Гректік мифологиясындағы жартас рухы – сатирлер

Кіріспе

Грек мифологиясында жылқы немесе ешкінің белгілері бар еркек табиғат рухы – грек мифологиясында сатир (σάτυρος), сондай-ақ силен немесе силенос (σιληνός), және силендер (көпше түрі) деп аталады. Олардың құлақтары мен құйрығы жылқыға ұқсас, сонымен қатар тұрақты, күшті эрекцияға ие. Ертедегі көркем бейнелерде кейде жылқының аяқтары бейнеленген, бірақ б.з.д. VI ғасырға қарай, олар көбінесе адам аяқтарымен көрсетілген. Көрінісі қорқынышты, күлкілі болған олардың шаштары жалманды, жануарларға тән жүздері, тұмсықты мұрындары бар және әрқашан жалаңаш болып бейнеленген. Сатирлер өз еркіндігімен және шарап, музыка, би және әйелдерге құштарлығымен танымал. Олар Дионис құдайының серіктері саналған және орман, тау, жайылымдар сияқты елсіз жерлерде мекендейтін болған. Олар жиі нимфаларды және қарапайым әйелдерді азғыруға тырысып, көбінесе сәл табысқа жететін. Кейде олар өздерін-өздерін қызықтыруға немесе жануарлармен жыныстық қатынасқа түсуге бейнеленген. Ежелгі Афинада сатирлер «сатирлық драма» деп аталатын драма жанрында хор құраған, ол трагедияның пародиязы болып, әдепсіз және ұятсыз юморымен танымал. Бұл жанрдағы толық сақталған жалғыз драма – Еврипидтің «Циклоп» пьесасы, бірақ Софоклдің «Ихнеута» пьесасының маңызды бөлігі де сақталған. Мифологияда Марсий атты сатир Аполлон құдайына музыкалық сайысқа шақырып, мақтандығы үшін тірідей терісін сызып тастаған. Сырттай күлкілі болғанымен, сатирлердің де пайдалы білімге ие екеніне сенген, егер оларды оны айтуға көндіруге болатын болса. Сатир Силен жас Дионистің тәрбиешісі болған, ал Иониядағы әңгімеде әскерге түскенде ақылды кеңес берген силен туралы айтылған. Грек тарихының барысында сатирлер бірте-бірте адамгершілікке жақындап, жануарларға тән белгілері азайған. Кейбір бейнелерде текенің сипаттамаларын да иелене бастады, бұл құдай Панның көпше түрімен байланысты болды, олардың аяқтары мен мүйіздері текенікіне ұқсас. Римдіктер сатирлерді өздерінің туған табиғат рухтары – фавндармен теңестірді. Соңында екеуінің арасындағы айырмашылық мүлдем жоғалып кетті. Ренессанс дәуірінен бастап сатирлер көбінесе текенің аяқтары мен мүйіздерімен бейнеленеді. Сатирлердің нимфалармен бірге жүретін бейнелері батыс өнерінде жиі кездеседі, көптеген танымал суретшілер осы тақырыпта туындылар жасады. ХХ ғасырдың басынан бері сатирлер әдеттегі әдепсіздіктерін жоғалтып, үйреншікті және жайлы тұлғаларға айналды. Олар фантастикалық және балалар әдебиетінде жиі кездеседі, онда оларды көбінесе «фавндар» деп атайды.

Male nature spirit with horse or goat features found in Greek mythology

In Greek mythology, a satyr (, ), also known as a silenus or silenos ( ), and sileni (plural), is a male nature spirit with ears and a tail resembling those of a horse, as well as a permanent, exaggerated erection. Early artistic representations sometimes include horse like legs, but, by the sixth century BC, they were more often represented with human legs. Comically hideous, they have mane like hair, bestial faces, and snub noses and they always are shown naked. Satyrs were characterized by their ribaldry and were known as lovers of wine, music, dancing, and women. They were companions of the god Dionysus and were believed to inhabit remote locales, such as woodlands, mountains, and pastures. They often attempted to seduce or rape nymphs and mortal women alike, usually with little success. They are sometimes shown masturbating or engaging in bestiality. In classical Athens, satyrs made up the chorus in a genre of play known as a "satyr play", which was a parody of tragedy and known for its bawdy and obscene humor. The only complete surviving play of this genre is Cyclops by Euripides, although a significant portion of Sophocles's Ichneutae has also survived. In mythology, the satyr Marsyas is said to have challenged the god Apollo to a musical contest and been flayed alive for his hubris. Although superficially ridiculous, satyrs were also thought to possess useful knowledge, if they could be coaxed into revealing it. The satyr Silenus was the tutor of the young Dionysus and a story from Ionia told of a silenos who gave sound advice when captured. Over the course of Greek history, satyrs gradually became portrayed as more human and less bestial. They also began to acquire goat like characteristics in some depictions as a result of conflation with the Pans, plural forms of the god Pan with the legs and horns of goats. The Romans identified satyrs with their native nature spirits, fauns. Eventually the distinction between the two was lost entirely. Since the Renaissance, satyrs have been most often represented with the legs and horns of goats. Representations of satyrs cavorting with nymphs have been common in western art, with many famous artists creating works on the theme. Since the beginning of the twentieth century, satyrs have generally lost much of their characteristic obscenity, becoming more tame and domestic figures. They commonly appear in works of fantasy and children's literature, in which they are most often referred to as "fauns".

Терминология

Сатир (σάτυρος (sátyros)) терминінің этимологиясы нақты емес, және оған бірнеше түрлі этимологиялық түсіндірмелер ұсынылған, соның ішінде грек тіліне дейінгі шығу тегі мүмкін. Кейбір ғалымдар осы есімнің екінші бөлігін грекше θηρίον сөзінің түбірімен байланыстырады, ол «жабайы жануар» деген мағынаны білдіреді. Бұл пікірді Еврипид сатирлерді «терес» деп атағандығымен қолдауға болады. Тағы бір этимологиялық түсіндірме атауды ежелгі Пелопоннес сөзінен шығарады, ол «толысқан» деген мағынаны білдіреді, бұл олардың үнемі жыныстық қозбалы күйде болуына сілтеме жасайды. Эрик Партридж бұл атаудың «себу» дегенді білдіретін sat түбірімен байланысты болуы мүмкін екенін айтты, бұл түбір римдік Сатурн құдайының атының да шығу тегі деп саналады. Сатирлер көбінесе Силенмен шатастырылады, олардың бейнелеу өнері дерлік бірдей. «Сөздікте» айтылғандай, кейде «сатир» деген атау «қатыгез немесе құмар адамды» сипаттау үшін қолданылады. Сатириаз термині еркектерде шамадан тыс жыныстық құштарлықпен сипатталатын медициналық жағдайды білдіреді. Бұл нимфоманияның еркектерге тән нұсқасы.

