Афиналық комедия шебері Аристофан туралы

Кіріспе

Классикалық афиналық комедия драматургі (б.з.д. 446 – б.з.д. 386 ж.)

Гваделупалық комик суретшісі

Аристофан (,/ær//ɪ/'s//t//ɒ//f//ə//n//iː//z/; Ἀριστοφάνης, ; б.з.д. 446 – б.з.д. 386 ж.) – Афина қаласынан шыққан ежелгі грек комедия драматургі және Ескі Аттика комедиясының ақыны. Ол барлығы қырық пьеса жазды, оның он бірі бүгінгі күнге дейін толықтай сақталған. Бұл пьесалар Ескі комедия деп аталатын комедиялық драма жанрының ең құнды үлгілерін ұсынады және Аристофан мен оның замандастарының жоғалған ондаған пьесаларының үзінділерімен бірге оны анықтауға мүмкіндік береді. "Комедияның әкесі" және "Ежелгі комедияның князі" деп аталатын Аристофан ежелгі Афинаның өмірін басқа авторларға қарағанда әлдеқайда нақты бейнелеген. Оның әжуалау қабілеті замандастарының ықпалды тұлғаларынан құрмет пен қорқынышқа ие болды; Платон Аристофанның "Бұлақтар" пьесасын Сократты соттауға және өлім жазасына кесуге себеп болған жала жабу деп атады, бірақ басқа сатирикалық драматургтар да философты карикатуралаған. Аристофанның екінші пьесасы "Вавилондықтар" (қазір жоғалып кетті) Клеон тарапынан афиналық полиске қарсы жала жабу деп айыпталды. Бұл мәселе сотта талқыланған болуы мүмкін, бірақ сот процесінің толық мәліметтері сақталмаған. Аристофан кейінгі пьесаларында, әсіресе өзі режиссерлік еткен "Рыцарьтер" пьесасында Клеонды аяусыз карикатуралады. "Менің ойымша, – дейді ол пьесаның хоры арқылы, – комедияның авторы мен режиссерінің жұмысы ең қиын".

Этимология

Аристофанның ағылшын тіліндегі есімі Ἀριστοφάνης сөзінен шыққан, ол "ең жақсы" және "көрінетін" мағыналарын береді, сәйкесінше ἄριστος (áristos) және φανής (phanḗs) сөздерінен, сонымен қатар φαίνω етістігінен туындаған.

