдің кеңесі (1463–5) жеңіске жету жоспарын, капитуляция ұсынысын емес, көрсетеді. Сонымен қатар, «Құрбақалар» саясатқа қатысты жалпы сын-есімдер мен бейбітшілік туралы идеалистік ойлардан ерекшеленетін нақты, маңызды ойларды қамтиды. Парабазис кезінде Аристофан б.з.д. 411 жылы олигархиялық төңкеріске қатысқан адамдарға азаматтық құқықтарын қайтару туралы кеңес береді, олар Фринихтің «алдауына» (сөзбе-сөз «күресіне») ие болды деп мәлімдейді. Фриних – олигархиялық төңкерістің басшысы, ол б.з.д. 411 жылы көпшіліктің қанағаттануымен өлтірілді. Бұл ұсыныс ассамблеяның бір қаулысымен қабылдануға лайықты болды және Эгоспотамидегі флоттың жоғалуынан кейін Патроклидтің жарғысымен іске асырылды. Авторсыз «Өмір» еңбегінде бұл кеңес Аристофанның зәйтүн тәжімен марапатталуына себеп болды, ал ежелгі «Гипотеза» авторы парабазиске деген құштарлықтың пьесаның екінші қойылымына әкелген басты фактор болғанын айтады.
Kenneth Dover claims that the underlying political theme of The Frogs is essentially "old ways good, new ways bad". He points to the parabasis for proof of this: "The antepirrhema of the parabasis (718–37) urges the citizen body to reject the leadership of those whom it now follows, upstarts of foreign parentage (730–2), and turn back to men of known integrity who were brought up in the style of noble and wealthy families" (Dover 33). Kleophon is mentioned in the ode of the parabasis (674–85), and is both "vilified as a foreigner" (680–2) and maligned at the end of the play (1504, 1532). The Frogs deviates from the pattern of political standpoint offered in Aristophanes' earlier works, such as The Acharnians (425 BC), Peace (421 BC), and Lysistrata (411 BC), which have all been termed 'peace' plays. The Frogs is not often thus labeled, however – Dover points out that though Kleophon was adamantly opposed to any peace which did not come of victory, and the last lines of the play suggest Athens ought to look for a less stubborn end to the war, Aeschylus' advice (1463–5) lays out a plan to win and not a proposition of capitulation. Also, The Frogs contains solid, serious messages which represent significant differences from general critiques of policy and idealistic thoughts of good peace terms. During the parabasis Aristophanes presents advice to give the rights of citizens back to people who had participated in the oligarchic revolution in 411 BC, arguing they were misled by Phrynichus' 'tricks' (literally 'wrestlings'). Phrynichus was a leader of the oligarchic revolution who was assassinated, to general satisfaction, in 411. This proposal was simple enough to be instated by a single act of the assembly, and was actually put into effect by Patrokleides' decree after the loss of the fleet at Aegospotami. The anonymous Life states that this advice was the basis of Aristophanes' receipt of the olive wreath, and the author of the ancient Hypothesis says admiration of the parabasis was the major factor that led to the play's second production.
Құрылымы
Кеннет Довердің айтуынша, "Құрбақтар" пьесасының құрылымы былай: Бірінші бөлімде Дионис Плутонның сарайына кіруді көздейді, және ол 673-жолға дейін осы мақсатына жетеді. Содан кейін парабазис келеді (674–737 жолдар), ал құлдар арасындағы диалогта Еврипид пен Эсхил арасындағы билік үшін күрес ашық көрінеді. Еврипид екіншісінің ең ұлы трагедия ақыны деген мәртебесіне қызғанады. Плутон Дионисқа бәйгеге немесе агонға төрелік етуді ұсынады. Сегал Аристофан грек комедиясының құрылымын өзгертіп, әдетте парабазиске дейін болатын бәйге немесе агонды маңыздылығын төмендетіп, парабазисті агонға дейін кеңейткенін айтады. Аристофанның бұрынғы пьесаларында, атап айтқанда "Ахарниялықтар" мен "Құстар" пьесаларында, басты кейіпкер парабазиске дейін жеңіске жетеді, ал парабазистен кейін өз реформаларын іске асырады. Сегал бұл өзгеріс пьесаға салмақтылық сыйлады деп санайды. Толығырақ мәліметтер үшін "Ескі комедия" бөлімін қараңыз.
According to Kenneth Dover, the structure of The Frogs is as follows: In the first section Dionysus' has the goal of gaining admission to Pluto's palace, and he does so by line 673. The parabasis follows, (lines 674–737) and in the dialogue between the slaves a power struggle between Euripides and Aeschylus is revealed. Euripides is jealous of the other's place as the greatest tragic poet. Dionysus is asked by Pluto to mediate the contest or agon. Segal contends that Aristophanes transformed the Greek comedy structure when he downgraded the contest or agon which usually preceded the parabasis and expanded the parabasis into the agon. In Aristophanes' earlier plays, i. e., The Acharnians and The Birds, the protagonist is victorious prior to the parabasis and after the parabasis is usually shown implementing his reforms. Segal suggests that this deviation gave a tone of seriousness to the play. For more detail see Old Comedy.
Софокл
Софокл – өте ықпалды және жоғары саналатын афиналық драматург, ол пьеса жазылып бітіскен соң, оның қойылымның бірінші кезеңінде қайтыс болды. Аристофанның Софоклмен бірге пьесаны қайта жазуға уақыты болмағандықтан, ол Софоклдің жақындағы қазасына сирек-сирек тоқталып, оны лайықты драматург деп атады. Пьесаның соңында Эсхил тозақтан шыққанда, Софокл оның орнына отырады. Софоклды Эсхилмен бірге көрсету логикалық, себебі Софоклдің трагедиялық стилі Эсхилдікімен ұқсас, ал Эврипид мүлдем жаңа стильді ұсынады. Бұл ескі мен жаңаның қарама-қайшылығын көрсететін пьесаның басты идеясына сай келеді.
Sophocles was a very influential and highly admired Athenian playwright who died after the play had already been written, during the first phase of its production. Aristophanes did not have enough time to rewrite the play with Sophocles in it, so he simply added in scattered references to Sophocles's recent death, referring to him as a worthy playwright. When Aeschylus leaves the underworld at the end of the play, Sophocles takes his throne. The decision to put Sophocles in the same camp as Aeschylus makes sense, in light of the fact that Sophocles' tragic style was reminiscent of Aeschylus', whereas Euripides represents a new style altogether. This is consistent with the central theme of contrasting old ways and new ways.