Үнді-еуропалық

Классицист Мартин Личфилд Весттің айтуынша, грек мифологиясындағы сатирлер мен силенойлар басқа Үнді-Еуропа мифологияларында кездесетін көптеген басқа да жандарға ұқсас, бұл олардың белгілі бір түрінде, Proto-Үнді-Еуропа мифологиясына дейін барып тоқтағанын көрсетеді. Сатирлер сияқты, осы басқа Үнді-Еуропалық табиғат рухтары да көбінесе адам-жануар гибридтері болып табылады, көбінесе жылқы немесе есек сипаттамаларына ие. Кимпурушалар немесе Кимнаралар деп аталатын адам-жануар гибридтері санскрит тілінде жазылған үнді эпосы «Рамаянада» айтылады. Августин Гипполық (354–430 жж.) және басқалардың айтуынша, ежелгі кельттер дузилерге сенген, олар шашы бар демондық жандар болып саналған, кейде адам кейпінде пайда болып, өлмеске жақын әйелдерді азғырған. Кейінгі кельт халық әңгімелеріндегі кейіпкерлер, соның ішінде ирландтық бокана, шотландтық Ùruisg және glaistig, және Мэн аралының goayr heddagh жартылай адам, жартылай ешкі болып келеді. Александриялық лексикограф Хесихий (біздің заманымыздың V немесе VI ғасыры) иллирийлер Деуадай деп аталатын сатирге ұқсас жандарға сенгенін жазған. Сонымен қатар, славян лешиі де сатирлерге ұқсас, өйткені ол шашымен жабылған, «ешкінің мүйіздері, құлақтары, аяқтары және ұзын, тырнақ тәрізді тырнақтары» бар деп сипатталады. Сатирлер сияқты, басқа Үнді-Еуропа мифологияларындағы осы ұқсас жандар да көбінесе алдамшылар, бұзақылар және бишілер болып табылады. Лешидің жолаушыларды адастырып, жолдан бұруға қабілетті екеніне сенген. Армян Пай(н)-дары орман ішінде билейтін еркек рухтардың тобы болған. Герман мифологиясында эльфтер де ормандық алаңдарда билейтін және артында фея сақиналарын қалдыратын болған. Олар сондай-ақ әдемі әзілдер жасауға, жылқы ұрлауға, адамдардың шаштарына түйін байлауға және балаларды ұрлап, оларды өзгертілген балалармен алмастыруға бейім екені ойылған. Вест сатирлер, эльфтер және осы сипаттағы басқа да табиғат рухтарының «әр түрлі екенін» және олардың бастапқы нұсқасын қайта құрудың қиын екенін атап өтеді. Дегенмен, ол «біз қайталанатын белгілерді тани аламыз» және оларды Proto-Үнді-Еуропалықтарға дейін табуға болады деген қорытындыға келеді.

According to classicist Martin Litchfield West, satyrs and silenoi in Greek mythology are similar to a number of other entities appearing in other Indo European mythologies, indicating that they probably go back, in some vague form, to Proto Indo European mythology. Like satyrs, these other Indo European nature spirits are often human animal hybrids, frequently bearing specifically equine or asinine features. Human animal hybrids known as Kiṃpuruṣas or Kiṃnaras are mentioned in the [[Ramayana, an Indian epic poem written in Sanskrit. According to Augustine of Hippo (354–430 AD) and others, the ancient Celts believed in dusii, which were hairy demons believed to occasionally take human form and seduce mortal women. Later figures in Celtic folklore, including the Irish bocánach, the Scottish [[Brownie (folklore)#Ùruisg and glaistig, and the Manx goayr heddagh, are part human and part goat. The lexicographer Hesychius of Alexandria (fifth or sixth century AD) records that the Illyrians believed in satyr like creatures called Deuadai. The Slavic leshy also bears similarities to satyrs, since he is described as being covered in hair and having "goat's horns, ears, feet, and long clawlike fingernails." Like satyrs, these similar creatures in other Indo European mythologies are often also tricksters, mischief makers, and dancers. The leshy was believed to trick travelers into losing their way. The Armenian Pay(n) were a group of male spirits said to dance in the woods. In Germanic mythology, elves were also said to dance in woodland clearings and leave behind fairy rings. They were also thought to play pranks, steal horses, tie knots in people's hair, and steal children and replace them with changelings. West notes that satyrs, elves, and other nature spirits of this variety are a "motley crew" and that it is difficult to reconstruct a prototype behind them. Nonetheless, he concludes that "we can recognize recurrent traits" and that they can probably be traced back to the Proto Indo Europeans in some form.

Таяу Шығыс

Екінші жағынан, көптеген зерттеушілер сатирлердің ежелгі Таяу Шығыс мәдениеттерінің сенімдеріндегі жандарға ұқсас екенін атап өтті. Ежелгі Таяу Шығыс мәтіндерінде шөлдің әртүрлі демондары туралы айтылады, бірақ олардың бейнелеу өнері нашар сақталған. [[Се'рим]] деп аталатын, сатирлерге ұқсас болуы мүмкін жандар Еврей Киелі кітаптарында бірнеше рет кездеседі. Śĕ'îr – «ешкі» деген еврей тіліндегі стандартты сөз, бірақ кейде ол ешкі түріндегі демонды да білдіруі мүмкін. Оларға табыну орын алған, себебі Леуіліктер кітабының 17:7 аяты израильдіктерге оларға құрбандық шалуға тыйым салады, ал 2 Патшалар кітабының 11:15 аяты Еробоам I-нің śě'îrîm-іне арналған арнайы культ құрылғанын айтады. Сатирлер сияқты, олар да шөлейт жерлермен және әртүрлі билермен байланысты болған. Ишая 13:21 аятында, Карен Л. Эдвардстың аудармасында былай делінген: «Алайда, онда жабайы жануарлар [зиим] жатар, үйлері аңыраулы дауыстарға [охим] толады, сонда құстар мекендейді, ал ешкі демон [śĕ'îr] билейді». Сол сияқты, Ишая 34:14 аятында: «Қасқырлар [зиим] гиеналармен [иим] кездеседі, ешкі демон [śĕ'îr] бір-біріне шақырады, онда Лилит [лили́т] да тынығып, демалатын орын табады». Кем дегенде, кейбір ежелгі зерттеушілердің пікірінше, śě'îrîm – шөлдегі ешкіге ұқсас демонды жандар. Латын тіліндегі «Вулгата» аудармасында śĕ'îr сөзі «wikt:pilosus» деп аударылған, ол «құрық» дегенді білдіреді. Вулгата аудармашысы Иероним осы тұлғаларды сатирлермен теңестірген. Сатирлер мен śě'îrîm-ді Исламға дейінгі Арабияның джинндерімен де салыстырған, олар кейде адам сияқты формаға айнала алатын, түкті жануарлар түріндегі демон ретінде көрінетін.