Өмірбаян

Аристофан Афинаның Кидафенаон демосынан шыққан. Оның әкесі – Пандионис аттик филесінен (руынан) шыққан Филипп. Оның отбасы Эгина аралында мүлікке ие болған деген сенім бар. Аристофанның өмірі туралы көп мәлімет жоқ, оның пьесалары – өмірбаяны туралы ақпараттың негізгі көзі. Ежелгі комедияда хордың автордың атынан сөйлеуі қалыпты жағдай болған, онда кейбір өмірбаяндық деректерді табуға болады. Дегенмен, бұл фактілер оның драматур ретіндегі мансабына қатысты, ал пьесаларда оның жеке нанымдары мен жеке өмірі туралы нақты және анық іздер аз. Ол ақынның ұстаз (дидаскалос) рөлін атқаруы әдеттегі дәуірде комикалық ақын болды. Бұл оның репетицияда хорды оқытуына қатысты болғанымен, маңызды мәселелер бойынша комментатор ретінде аудиториямен қарым-қатынасын да қамтыды. Аристофан өзінің жазуын ақылды және көреген көрермендерге арнағанын айтса да, "басқа заманда" көрермендер оның пьесаларын қабылдауына қарай бағаланатынын мәлімдеді. Кейде ол драматур ретінде өзінің ерекшелігімен мақтанады, бірақ оның пьесалары афиналық қоғамдағы радикалды жаңа ықпалдарға қарсы тұрады. Ол өнердегі жетекші тұлғаларды (әсіресе, Еврипидтің өз жұмысына тигізген әсерін кейде мойындаған), саясатта (әсіресе популист Клеонды) және философия/дінде (Сократ ең айқын нысана болған) пародиялады. Мұндай пародиялар Аристофанның ескірген консерватор екенін көрсетеді, бірақ бұл оған қатысты қайшылықтарға әкеледі. Аристофанның пьесаларын негізінен көрермендерді көңіл көтеру үшін және беделді жарыстарда жеңіске жету үшін жазғаны айтылады. Оның пьесалары Афинаның Леная және Дионисия фестивальдерінде қойылымға жазылды, онда олар басқа комедиялық драматургтардың шығармаларымен бәсекелесіп, жүлделі орындарға ие болды. Қаладағы Дионисияда алдын ала іріктеу жүйесі, сыбайлас жемқорлықтың алдын алу мақсатында, дауыс беруге қатысатын төрешілердің санын беске дейін азайтты. Бұл төрешілер аудиторияның көңіл-күйін көрсеткені мүмкін, бірақ аудиторияның құрамы туралы көп күмән бар. Театрлар, әрине, үлкен болды, Дионис театрында кем дегенде 10 000 адам отыратын. Мысалы, қаладағы Дионисиядағы күннің бағдарламасы үш трагедия және комедия алдында сатирлік пьесамен толы болды, бірақ кедей азаматтардың көпшілігі (әдетте Клеон сияқты демагогтардың негізгі қолдаушылары) мерекелік демалыс күнін басқа істермен өткізген болуы мүмкін. Сондықтан, пьесалардағы консервативті көзқарастар, аудиторияның өкілдік етпейтін бөлігінде басым топтың көзқарасын білдіруі мүмкін. Спектакльдің қойылу процесі де пьесалардағы көзқарастарға әсер еткен болуы мүмкін. Аристофанның мансабының басым бөлігінде хор пьесаның табысына өте маңызды болды және оны хоргус, архонттардың бірі тағайындаған бай азамат жалдап, қаржыландыратын. Хоргус жеке шығындарын азаматтық міндет және қоғамдық құрмет деп қарастыруға болады, бірақ Аристофан "Рыцарь" пьесасында бай азаматтардың азаматтық жауапкершілікті Клеон сияқты демагогтардың жазасы деп қарастыра алатынын көрсетті. Осылайша, пьесалардың саяси консервативтілігі афиналық қоғамның ең бай бөлігінің көзқарастарын бейнелеуі мүмкін, олардың жомарттығына барлық драматургтар өз пьесаларын қою үшін тәуелді болды. Аристофанның "Банкетшілер" атты алғашқы пьесасы шығарылған кезде Афина өркениетті, императорлық держава болған, ал Пелопоннес соғысы төртінші жылында ғана болған. Оның пьесалары көбінесе ескі ұрпақтың жетістіктеріне (Марафон жеңімпаздары) мақтаныш білдіреді, бірақ олар жунгоистік емес және олар Спартамен соғысқа қатаң қарсылық білдіреді. Әсіресе, бұл пьесалар соғыс пайдасын көретіндерді, олардың ішінде Клеон сияқты популистерді айрықша сынға алады. Оның соңғы пьесасы шығарылған кезде (б.з.д. шамамен 386 жылы) Афина соғыста жеңілген болатын, оның империясы бұзылған және ол Грекияның саяси және интеллектуалдық орталығынан трансформацияға ұшыраған. Аристофан осы трансформацияның бір бөлігі болды және ол кезеңнің интеллектуалдық модасын бөлісті - оның пьесаларының құрылымы Ескі комедиядан, оның соңғы аман қалған пьесасы - "ІІ байлық" - жаңа комедияға ұқсайды. Алайда оның көрермендердің күткен өзгерістеріне басшылық жасағаны немесе тек қана жауап бергені белгісіз. Аристофан өзінің алғашқы пьесасы "Банкетшілер" арқылы б.з.д. 427 жылы Дионисияда екінші орынды жеңіп алды. Ол өзінің келесі пьесасы "Вавилондар" арқылы да жеңіске жетті (қазір жоғалған). Қаладағы Дионисияға шетелдік дипломаттардың келуі қалыпты жағдай болды, ал "Вавилондар" афиналық билік үшін ұят болды, өйткені ол Делос Лигасының қалаларын диірменде ұнтақтайтын құлдар ретінде бейнеледі. Клеон сияқты ықпалды азаматтар пьесаны полиске қарсы жала жабу деп айыптады және авторға қарсы сот процесін бастады. Сот процесінің егжей-тегжейі жазылмаған, бірақ ақын үшінші пьесасы "Ахарнян" (Ленаяда қойылған, онда шетелдік дипломаттар аз немесе жоқ болған) арқылы полис пен оның өткір сындарының нақты нысандары арасындағы айырманы сақтықпен көрсетеді.