Сыртқы келбеті

Ежелгі және классикалық грек өнерінде сатирлер аттың құлақтары мен құйрықтарымен бейнеленеді. Олар екі аяғымен, адамдар сияқты тік жүреді. Көбінесе олар жануарларға тән жүздері, қысқа мұрындары және аттың жалындай шаштарымен суреттеледі. Олардың көпшілігі сақалды және шашы сиреген болады. Басқа грек табиғат рухтары сияқты, сатирлер де әрқашан жалаңаш бейнеленеді. Кейде олардың аяқтары да жылқының аяқтарына ұқсайды, бірақ ежелгі өнерде, оның ішінде ваза суреттері мен мүсіндерде сатирлер көбінесе адам аяқтарымен көрсетіледі. Сатирлердің жыныс мүшелері әрқашан тік немесе кем дегенде өте үлкен болып суреттеледі. Олардың тік тұрған фаллилері шарап пен әйелдермен байланысын көрсетеді, бұл олардың құдайы Дионистің билігінің екі маңызды аспектісі еді. Кейде сатирлер адам сияқты, жалы мен құйрығы жоқ болып бейнеленеді. Уақыт өте келе, бұл жалпы тенденцияға айналды, сатирлер грек тарихы барысында алғашқы жануарларға тән сыртқы пішіндерінің кейбір белгілерін жоғалтып, біртіндеп адамгершілікке жақындады. Көптеген суреттерде сатирлер шарап ішіп, билеп, флейта тартып, нимфаларды қуалайтын немесе Диониспен бірге болатын көріністерде бейнеленеді. Олар жиі мастурбация жасап немесе жануарлармен жыныстық қатынас жасайды. Керамикалық суреттерде сатирлердің оргияға қатысқандағы көріністерінде, жанында тұрып, қарап тұрған сатирлердің мастурбация жасап жатқаны жиі көрсетіледі.

Мінез-құлық

Сатирлердің ең ерте жазба деректерінің бірі – Боэотиялық ақын Гесиодқа тиесілі «Әйелдер каталогы». Мұнда сатирлер нимфалар мен Куреттермен бірге дүниеге келеді және «еш нәрсеге жарамсыз, ойыншыл сатирлер» деп сипатталады. Сатирлерді көбінесе адамдарды мазалап, олардың жеке мүліктеріне қол сұғатын зұлымдар деп есептеген. Олар жыныстық құштарлықтарын қанағаттандыру үшін нимфаларды да, қарапайым әйелдерді де азғындыруға тырысты, бірақ бұл әрекеттері әрқашан сәтті болмады. Сатирлер суреттемелерде әрқашан әртүрлі әйелдермен бірге бейнеленеді. Бұл әйелдер киімді немесе жалаңаш болуы мүмкін, бірақ сатирлер оларды тек жыныстық нысандар ретінде қарастырады. Силен есімді жалғыз қарт сатир Ниса тауында Дионисқа ұстаз болған деп саналады. Дионис ересек болғаннан кейін, Силен оның ең адал ізбасарына айналды және мәңгілік мас күйде болды. Бұл бейне классикалық афиналық сатир пьесасында көрініс тапты. Сатир пьесалары – хоры сатирлерден тұратын пьесалар жанры. Бұл сатирлерді әрқашан олардың «әкесі» Силен басқарды. Карл А. Шоудың айтуынша, сатир пьесасындағы сатирлер хоры «әрқашан жануарларша, ойыншыл, шулы және, ең бастысы, жыныстық мінез-құлқымен күлдіруге тырысты». Сатирлер өндірістің сюжетін дамытуға маңызды рөл атқарады, бірақ олардың ешқайсысы басты рөлді атқармайды, ол әрқашан құдайға немесе трагедиялық кейіпкерге арналған. Көптеген сатир пьесалары сатирлер хорының өндіріс кезінде айналысатын іс-әрекетімен аталған, мысалы Δικτυουλκοί, Θεωροὶ ἢ Ἰσθμιασταί және Ἰχνευταί. Сатир пьесалары трагедиялар сияқты, бірақ комедиялардан айырмашылығы, ежелгі заманда орын алды және мифологиялық тақырыптарды қамтыды. Біздің заманымыздан бұрын III немесе II ғасырдағы философ Димитрий Фалерский өзінің «Де Элокутионе» трактатында сатир жанрын трагедия мен комедияның аралық деңгейі ретінде сипаттады: «ойымен ойнайтын трагедия» (τραγῳδία παίζουσα). Сатир жанрының толық сақталған жалғыз пьесасы – Еврипидтің «Циклоп» пьесасы, ол б.з.д. VIII ғасырға жататын «Одиссея» эпикалық поэмасының бір көрінісін пародиалайды, онда Одиссей Циклоп Полифемнің үңгірінде тұтқынға алынады. Пьесада Полифем Силен басқаратын сатирлер тайпасын тұтқынға алып, оларды құл ретінде жұмыс істеуге мәжбүрлейді. Полифем Одиссейді тұтқынға алғаннан кейін, Силен Одиссей мен Полифемді бір-біріне қарсы қойып, өзіне пайда табуға тырысады, негізінен оларды шарап беруге алдап көндіреді. Бастапқы көріністегідей, Одиссей Полифемді соқыр етеді және қашып құтылады. Софоклдің «Ихнеута» (Сатирлерді іздеу) сатир пьесасының шамамен 450 жолы сақталған, олардың көп бөлігі фрагменттер түрінде. Пьесаның сақталған бөлігінде сатирлер хоры «бұтадағы кірпі сияқты немесе біреуге газ шығаруға иілген маймыл сияқты жерде жатыр» деп сипатталады. Киллина кейіпкері оларды сөккен: «Сендер [сатирлер] бәрін ләззат үшін істейсіңдер! Жүректің кеңеюін тоқтатыңдар. Ақымақ әзілдер айтпаңдар, құдайлар сендерді күлдіру үшін көз жастарыңды төгіп жібермесін». Сиракуздық Дионисий I-нің «Limos» (Аштық) атты фрагментарлық сатир пьесасында Силен батыр Гераклге клизма жасауға тырысады. Сатир пьесаларының көріністерін бейнелейтін көптеген вазалар бар, соның ішінде жеңімпаз сатир пьесасының актерлік құрамын костюмдерде, шала аяқ киімдерде, тік фалос және ат құйрықтарымен бейнелейтін Прономос вазасы. Бұл жанрдың әжуалық сипаты басқа мәтіндерде де айтылады. Аристофанның «Тесмофориаз» комедиясында трагедиялық ақын Агатон драматургтің кейіпкерлерін сахнада сәтті бейнелеу үшін олардың тұлғаларын қабылдауы керек екенін мәлімдейді. 157–158 жолдарда Еврипидтің аты аталмаған туысы: «Жарайды, сатир пьесаларын жазғанда маған хабарла, мен сенің артыңа тұрып, қатайып, қалай жазу керектігін көрсетіп беремін». Бұл сатир пьесалары жанрына қатысты ежелгі грек комедиясынан белгілі жалғыз нұсқа және Шоудың айтуынша, ол сатир пьесаларын «қатайған жанр» ретінде сипаттайды. Бірақ олардың әжуалы мінез-құлқына қарамастан, сатирлер әлі де жартылай құдайлар және Дионис құдайының серіктері ретінде құрметтелді. Олардың адамдарға пайдалы болатын өзіндік даналығы бар екеніне сенді, егер оларды онымен бөлісуге көндіруге болатын болса. Платонның «Симпозиум» еңбегінде Алкибиад Сократты әйгілі сатир Марсиаспен салыстырып мақтайды. Ол Сократқа физикалық жағынан ұқсайды, өйткені ол шашты және мұрны бар, бірақ Алкибиад оның ақыл-ойы да оған ұқсайды деп айтады, өйткені ол «сұмдық және ұрысқақ», қарсы қоюға болмайтын сүйкімділікке ие, «сұлу адамдарға құштар» және «ешнәрсе білмейтіндей әрекет етеді». Алкибиад Сократтың философ ретіндегі рөлі Силен сатирінің рөліне ұқсас екенін қорытындылайды, өйткені бастапқыда оның сұрақтары күлкілі және мағынасыз көрінеді, бірақ жақын қарағанда олардың көп даналыққа толы екені анықталады. Геродоттың «Тарихтарында» және Аристотельдің фрагментінде айтылған оқиметке сәйкес, бір кезде патша Мидас Силенді тұтқынға алған, ол оған дана философиялық кеңес берген.