An Athenian citizen, Aristophanes came from the deme of Kydathenaion. His father was Philippus from the Attic phyle (clan) of Pandionis His family was believed to have owned property on the island of Aegina. Little is known about Aristophanes' life, his plays being the main source of biographical information. It was conventional in Old Comedy for the chorus to speak on behalf of the author during an address called the parabasis, where some biographical facts can usually be found. These facts, however, relate almost entirely to his career as a dramatist and the plays contain few clear and unambiguous clues about his personal beliefs or his private life. He was a comic poet in an age when it was conventional for a poet to assume the role of teacher (didaskalos), and though this specifically referred to his training of the chorus in rehearsal, it also covered his relationship with the audience as a commentator on significant issues. Aristophanes claimed to be writing for a clever and discerning audience, yet he also declared that "other times" would judge the audience according to its reception of his plays. He sometimes boasts of his originality as a dramatist yet his plays consistently espouse opposition to radical new influences in Athenian society. He caricatured leading figures in the arts (notably Euripides, whose influence on his own work however he once grudgingly acknowledged), in politics (especially the populist Cleon), and in philosophy/religion (where Socrates was the most obvious target). Such caricatures seem to imply that Aristophanes was an old fashioned conservative, yet that view of him leads to contradictions. It has been argued that Aristophanes produced plays mainly to entertain the audience and to win prestigious competitions. His plays were written for production at the great dramatic festivals of Athens, the Lenaia and City Dionysia, where they were judged and awarded prizes in competition with the works of other comic dramatists. An elaborate series of lotteries, designed to prevent prejudice and corruption, reduced the voting judges at the City Dionysia to just five. These judges probably reflected the mood of the audiences yet there is much uncertainty about the composition of those audiences. The theatres were certainly huge, with seating for at least 10,000 at the Theatre of Dionysus. The day's program at the City Dionysia for example was crowded, with three tragedies and a satyr play ahead of a comedy, but it is possible that many of the poorer citizens (typically the main supporters of demagogues like Cleon) occupied the festival holiday with other pursuits. The conservative views expressed in the plays might therefore reflect the attitudes of the dominant group in an unrepresentative audience. The production process might also have influenced the views expressed in the plays. Throughout most of Aristophanes' career, the Chorus was essential to a play's success and it was recruited and funded by a choregus, a wealthy citizen appointed to the task by one of the archons. A choregus could regard his personal expenditure on the Chorus as a civic duty and a public honour, but Aristophanes showed in The Knights that wealthy citizens might regard civic responsibilities as punishment imposed on them by demagogues and populists like Cleon. Thus the political conservatism of the plays may reflect the views of the wealthiest section of Athenian society, on whose generosity all dramatists depended for putting on their plays. When Aristophanes' first play The Banqueters was produced, Athens was an ambitious, imperial power and the Peloponnesian War was only in its fourth year. His plays often express pride in the achievement of the older generation (the victors at Marathon) yet they are not jingoistic, and they are staunchly opposed to the war with Sparta. The plays are particularly scathing in criticism of war profiteers, among whom populists such as Cleon figure prominently. By the time his last play was produced (around 386 BC) Athens had been defeated in war, its empire had been dismantled and it had undergone a transformation from being the political to the intellectual centre of Greece. Aristophanes was part of this transformation and he shared in the intellectual fashions of the period—the structure of his plays evolves from Old Comedy until, in his last surviving play, Wealth II, it more closely resembles New Comedy. However it is uncertain whether he led or merely responded to changes in audience expectations. Aristophanes won second prize at the City Dionysia in 427 BC with his first play The Banqueters (now lost). He won first prize there with his next play, The Babylonians (also now lost). It was usual for foreign dignitaries to attend the City Dionysia, and The Babylonians caused some embarrassment for the Athenian authorities since it depicted the cities of the Delian League as slaves grinding at a mill. Some influential citizens, notably Cleon, reviled the play as slander against the polis and possibly took legal action against the author. The details of the trial are unrecorded but, speaking through the hero of his third play The Acharnians (staged at the Lenaia, where there were few or no foreign dignitaries), the poet carefully distinguishes between the polis and the real targets of his acerbic wit:

Аристофан кейінгі пьесаларында Клеонды қайта-қайта сынады. Бірақ осы сатиралық сөздер Клеонның саяси мансабына ешқандай әсер етпеді - "Рыцарь" пьесасының көрсетілімінен кейін бірнеше апта өткен соң Клеон беделді он генералдың кеңесіне сайланды. Клеонның Аристофанды шектеуге немесе бақылауға нақты құқығы болмаған сияқты: оның пародиялары оның өліміне дейін және одан кейін де жалғасты. Аристофан туралы нақты өмірбаяндық деректердің болмауына байланысты ғалымдар пьесалардағы тілді интерпретациялауға негізделіп, болжамдар жасайды. Эллинистік және византиялық ғалымдардың жазбалары мен түсіндірмелері де пайдалы ақпарат бере алады. Біз бұл көздердің барлығынан, әсіресе "Рыцарь" және "Бұлттар" пьесаларындағы түсіндірмелерден, Аристофанның алғашқы үш пьесасын оның өзі қоймағанын білеміз; оларды Каллистрат пен Филонид қойған, бұл аранжировка Аристофанға ұнады, өйткені ол кейінгі пьесаларында да осы режиссерлерді пайдаланған сияқты көрінеді (мысалы, Филонид кейінерк "Бақаларды" қойды және оған, мүмкін, дұрыс емес, "Құмырсқаларды" қою да жатқызылды). Аристофанның режиссерлерді пайдалануы пьесаларды өмірбаяндық ақпараттың көзі ретінде пайдалануымызды қиындатады, өйткені сырттан қарағандағы өзіне сілтемелер режиссерларға қатысты болуы мүмкін. Мысалы, "Ахарнян" пьесасындағы хордың мәлімдемесі "ақынның" Эгина аралымен тығыз байланысы болғанын көрсетеді. Сонымен қатар, "Ахарнян" пьесасындағы басты кейіпкер "өткен жылғы пьесасы" үшін Клеонның "мені сотқа шақырғаны" туралы шағымданады. "Бұлттар" пьесасындағы хордың Аристофанға қатысты айтқан сөздері оның алғашқы пьесасы "Банкетшілер" қойылған кезде 18 жастан аспағанын көрсетеді деген тұжырымға келді. "Құмырсқалар" пьесасының екінші парабазисі "Вавилондар" немесе "Рыцарь" пьесасынан кейін Клеонмен қандай да бір уақытша келісімге келгенін көрсетеді.

Aristophanes repeatedly savages Cleon in his later plays. But these satirical diatribes appear to have had no effect on Cleon's political career—a few weeks after the performance of The Knights—a play full of anti Cleon jokes—Cleon was elected to the prestigious board of ten generals. Cleon also seems to have had no real power to limit or control Aristophanes: the caricatures of him continued up to and even beyond his death. In the absence of clear biographical facts about Aristophanes, scholars make educated guesses based on interpretation of the language in the plays. Inscriptions and summaries or comments by Hellenistic and Byzantine scholars can also provide useful clues. We know from a combination of these sources, and especially from comments in The Knights and The Clouds, that Aristophanes' first three plays were not directed by him; they were instead directed by Callistratus and Philoneides, an arrangement that seemed to suit Aristophanes since he appears to have used these same directors in many later plays as well (Philoneides for example later directed The Frogs and he was also credited, perhaps wrongly, with directing The Wasps). Aristophanes's use of directors complicates our reliance on the plays as sources of biographical information, because apparent self references might have been made with reference to his directors instead. Thus, for example, a statement by the chorus in The Acharnians seems to indicate that the "poet" had a close, personal association with the island of Aegina. Similarly, the hero in The Acharnians complains about Cleon "dragging me into court" over "last year's play." Comments made by the Chorus referring to Aristophanes in The Clouds have been interpreted as evidence that he can hardly have been more than 18 years old when his first play The Banqueters was produced. The second parabasis in Wasps appears to indicate that he reached some kind of temporary accommodation with Cleon following either the controversy over The Babylonians or a subsequent controversy over The Knights. It has been inferred

Аристофан қаладағы Дионисияда кем дегенде бір рет, "Вавилондар" пьесасымен 427 жылы, ал Ленаяда кем дегенде үш рет, "Ахарнян" пьесасымен 425 жылы, "Рыцарь" пьесасымен 424 жылы және "Бақалар" пьесасымен 405 жылы жеңіске жеткені болжамдалады. "Бақалар" пьесасы кейінгі фестивальде қайта қойылды. Аристофанның ұлы Арарос та комикалық ақын болды және ол әкесінің "ІІ байлық" пьесасының қойылуына белсенді қатысқан болуы мүмкін. Арарос жоғалған "Эолосикон ІІ" және "Кокал" пьесаларының постұмыттық қойылымдарына да жауапты болды деп саналады.