One of the earliest written sources for satyrs is the Catalogue of Women, which is attributed to the Boeotian poet Hesiod. Here satyrs are born alongside the nymphs and Kouretes and are described as "good for nothing, prankster Satyrs". Satyrs were widely seen as mischief makers who routinely played tricks on people and interfered with their personal property. They had insatiable sexual appetites and often sought to seduce or ravish both nymphs and mortal women alike, though these attempts were not always successful. Satyrs almost always appear in artwork alongside female companions of some variety. These female companions may be clothed or nude, but the satyrs always treat them as mere sexual objects. A single elderly satyr named Silenus was believed to have been the tutor of Dionysus on Mount Nysa. After Dionysus grew to maturity, Silenus became one of his most devout followers, remaining perpetually drunk. This image was reflected in the classical Athenian satyr play. Satyr plays were a genre of plays defined by the fact that their choruses were invariably made up of satyrs. These satyrs are always led by Silenus, who is their "father". According to Carl A. Shaw, the chorus of satyrs in a satyr play were "always trying to get a laugh with their animalistic, playfully rowdy, and, above all, sexual behavior." The satyrs play an important role in driving the plot of the production, without any of them actually being the lead role, which was always reserved for a god or tragic hero. Many satyr plays are named for the activity in which the chorus of satyrs engage during the production, such as Δικτυουλκοί, Θεωροὶ ἢ Ἰσθμιασταί, and Ἰχνευταί. Like tragedies, but unlike comedies, satyr plays were set in the distant past and dealt with mythological subjects. The third or second century BC philosopher Demetrius of Phalerum famously characterized the satiric genre in his treatise De Elocutione as the middle ground between tragedy and comedy: a "playful tragedy" (τραγῳδία παίζουσα). The only complete extant satyr play is Euripides's Cyclops, which is a burlesque of a scene from the eighth century BC epic poem, the Odyssey, in which Odysseus is captured by the Cyclops Polyphemus in a cave. In the play, Polyphemus has captured a tribe of satyrs led by Silenus, who is described as their "Father", and forced them to work for him as his slaves. After Polyphemus captures Odysseus, Silenus attempts to play Odysseus and Polyphemus off each other for his own benefit, primarily by tricking them into giving him wine. As in the original scene, Odysseus manages to blind Polyphemus and escape. Approximately 450 lines, most of which are fragmentary, have survived of Sophocles's satyr play Ichneutae (Tracking Satyrs). In the surviving portion of the play, the chorus of satyrs are described as "lying on the ground like hedgehogs in a bush, or like a monkey bending over to fart at someone." The character Cyllene scolds them: "All you [satyrs] do you do for the sake of fun! Cease to expand your smooth phallus with delight. You should not make silly jokes and chatter, so that the gods will make you shed tears to make me laugh." In Dionysius I of Syracuse's fragmentary satyr play Limos (Starvation), Silenus attempts to give the hero Heracles an enema. A number of vase paintings depict scenes from satyr plays, including the Pronomos Vase, which depicts the entire cast of a victorious satyr play, dressed in costume, wearing shaggy leggings, erect phalli, and horse tails. The genre's reputation for crude humor is alluded to in other texts as well. In Aristophanes's comedy Thesmophoriazusae, the tragic poet Agathon declares that a dramatist must be able to adopt the personae of his characters in order to successfully portray them on stage. In lines 157–158, Euripides's unnamed relative retorts: "Well, let me know when you're writing satyr plays; I'll get behind you with my hard on and show you how." This is the only extant reference to the genre of satyr plays from a work of ancient Greek comedy and, according to Shaw, it effectively characterizes satyr plays as "a genre of 'hard ons.'" In spite of their bawdy behavior, however, satyrs were still revered as semi divine beings and companions of the god Dionysus. They were thought to possess their own kind of wisdom that was useful to humans if they could be convinced to share it. In Plato's Symposium, Alcibiades praises Socrates by comparing him to the famous satyr Marsyas. He resembles him physically, since he is balding and has a snub nose, but Alcibiades contends that he resembles him mentally as well, because he is "insulting and abusive", in possession of irresistible charm, "erotically inclined to beautiful people", and "acts as if he knows nothing". Alcibiades concludes that Socrates's role as a philosopher is similar to that of the paternal satyr Silenus, because, at first, his questions seem ridiculous and laughable, but, upon closer inspection, they are revealed to be filled with much wisdom. One story, mentioned by Herodotus in his Histories and in a fragment by Aristotle, recounts that King Midas once captured a silenus, who provided him with wise philosophical advice.