Aristophanes was probably victorious at least once at the City Dionysia, with Babylonians in 427, and at least three times at the Lenaia, with The Acharnians in 425, Knights in 424, and Frogs in 405. Frogs in fact won the unique distinction of a repeat performance at a subsequent festival. A son of Aristophanes, Araros, was also a comic poet and he could have been heavily involved in the production of his father's play Wealth II in 388. Araros is also thought to have been responsible for the posthumous performances of the now lost plays Aeolosicon II and Cocalus, and it is possible that the last of these won the prize at the City Dionysia in 387. It appears that a second son, Philippus, was twice victorious at the Lenaia and he could have directed some of Eubulus' comedies. A third son was called either Nicostratus or Philetaerus, and a man by the latter name appears in the catalogue of Lenaia victors with two victories, the first probably in the late 370s. Plato's The Symposium appears to be a useful source of biographical information about Aristophanes, but its reliability is open to doubt. It purports to be a record of conversations at a dinner party at which both Aristophanes and Socrates are guests, held some seven years after the performance of The Clouds, the play in which Socrates was cruelly caricatured. One of the guests, Alcibiades, even quotes from the play when teasing Socrates over his appearance and yet there is no indication of any ill feeling between Socrates and Aristophanes. Plato's Aristophanes is in fact a genial character and this has been interpreted as evidence of Plato's own friendship with him (their friendship appears to be corroborated by an epitaph for Aristophanes, reputedly written by Plato, in which the playwright's soul is compared to an eternal shrine for the Graces). Plato was only a boy when the events in The Symposium are supposed to have occurred and it is possible that his Aristophanes is in fact based on a reading of the plays. For example, conversation among the guests turns to the subject of Love and Aristophanes explains his notion of it in terms of an amusing allegory, a device he often uses in his plays. He is represented as suffering an attack of hiccups and this might be a humorous reference to the crude physical jokes in his plays. He tells the other guests that he is quite happy to be thought amusing but he is wary of appearing ridiculous. This fear of being ridiculed is consistent with his declaration in The Knights that he embarked on the career of comic playwright warily after witnessing the public contempt and ridicule that other dramatists had incurred. Aristophanes survived The Peloponnesian War, two oligarchic revolutions and two democratic restorations; this has been interpreted as evidence that he was not actively involved in politics, despite his highly political plays. He was probably appointed to the Council of Five Hundred for a year at the beginning of the fourth century, but such appointments were very common in democratic Athens.

Риторика

Аристофан риториканы моральдық және саяси тұрғыдан айыптағаны кеңінен қабылданған. Ол: «Жаңа риторикамен оқытылған спикер өз талантын қазылар алқасын алдау және қарсыластарын мүлдем шатастыру үшін пайдалана алады, сондықтан соттың әділдігіне ешқандай ұқсастық қалмайды» дейді. Ол жағымпаздықтың «өнері» туралы айтады, ал дәлелдер Аристофанның көптеген пьесаларының риторикаға қарсы шабуыл жасау ниетімен жазылғанын көрсетеді. Оның ең айқын шабуылы «Банкетшілер» пьесасында көрінеді, онда екі бауырлас, әртүрлі білім алған, қайсысы жақсырақ екені туралы пікір таластырады. Бір бауырлас «ескі» біліммен тәрбиеленген, ал екіншісі софистикалық білім алғандай көрінеді. Ол риториканы оқитын барлық саясаткерлердің «күмәнді азаматтығы, сөзсіз мораль және артық мақтандығы» болуы керек деген қорытындыға келеді. Жағдайлар логикалық түрде абсурдтық нәтижелерге дейін дамиды, бұл Льюис Кэрролл мен Эжен Ионесконың (абсурд театры) туындыларындағы әзіл-қалжың тәсіліне ұқсас. «Құрбақтарда» Дионис киген ең жасық костюм – логикалық негізде алынған абсурдтық нәтижеге мысал: ол әйелдің шафран түсті тонын киеді, себебі әйелдік оның құдайлық сипатының бір бөлігі, трагедия өнерін жаңғыртуға қызығушылық танытады, ал Геракл сияқты, оның миссиясы оны Аидқа жеткізеді. Абсурд сюжеттегі бастапқы қағидалардан логикалық түрде дамиды. Мысалы, «Рыцарьда» Клеонның афиналықтарға жасаған сыбайлас қызметі бастапқыда құлдың қожайынын алдап жүрген отбасылық қарым-қатынас ретінде бейнеленеді. Үй ішіндегі емес, жаңа бәсекелестің пайда болуы метафораның абсурдтық өзгеруіне әкеледі, сондықтан Клеон мен оның бәсекелесі эрастосқа айналады, олар эроменнің махаббаты үшін, оракул саудагерлері сенімсіз жұртшылықтың назары үшін, спортшылар мақұлдау үшін жарысады және ораторлар халықтың дауысы үшін бәсекелеседі. Тапқыр кейіпкер: Аристофандық комедиядағы басты кейіпкер – тәуелсіз ойлы және өзіне сенімді тұлға. Ол Гомердің «Одиссейінен» тапқырлықты және Гесиодтың «Еңбектер мен күндерінен» идеалданған шаруаның айлакерлігін мұра еткен, жемқор басшылар мен сенімсіз көршілерге бағынған. Әдетте ол шыдамсыз жағдайдан күрделі және қиялға толы қашу жолын ойлап табады. Осылайша, «Ахарниялықтардағы» Дикайополис спартандықтармен жеке бейбітшілік шартын жасасады; «Ащылардағы» Бдельуклон өзінің үйін жеке сотқа айналдырады, сонда оның қазылар алқасына тәуелді әкесі үйде қауіпсіз болады; «Тыныштамадағы» Тригей Пелопоннес соғысын тоқтату үшін алып сазқұртпен Олимпке ұшып барады; «Құстардағы» Пистетаир өз отарлығын құруға шығады және құстар патшалығының билеушісі мен құдайларға қарсыласы болады. Шығармашылық құрам: Аристофандық сюжеттегі көптеген күтпеген оқиғалар, сахнадағы өзгерістер және пьесаның соңындағы екінші дәрежелі кейіпкерлердің келуі мен кетуі театрлық конвенцияға сәйкес тек үш негізгі актермен (төртінші актер, көбінесе хор жетекшісі, қысқа сөздерге рұқсат етілді) жүзеге асырылды. Хордың әндері мен көрермендерге арналған сөздері актерлерге сахнадан тынығуға және сахнадағы өзгерістерге дайындалуға жеткілікті уақыт бермеді. Күрделі құрылым: Аристофандық пьесаның әрекеті өзінің ақылға сыймайтын логикасына бағынды, бірақ ол әрқашан формальды, драмалық құрылымда ашылды және бір пьесадан екіншісіне шағын өзгерістермен қайталанды. Әр түрлі құрылымдық элементтер әр түрлі поэтикалық өлшемдермен және ырғақтармен байланысты, және олар ағылшын тіліндегі аудармаларда көбінесе жоғалады.