Мифология

Классицист Уильям Хансеннің айтуынша, сатирлер классикалық өнерде танымал болғанмен, мифологиялық әңгімелерде сирек кездеседі. Сатирлердің тегі туралы әртүрлі классикалық дереккөздер келіспейтін мәліметтер береді. Гесиодтың «Әйелдер каталогынан» алынған фрагментке сәйкес, сатирлер Форонейдің бес немересінің ұлдары, демек Ореадалар мен Куреттердің туыстары. Дегенмен, мифографтар Марсиас сатирін Олимп немесе Оягрос ұлы деп сипаттайды. Хансен «циклоп немесе кентавр сияқты сатирді өндірудің бірнеше тәсілі болуы мүмкін» дейді. Ежелгі гректер сатирлердің өзінен-өзі көбейе алмайтынын, себебі әйел сатирлер болмаған, мойындады, бірақ олар сатирлердің өлмейтін немесе өлтіндісіне қатысты нақты пікір білдіре алмады. Сатирлер сатиралық пьесаларда көптеп кездеспейді, мифтерде көбінесе бір ғана танымал кейіпкер ретінде бейнеленеді. Мелос қаласының комедиялық драматургы Меланиппид (б.з.д. 480–430) жоғалған «Марсияс» комедиясында, ауллосты ойлап тапқаннан кейін Афина құдайының ойнап жатқанда айнаға қарағанын айтады. Ол құбырға үрлегенде екі жағы да ісіп, көңілсіз көрінетінін көрді, сондықтан ауллосты лақтырып жіберіп, оны тапқан адам қорқынышты өлімге ұшырайды деп қарғыды. Ауллосты Марсиас атты сатир тапты, ол Аполлонды музыкалық бәйгеге шақырды. Екеуі де жеңген адам жеңілгенге қалағанын істеуге құқылы болады деп алдын ала келісті. Марсиас ауллоста, ал Аполлон лирада орындады. Аполлон лирасын кері бұрып, ойнады. Ол Марсиастан да солай істеуін өтінді. Марсиас мұны істей алмағандықтан, Аполлон жеңімпаз деп жарияланды. Аполлон Марсиасты қарағайға байлап, оның терісін тірідей сызып алды, құдайға қарсы батыл тұрғаны үшін жазалады. Кейін бұл оқиға канондық болып қабылданды және афиналық мүсінші Мирон оған негізделген қоладан жасалған мүсіндер тобын жасады, ол шамамен б.з.д. 440 жылы Парфенонның батыс жағына орнатылды. Аңыздың сақталған нұсқаларын Псевдо-Аполлодордың кітапханасы, Паузанийдің «Грекияға оқулық» еңбегі және Псевдо-Гигиннің «Фабулаларында» табуға болады. Көптеген классикалық мәтіндерде, соның ішінде Псевдо-Аполлодордың кітапханасында және Псевдо-Гигиннің «Фабулаларында» айтылатын аңыз бойынша, Аргос сатирі бір кезде нимфа Амимонды зорлауға тырысты, бірақ ол Посейдон құдайынан көмек сұрады, ол тридентін сатирге лақтырып, оны жерге құлатты. Бұл миф Аискилдің жоғалған сатиралық пьесасы «Амимоннан» бастау алған болуы мүмкін. Грек вазаларында сатирлердің Амимонды қуу салып жатқан суреттері б.з.д. V ғасырдың соңынан бастап кең таралған мотивке айналды. Бұл көріністің ең ерте бейнелері Сиракузалық Пелеус суретшісінің стилінде жасалған қоңырау тәрізді кратерде (PEM 10, pl. 155) және Веналық Динос суретшісінің стиліне ұқсас қоңырау тәрізді кратерде (DM 7) кездеседі. Бір дерек бойынша, Сатир Дионис пен Вифин нимфасы Никеяның көптеген ұлдарының бірі болған, ол Дионис Никеяны мас қылып, оның бейсаналы күйінде зорлағаннан кейін дүниеге келген.

According to classicist William Hansen, although satyrs were popular in classical art, they rarely appear in surviving mythological accounts. Different classical sources present conflicting accounts of satyrs' origins. According to a fragment from the Hesiodic Catalogue of Women, satyrs are sons of the five granddaughters of Phoroneus and therefore siblings of the Oreads and the Kouretes. The satyr Marsyas, however, is described by mythographers as the son of either Olympos or Oiagros. Hansen observes that "there may be more than one way to produce a satyr, as there is to produce a Cyclops or a centaur." The classical Greeks recognized that satyrs obviously could not self reproduce since there were no female satyrs, but they seem to have been unsure whether satyrs were mortal or immortal. Rather than appearing en masse as in satyr plays, when satyrs appear in myths it is usually in the form of a single, famous character. The comic playwright Melanippides of Melos ( 480–430 BC) tells the story in his lost comedy Marsyas of how, after inventing the aulos, the goddess Athena looked in the mirror while she was playing it. She saw how blowing into it puffed up her cheeks and made her look silly, so she threw the aulos away and cursed it so that whoever picked it up would meet an awful death. The aulos was picked up by the satyr Marsyas, who challenged Apollo to a musical contest. They both agreed beforehand that whoever won would be allowed to do whatever he wanted to the loser. Marsyas played the aulos and Apollo played the lyre. Apollo turned his lyre upside down and played it. He asked Marsyas to do the same with his instrument. Since he could not, Apollo was deemed to victor. Apollo hung Marsyas from a pine tree and flayed him alive to punish him for his hubris in daring to challenge one of the gods. Later, this story became accepted as canonical and the Athenian sculptor Myron created a group of bronze sculptures based on it, which was installed before the western front of the Parthenon in around 440 BC. Surviving retellings of the legend are found in the Library of Pseudo Apollodorus, Pausanias's Guide to Greece, and the Fabulae of Pseudo Hyginus. In a myth referenced in multiple classical texts, including the Bibliotheke of Pseudo Apollodorus and the Fabulae of Pseudo Hyginus, a satyr from Argos once attempted to rape the nymph Amymone, but she called to the god Poseidon for help and he launched his trident at the satyr, knocking him to the ground. This myth may have originated from Aeschylus's lost satyr play Amymone. Scenes of one or more satyrs chasing Amymone became a common trope in Greek vase paintings starting in the late fifth century BC. Among the earliest depictions of the scene come from a bell krater in the style of the Peleus Painter from Syracuse (PEM 10, pl. 155) and a bell krater in the style of the Dinos Painter from Vienna (DM 7). According to one account, Satyrus was one of the many sons of Dionysus and the Bithynian nymph Nicaea, born after Dionysus tricked Nicaea into getting drunk and raped her as she laid unconscious.

Сатирлер тізімі

Астроэус Нонн, «Дионисия», Силеннің ұлы, Леней мен Маронның ағасы; Дионис Үнді соғысына келген сатирлердің басшысы.
Баба Плутарх, «Моралия», Марсийдің ағасы, ол Аполлонға музыкалық сайысқа қатысып, жеңіліске ұшырады.
Киссус Нонн, «Дионисия», жидеге айналған; Ампелуспен жүгіруде бәсекелестікке түсті.
Гемон Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Гипсикер Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі; кейіпкер, мүмкін, Нонннің ойлап тапқан туындысы (аты «биік мүйіз» деп аударылады).
Иобакх Нонн, «Дионисия».
Ламис Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Леней Нонн, «Дионисия», Силеннің ұлы, Астроэус пен Маронның ағасы.
Ленобий Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Ликон Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Марон Нонн, «Дионисия», Силеннің ұлы, Астроэус пен Ленейдің ағасы.
Марсий [дәйеккөз қажет және мәтін қажет].
Напеус Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Оэструс Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Орест Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі; кейіпкер, мүмкін, Нонннің ойлап тапқан туындысы (аты «тау тұрғыны» деп аударылады).
Петраей Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Ферей Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Флегрей Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.
Поэмений Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі; кейіпкер, мүмкін, Нонннің ойлап тапқан туындысы (аты «малшыл» деп аударылады).
Прономус Нонн, «Дионисия», Гермес пен Ифтименің ұлы, Ликус пен Фереспондтың ағасы.
Пилайей Нонн, «Дионисия», Тектафтың өлтірген тағы бір сатир.
Скирт Нонн, «Дионисия», Дионистің Үндістанға жасаған жорығындағы армияға қосылған сатирлердің басшыларының бірі.