It is widely believed that Aristophanes condemned rhetoric on both moral and political grounds. He states, "a speaker trained in the new rhetoric may use his talents to deceive the jury and bewilder his opponents so thoroughly that the trial loses all semblance of fairness" He is speaking to the "art" of flattery, and evidence points towards the fact that many of Aristophanes' plays were actually created with the intent to attack the view of rhetoric. The most noticeable attack can be seen in his play Banqueters, in which two brothers from different educational backgrounds argue over which education is better. One brother comes from a background of "old fashioned" education while the other brother appears to be a product of the sophistic education He concludes that all politicians that study rhetoric must have "doubtful citizenships, unspeakable morals, and too much arrogance". Situations are developed logically to absurd conclusions, an approach to humour that is echoed for instance in the works of Lewis Carroll and Eugène Ionesco (the Theatre of the Absurd). The crazy costume worn by Dionysus in The Frogs is typical of an absurd result obtained on logical grounds—he wears a woman's saffron coloured tunic because effeminacy is an aspect of his divinity, buskin boots because he is interested in reviving the art of tragedy, and a lion skin cape because, like Heracles, his mission leads him into Hades. Absurdities develop logically from initial premises in a plot. In The Knights for instance, Cleon's corrupt service to the people of Athens is originally depicted as a household relationship in which the slave dupes his master. The introduction of a rival, who is not a member of the household, leads to an absurd shift in the metaphor, so that Cleon and his rival become erastai competing for the affections of an eromenos, hawkers of oracles competing for the attention of a credulous public, athletes in a race for approval and orators competing for the popular vote. The resourceful hero: In Aristophanic comedy, the hero is an independent minded and self reliant individual. He has something of the ingenuity of Homer's Odysseus and much of the shrewdness of the farmer idealized in Hesiod's Works and Days, subjected to corrupt leaders and unreliable neighbours. Typically he devises a complicated and highly fanciful escape from an intolerable situation. Thus Dikaiopolis in The Acharnians contrives a private peace treaty with the Spartans; Bdelucleon in The Wasps turns his own house into a private law court in order to keep his jury addicted father safely at home; Trygaeus in Peace flies to Olympus on a giant dung beetle to obtain an end to the Peloponnesian War; Pisthetairus in Birds sets off to establish his own colony and becomes instead the ruler of the bird kingdom and a rival to the gods. The resourceful cast: The numerous surprising developments in an Aristophanic plot, the changes in scene, and the farcical comings and goings of minor characters towards the end of a play, were managed according to theatrical convention with only three principal actors (a fourth actor, often the leader of the chorus, was permitted to deliver short speeches). Songs and addresses to the audience by the Chorus gave the actors hardly enough time off stage to draw breath and to prepare for changes in scene. Complex structure: The action of an Aristophanic play obeyed a crazy logic of its own and yet it always unfolded within a formal, dramatic structure that was repeated with minor variations from one play to another. The different, structural elements are associated with different poetic meters and rhythms and these are generally lost in English translations.