NameTextNotesAstraeusNonnus, Dionysiacason of Silenus and brother of Leneus and Maron; chief of the satyrs who came to join Dionysus in the Indian WarBabysPlutarch, Moraliabrother of Marsyas, he challenged Apollo to a music contest and lost. CissusNonnus, Dionysiacaturned into an ivy plant; contested in footrunning with AmpelusGemonNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaHypsicerusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against India; character is likely a fabrication of Nonnus' (name translates to "tall horn")IobacchusNonnus, DionysiacaLamisNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaLeneusNonnus, Dionysiacason of Silenus and brother of Astraeus and Maron;LenobiusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaLyconNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaMaronNonnus, Dionysiacason of Silenus and brother of Astraeus and Leneus;Marsyas[needs citation and text]NapaeusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaOestrusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaOrestesNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against India; character is likely a fabrication of Nonnus' (name translates to "mountain dweller")PetraeusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaPhereusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaPhlegraeusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against IndiaPoemeniusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against India; character is likely a fabrication of Nonnus' (name translates to "Pastoral")PronomusNonnus, Dionysiacason of Hermes and Iphthime, and brother of Lycus and PherespondusPylaieusNonnus, Dionysiacaanother Satyr killed by TectaphusScirtusNonnus, Dionysiacaone of the leaders of the satyrs who joined the army of Dionysus in his campaign against India

Нонннің «Дионисия» эпосындағы көптеген сатир есімдері автордың өзі ойлап тапқан болуы мүмкін, олар мифологиялық маңызы жоқ сюжеттік құралдар ғана. Эпостағы төрт есім аударғанда, кейіпкерге байланысты сипаттамалар болып табылады («малшыл», «культ қауымдастығы», «биік мүйіз» және «тау тұрғыны»). Әр түрлі ваза суреттерінде сатирлердің есімдері: Бабаккос, Бриаккос, Дитирамбос, Демон, Дромис, Эхон, Хедионос («Тәмді шарап»), Гибрис («Айқай-шу»), Гедимелес («Тәмді ән»), Комос («Қытыр»), Киссос («Айғыр»), Молкос, Оинос, Ореймахос, Симос («Тұмсық мұрын»), Терпон және Тирбас («Тұмсық»).

Эллиндік дәуір

Сатирлердің бейнелері біртіндеп Панның бейнелерімен біріктірілді, олар көбінесе ешкінің аяқтары мен мүйіздерімен бейнеленеді. Гелленистік кезеңге (б.з.д. 323–31) қарай сатирлер кейде ешкіге ұқсас белгілермен көрсетіле бастады. Осы аралықта сатирлер мен Пандар да адамгершілікке жақын, сонымен қатар жануарлық сипатқа ие болып көрінді. Сатирлер мен кентаврлардың суреттері Гелленистік кезеңде өте танымал болды. Олар көбінесе билеп немесе авлос тартып көрсетіледі. Архаикалық және классикалық бейнелерде сатирлермен бірге жүретін менадтар Гелленистік бейнелерде орман нимфаларымен ауыстырылады. Суретшілер сондай-ақ, махаббатқа құштар сатирлердің қанағаттандырылмаған әрекеттерін тойтарыс ететін нимфалардың көріністерін кеңінен бейнелеуге кірісті. Мұндай көріністер адамның жыныстық сезімінің қараңғы, жануарлық жағын көрсету үшін қолданылды, осы жыныстық сезімді жартылай адам, жартылай жануар сатирлерге жатқызу арқылы. Осылайша, сатирлер грек тарихының бұрынғы кезеңдерінде атқарған бастапқы сюжеттік мақсаттарынан асып түсетін құбылыстың метафорасының құралына айналды. Бұл тақырыптағы кейбір нұсқаларда сатир гермафродитпен күресіп, оның қарсылығына тап болады, ол сатирдің көзімен қарағанда әдемі, жас қыз болып көрінеді. Мұндай мүсіндер күрделі эротикалық әзіл ретінде жасалған болуы мүмкін. Афиналық мүсінші Праксителдің «Сатир құяды» мүсіні осы аттас сатирді адамға ұқсас етіп бейнелейді. Сатир өте жас болып көрсетілген, бұл Праксителдің құдайлар мен басқа да тұлғаларды жасөспірімдер ретінде бейнелеуге бейімділігіне сәйкес келеді. Бұл тенденция біздің заманымыздың үшінші немесе төртінші ғасырында өнер сыншысы Каллистрат жазған Дионис және садақшы Эрос мүсіндерінің сипаттамаларында да расталады. Түпнұсқа мүсінде сатирдің басына оинохоэ құйып, ықтимал, кантаросқа құйғаны бейнеленген деп есептеледі. Антонио Корсо бұл мүсіндегі сатирді «ұстамды жас» және «құнды және нәзік» терісі бар «бағалы және нәзік» адам ретінде сипаттайды. Оның «жабайы табиғатының» жалғыз белгілері – сәл тік құлақтары мен кішкентай құйрығы. Мүсіннің пішіні үштен бір бөлігінде көрсетілген S пішініне ұқсайды. Сатирдің қысқа, балалық шашы ертедегі грек спорт мүсіндерінен алынған. Түпнұсқа мүсін жоғалған болса да, құятын сатирдің бейнесі Афинадан табылған кейінгі классикалық рельефтік мүсінде кездеседі, ал Рим империясы кезеңінен сақталған мүсіннің жиырма тоғыз «көшірмесі» бар. Ольга Палагия мен Дж. Дж. Поллитт «Құятын сатир» Праксителдің шынайы туындысы ретінде кеңінен танылса да, ол бір ғана туынды болмауы мүмкін және оның «көшірмелері» симпозиумда шарап құюдың дәстүрлі грек мотивін қайталайтын римдік мүсіндер болуы мүмкін деп санайды.

The iconography of satyrs was gradually conflated with that of the Pans, plural forms of the god Pan, who were regularly depicted with the legs and horns of a goat. By the Hellenistic Period (323–31 BC), satyrs were beginning to sometimes be shown with goat like features. Meanwhile, both satyrs and Pans also continued to be shown as more human and less bestial. Scenes of satyrs and centaurs were very popular during the Hellenistic Period. They often appear dancing or playing the aulos. The maenads that often accompany satyrs in Archaic and Classical representations are often replaced in Hellenistic portrayals with wood nymphs. Artists also began to widely represent scenes of nymphs repelling the unwanted advances of amorous satyrs. Scenes of this variety were used to express the dark, beastly side of human sexuality at a remove by attributing that sexuality to satyrs, who were part human and part animal. In this way, satyrs became vehicles of a metaphor for a phenomenon extending far beyond the original narrative purposes in which they had served during earlier periods of Greek history. Some variants on this theme represent a satyr being rebuffed by a hermaphrodite, who, from the satyr's perspective, appears to be a beautiful, young girl. These sculptures may have been intended as kind of sophisticated erotic joke. The Athenian sculptor Praxiteles's statue Pouring Satyr represented the eponymous satyr as very human like. The satyr was shown as very young, in line with Praxiteles's frequent agenda of representing deities and other figures as adolescents. This tendency is also attested in the descriptions of his sculptures of Dionysus and the Archer Eros written in the third or fourth century AD by the art critic Callistratus. The original statue is widely assumed to have depicted the satyr in the act of pouring an oinochoe over his head into a cup, probably a kantharos. Antonio Corso describes the satyr in this sculpture as a "gentle youth" and "a precious and gentle being" with "soft and velvety" skin. The only hints at his "feral nature" were his ears, which were slightly pointed, and his small tail. The shape of the sculpture was an S shape, shown in three quarter view. The satyr had short, boyish locks, derived from those of earlier Greek athletic sculpture. Although the original statue has been lost, a representation of the pouring satyr appears in a late classical relief sculpture from Athens and twenty nine alleged "copies" of the statue from the time of the Roman Empire have also survived. Olga Palagia and J. J. Pollitt argue that, although the Pouring Satyr is widely accepted as a genuine work of Praxiteles, it may not have been a single work at all and the supposed "copies" of it may merely be Roman sculptures repeating the traditional Greek motif of pouring wine at symposia.

Ежелгі Рим

Римдіктер сатирлерді өздерінің табиғат рухтарымен, фаундармен байланыстырды. Жалпы алғанда сатирлерге ұқсас болғанымен, фаундар классикалық гректердің мас және шулы сатирлерінен гөрі "ұяң, орманды жаратылыстар" ретінде қарастырылатын. Сонымен қатар, фаундарда грек сатирлеріне тән құпия біліммен байланыс болмады. Ежелгі грек сатирлерінен ерекшелігі, фаундар нақты ешкіге ұқсайтын: олардың денелерінің жоғарғы бөлігі адам, ал аяқтары, есіктілері, құйрығы және мүйіздері ешкіге ұқсас. Б.з.б. бірінші ғасырдағы римдік ақын Лукреций өзінің "Табиғат туралы" атты ұзын поэмасында замандастарының "ешкі аяқты" (capripedes) сатирлерге, тауларда тұратын нимфаларға және саз аспаптары мен сырнайларда ауылдық музыка орындайтын фаундарға сенеді деп айтады. Рим дәуіріндегі бейнелерде сатирлер мен фаундар көбінесе музыкамен байланысты және пан сырнайларын немесе сиринксті ойнап тұрған күйде бейнеленеді. Рим империясының алғашқы жылдарында өмір сүрген ақын Вергилий өзінің алтыншы Эклогасында екі жігіттің мас күйде Силен сатирін байлап, одан ғаламның пайда болуы туралы ән айтуға мәжбүр еткенін айтады. Біздің заманымыздың бірінші ғасырындағы римдік ақын Овидий құдайлардың патшасы Юпитердің адамдар зұлымдық жасаса, фаундар, нимфалар мен сатирлерге тұрарлық жер қалмайтынынан уайымдап, оларға орман, тоғай және тауларда қауіпсіз үй береді. Овидий Марсийдің мақтанышы туралы да баяндайды. Ол Марсий мен Аполлонның музыкалық сайысы туралы айтады. Марсий жеңіледі, ал Аполлон жаза ретінде оны терісін сызып алады. Римдік натуралист және энциклопедияшыл Плиний Үлкені сатирлерді гиббондармен теңестірді, оларды гректің сатирос сөзінің латыншаланған түрі сатирус деп атады. Ол оларды "жабайы және жабайы халық" деп сипаттайды: "Олардың анық дауысы мен сөзі жоқ, бірақ оның орнына қорқынышты азу және жиіркенішті шу шығарады. Денелері жалпы дөңгелек және қылды, көздері базғыштар сияқты қызыл, тістері иттіктерге ұқсас". Екінші ғасырғы грек орта платонист философы Плутарх өзінің "Сулланың өмірінде" римдік генерал Сулланың сарбаздары 89 жылы Грециядағы әскери наурыз кезінде ұйықтап жатқан сатирді ұстағандығы туралы аңызды жазады. Сулланың адамдары сатирді оған әкеліп, оны сұраққа тырысты, бірақ ол тек түсініксіз дыбыспен ғана жауап берді: жылқының ыңғуы мен ешкінің маңырауы арасындағы аралас дыбыс. Екінші ғасырғы грек саяхатшысы Паузаний Яһудея мен Пергамда қайтыс болған силенойлардың қабірлерін көргенін айтады. Осы орындарға сүйене отырып, Паузаний силенойлар өлмелі екенін қорытады. Содан кейін философ Аполлоний Тианалық оны ұстау үшін шараппен тұзақ құрды, өйткені оны ішкеннен кейін арбалы сатир мәңгілікке ұйықтап кететінін білген. Микеланджелоның 1497 жылғы Бахус мүсілінің негізінде ешкі аяқты сатир бейнеленген. Ренессанс сатирлері әлі де кейде ежелгі дәуірдегідей мас көңіл көтеру көріністерінде кездеседі, бірақ олар кейде әйелдер мен нәресте сатирлермен бірге отбасылық көріністерде де бейнеленеді. Бұл тенденция көбінесе Германиядан шыққан Ренессанс суреттерінде отбасыларымен бірге айдалада салыстырмалы түрде бейбіт өмір сүргендей бейнеленген жабайы адамдармен араласудан туындаған болуы мүмкін. Үй сатирінің ең танымал бейнесі - Альбрехт Дюрердің 1505 жылғы "Сатирдің отбасы" гравюрасы. Сатирлер мен жабайыларды бейнелеудің бұл танымал түрі кейінірек Еуропаның "асыл жабайы" деген түсінігіне жол ашты. Сатирлер Ренессанс өнерінде парадоксалды, лиминалдық орынды иеленді, себебі олар жартылай адам және жартылай аң болды, сонымен қатар олар ежелгі және табиғи болды. Олар классикалық шығу тегімен, бірақ құдайлар мен батырлардың стандартты бейнелеуінен ерекшеленетін өздерінің иконографиялық каноны болды. Оларды Стивен Кэмпбеллдің "көрікті қос" деп атаған түрін бейнелеу үшін пайдалануға болады. Жакопо де Барбаридің 1495 жылғы сатирлер мен жауынгерлерді бейнелейтін баспа сериясында және Пьеро ди Козимоның Люкрецийге шабыттанған "Бұрынғы адам туралы әңгімелерінде" сатирлер осы аспектіде пайда болады. Сатирлер "адамға дейінгі" болып саналды, жануарлармен байланысты барлық жабайылық пен варварлық қасиеттерін, бірақ адам сияқты денеде бейнелейді. Сатирлер сонымен қатар Тицианның 1570–1576 жылдар аралығында салған "Марсийдің терісін алуы" картинасында кейбір ғалымдар қазіргі постгуманизмге ұқсас жолдармен ертедегі қазіргі гуманизмді сұраққа салу үшін пайдаланылды. "Марсийдің терісін алуы" картинасы Овидийдің "Метаморфозаларынан" алынған көріністі бейнелейді, онда сатир Марсий тірідей терісін сызып алады. Кэмпбелл айтуынша, теріні сызып алатын адамдар өз жұмысына тыныш берілгендей көрінеді, ал Марсийдің өзі "күтпеген шыдамдылықты" көрсетеді. Бұл картина құдайлық пен жануарлық арасындағы кең спектрді көрсетеді.