Табысы мен мұрасы

Трагикалық драматургтер Софокл мен Еврипид Пелопоннес соғысының соңында қайтыс болды, содан кейін трагедия өнері дамуын тоқтатты, бірақ комедия Афина жеңілгеннен кейін де дамуын жалғастырды. Бұл, мүмкін, Аристофанда жаңа дәуірді бастауға қабілетті шебер болғандықтан болды. Шындығында, бір көне дереккөзге (Платоний, 9 ғасыр) сәйкес, Аристофанның соңғы пьесаларының бірі – «Айолискон» парабазисі де, хорлық өлеңдері де болмаған (осылайша ол Ортаңғы комедияның бір түріне жатқан), ал «Колакос» Жаңа комедияның барлық элементтерін, тіпті зорлау мен тану сахнасын да алдын ала көрсеткен. Аристофан комедияның дамуындағы қалыптасушылық рөлін сезінгендей, өйткені «Бұлттар» пьесасында оның көрермендері оның пьесаларын қабылдауына қарай басқа уақыттарда бағаланатынын айтқан. «Бұлттар» алғашқы қойылымнан кейін үшінші (яғни соңғы) орын алды, ал қазіргі заманға жеткен мәтін – Аристофанның сахнада емес, оқуға арналған кейінгі нұсқасы. Оның пьесаларының қолжазба түрінде таралуы олардың бастапқы көрерменнен тысқары әсерін кеңейтті, бірақ шындығында олардың іс жүзінде ықпалы шамалы болды немесе болмады: олар Клеонның мансабына әсер етпеді, афиналықтарды Спартамен абыройлы бейбітшілікке келісуге көндіре алмады және Сократтың соты мен өлім жазасына ықпал еткені де анық емес. Оның өлімі, мүмкін, философтың ұятқа қалған серіктестеріне (мысалы, Алкивиадқа) деген халықтың наразылығынан туындады, бұл сот барысында оның өзінің келісімсіздігімен күшейді. Ойын-сауықтар, қолжазба түрінде, кейбір күтпеген мақсаттарда қолданылды – бұрын айтқандай, Квинтилианның ұсынысы бойынша риториканы зерттеуде және 4-5 ғасырларда аттика диалектін оқығандарда қолданылды. Платон афиналықтардың өмірі мен үкіметін білу үшін Аристофанның пьесаларының көшірмелерін Сиракуза Дионизиіне жіберген болуы мүмкін. Андреас Дивустың (Венеция, 1528) пьесаларының латын тіліндегі аудармалары Ренессанс дәуірінде Еуропа бойынша кеңінен тарады, олардан кейін дерлік бірден қазіргі тілдерге аудармалар мен бейімделулер жасалды. Мысалы, Расин «Жұртшылдар» (1668) пьесасын «Құстардан» алған. Гете (Теренц пен Плавттан алған комедияның жылырақ және жанды түрін іздеп Аристофанға жүгінген) Ваймарда қойылымға «Құстардан» «Ди Вогель» атты қысқа пьесаны бейімдеді. Аристофан 19 және 20 ғасырларда консерваторлар мен радикалдарға да ұнады. 1917 жылы КСРО-ның алғашқы ағарту комиссары Анатолий Луначарский ежелгі драматургтің пролетариат театрында мәңгілік орын алатынын мәлімдеді, бірақ авангардтық сахналық режиссер Каролос Кун 1959 жылы Акрополь астында «Құстарды» қойып, Аристофанның дауысы арқылы табуларды бұзудың қазіргі грек тарихындағы үрдісін қалыптастырды. Пьесалардың көркемдік қызметінен асып, олар классикалық Афинаның өмірі мен саясатына терезе ашатын тарихи құжаттар ретінде маңызы бар, осы тұрғыдан олар Фукидидтің жазбаларымен бірдей маңызды. Ойынның көркемдік әсері өлшеусіз. Олар Еуропа театрының тарихына үлес қосты, ал бұл тарих өз кезегінде біздің пьесаны түсінуімізді қалыптастырады. Мысалы, Гилберт пен Салливанның оперетталары бізге Аристофанның пьесаларын түсінуге көмектеседі, сонымен қатар пьесалар бізге оперетталарды түсінуге көмектеседі. Ойын-сауықтар белгілі сөздердің қайнар көзі, мысалы: «Сөздер арқылы сана қанаттанды». Төменде Аристофанның әсер еткен көптеген еңбектерінің кейбірін келтіреміз.

The tragic dramatists, Sophocles and Euripides, died near the end of the Peloponnesian War and the art of tragedy thereafter ceased to develop, yet comedy did continue to evolve after the defeat of Athens and it is possible that it did so because, in Aristophanes, it had a master craftsman who lived long enough to help usher it into a new age. Indeed, according to one ancient source (Platonius, 9th century AD), one of Aristophanes's last plays, Aioliskon, had neither a parabasis nor any choral lyrics (making it a type of Middle Comedy), while Kolakos anticipated all the elements of New Comedy, including a rape and a recognition scene. Aristophanes seems to have had some appreciation of his formative role in the development of comedy, as indicated by his comment in Clouds that his audience would be judged by other times according to its reception of his plays. Clouds was awarded third (i. e. last) place after its original performance and the text that has come down to the modern age was a subsequent draft that Aristophanes intended to be read rather than acted. The circulation of his plays in manuscript extended their influence beyond the original audience, over whom in fact they seem to have had little or no practical influence: they did not affect the career of Cleon, they failed to persuade the Athenians to pursue an honourable peace with Sparta and it is not clear that they were instrumental in the trial and execution of Socrates, whose death probably resulted from public animosity towards the philosopher's disgraced associates (such as Alcibiades), exacerbated of course by his own intransigence during the trial. The plays, in manuscript form, have been put to some surprising uses—as indicated earlier, they were used in the study of rhetoric on the recommendation of Quintilian and by students of the Attic dialect in the Fourth and Fifth Centuries AD. It is possible that Plato sent copies of the plays to Dionysius of Syracuse so that he might learn about Athenian life and government. Latin translations of the plays by Andreas Divus (Venice 1528) were circulated widely throughout Europe in the Renaissance and these were soon followed by translations and adaptations in modern languages. Racine, for example, drew Les Plaideurs (1668) from The Wasps. Goethe (who turned to Aristophanes for a warmer and more vivid form of comedy than he could derive from readings of Terence and Plautus) adapted a short play Die Vögel from The Birds for performance in Weimar. Aristophanes has appealed to both conservatives and radicals in the nineteenth and twentieth centuries—Anatoly Lunacharsky, first Commissar of Enlightenment for the USSR in 1917, declared that the ancient dramatist would have a permanent place in proletarian theatre and yet conservative, Prussian intellectuals interpreted Aristophanes as a satirical opponent of social reform. The avant gardist stage director Karolos Koun directed a version of The Birds under the Acropolis in 1959 that established a trend in modern Greek history of breaking taboos through the voice of Aristophanes. The plays have a significance that goes beyond their artistic function, as historical documents that open the window on life and politics in classical Athens, in which respect they are perhaps as important as the writings of Thucydides. The artistic influence of the plays is immeasurable. They have contributed to the history of European theatre and that history in turn shapes our understanding of the plays. Thus for example the operettas of Gilbert and Sullivan can give us insights into Aristophanes' plays and similarly the plays can give us insights into the operettas. The plays are a source of famous sayings, such as "By words the mind is winged." Listed below are some of the many works influenced (more or less) by Aristophanes.

Музыка

Аристофанның комедиясы үшін сатирикалық билер – Норман Дело Джойоның концерттік үрмелі оркестр үшін жазған үш бөлімді шығармасы. Ол 19 сәуір 1775 жылғы (Америка революциялық соғысының басталуы) екі жүз жылдығын еске алу үшін Конкорд (Массачусетс) оркестрінің тапсырысы бойынша жазылған. Тапсырысты Конкорд қаласы қаржыландырды, ал Ұлттық парктер қызметімен бірлесіп, Шығыс Ұлттық паркі мен ескерткіштер қауымдастығы көмек көрсетті. Ральф Воан-Уильямс 1909 жылы Кембридж университетіндегі қойылым үшін "Баспалар" атты пьеса жазды.

Аристофанның аудармасы

Алан Сомерштейн Аристофанның комедияларының жақсы аудармалары бар болғанымен, ешқайсысы да қатесіз бола алмайды деп санайды, "өйткені түпнұсқаның өзі ғана шынайы толыққанды аударма екендігі туралы парадоксқа едәуір шындық бар". Дегенмен, көптеген тілдерде сапалы және құрметті аудармалар кездеседі. Аристофанның аудармалары мінсіз болмаса да, "соңғы жылдары Аристофанды зерттеу ғылыми қызығушылықтың күрт өркендеуін бастан өткерді".