The Romans identified satyrs with their own nature spirits, fauns. Although generally similar to satyrs, fauns differed in that they were usually seen as "shy, woodland creatures" rather than the drunk and boisterous satyrs of the classical Greeks. Also, fauns generally lacked the association Greek satyrs had with secret wisdom. Unlike classical Greek satyrs, fauns were unambiguously goat like; they had the upper bodies of men, but the legs, hooves, tail, and horns of goats. The first century BC Roman poet Lucretius mentions in his lengthy poem De rerum natura that people of his time believed in "goat legged" (capripedes) satyrs, along with nymphs who lived in the mountains and fauns who played rustic music on stringed instruments and pipes. In Roman era depictions, satyrs and fauns are both often associated with music and depicted playing the Pan pipes or syrinx. The poet Virgil, who flourished during the early years of the Roman Empire, recounts a story in his sixth Eclogue about two boys who tied up the satyr Silenus while he was in a drunken stupor and forced him to sing them a song about the beginning of the universe. The first century AD Roman poet Ovid makes Jupiter, the king of the gods, express worry that the viciousness of humans will leave fauns, nymphs, and satyrs without a place to live, so he gives them a home in the forests, woodlands, and mountains, where they will be safe. Ovid also retells the story of Marsyas's hubris. He describes a musical contest between Marsyas, playing the aulos, and the god Apollo, playing the lyre. Marsyas loses and Apollo flays him as punishment. The Roman naturalist and encyclopedist Pliny the Elder conflated satyrs with gibbons, which he describes using the word satyrus, a Latinized form of the Greek satyros. He characterizes them as "a savage and wild people; distinct voice and speech they have none, but in steed thereof, they keep a horrible gnashing and hideous noise: rough they are and hairie all over their bodies, eies they have red like the houlets [owls] and toothed they be like dogs." The second century Greek Middle Platonist philosopher Plutarch records a legendary incident in his Life of Sulla, in which the soldiers of the Roman general Sulla are reported to have captured a satyr sleeping during a military campaign in Greece in 89 BC. Sulla's men brought the satyr to him and he attempted to interrogate it, but it spoke only in an unintelligible sound: a cross between the neighing of a horse and the bleating of a goat. The second century Greek travel writer Pausanias reports having seen the tombs of deceased silenoi in Judaea and at Pergamon. Based on these sites, Pausanias concludes that silenoi must be mortal. Then, the philosopher Apollonius of Tyana set a trap for it with wine, knowing that, after drinking it, the ghost satyr would fall asleep forever. A goat legged satyr appears at the base of Michelangelo's statue Bacchus (1497). Renaissance satyrs still sometimes appear in scenes of drunken revelry like those from antiquity, but they also sometimes appear in family scenes, alongside female and infant or child satyrs. This trend towards more familial, domestic satyrs may have resulted from conflation with wild men, who, especially in Renaissance depictions from Germany, were often portrayed as living relatively peaceful lives with their families in the wilderness. The most famous representation of a domestic satyr is Albrecht Dürer's 1505 engraving The Satyr's Family, which has been widely reproduced and imitated. This popular portrayal of satyrs and wild men may have also helped give rise to the later European concept of the noble savage. Satyrs occupied a paradoxical, liminal space in Renaissance art, not only because they were part human and part beast, but also because they were both antique and natural. They were of classical origin, but had an iconographical canon of their own very different from the standard representations of gods and heroes. They could be used to embody what Stephen J. Campbell calls a "monstrous double" of the category in which human beings often placed themselves. It is in this aspect that satyrs appear in Jacopo de' Barbari's 1495 series of prints depicting satyrs and naked men in combat and in Piero di Cosimo's Stories of Primitive Man, inspired by Lucretius. Satyrs became seen as "pre human", embodying all the traits of savagery and barbarism associated with animals, but in human like bodies. Satyrs also became used to question early modern humanism in ways which some scholars have seen as similar to present day posthumanism, as in Titian's Flaying of Marsyas ( 1570–1576). The Flaying of Marysas depicts the scene from Ovid's Metamorphoses in which the satyr Marysas is flayed alive. According to Campbell, the people performing the flaying are shown calmly absorbed in their task, while Marsyas himself even displays "an unlikely patience". The painting reflects a broad continuum between the divine and the bestial.

Ерте заманауи кезең

1560 жылы шыққан Женевалық Киелі кітапта Исаия кітабындағы екі жерде де «са’ир» сөзі ағылшын тілінде «сатир» деп аударылған. 1611 жылы шыққан «Король Яковтың аудармасы» да осы аударманы қолданады. Эдвардс, «Король Яковтың» аудармасында осы және басқа да ұқсас сөздерді түпнұсқа еврей мәтінінде сипатталған жануарлардың атауларын белгілі тұлғаларға ұқсатып аударудың мақсаты – оқырманға олардың түсініксіздігін азайту болғанын айтады. Эдмунд Спенсер өзінің «Фейри Квин» атты эпостық поэмасында орман жандарының тобын сатирлер деп атайды. Canto VI-да Уна орманды кезіп жүргенде, «Ағаш арасында айналып билейтін фаун мен сатирлер тобына» кездеседі. Грек және рим мифологиясында сатирлер көбінесе жағымсыз сипатталғанмен, осы поэмадағы сатирлер инабатты, көмекші жандар. Олардың Санслойдан Унаны қорғауға көмектескенінен мұны көруге болады. Олардың басшысы Сильван және қалған сатирлер Унаның сұлулығына ғашық болып, оған құдайша табынуды бастайды. Бірақ сатирлердің ой-қиялы шектеулі екенін көрсетеді, себебі олар оның мінген есегіне де құлшылық етеді. XVII ғасырда сатирлерді үлкен маймылдармен байланыстырды. 1699 жылы ағылшын анатомы Эдвард Тайсон (1651–1708) ғалымдардың кейін шимпанзе деп анықтаған жаратылыстың денесін кескенін жариялады. Тайсон бұл жазбасында сатирлер, жабайы адамдар және басқа да мифологиялық жаратылыстар туралы әңгімелер маймылдарды немесе гориллерді дұрыс танудан туындағанын дәлелдеді. Француз материалистік философы Жюльен Офрей де Ла Метри (1709–1751) өзінің «Философиялық еңбектерінде» «Сатирлер деп аталатын жабайы адамдар туралы» бөлімді қосты, онда ол үлкен маймылдарды сипаттап, оларды сатирлермен де, жабайы адамдармен де теңестірді. Орангутан туралы ертедегі көптеген жазбаларда олардың еркектері адам әйелдеріне және өз түрлерінің әйелдеріне, классикалық грек сатирлеріне ұқсас, жыныстық агрессиялық көрінеді. Бұл маймылға берілген алғашқы ғылыми атау – Simia satyrus. Кейін «Жаңалықтар жинағының» (1977) бірінші басылымында, онда ол көбінесе ойын-сауық, сырнай тарту және орман нимфаларын қуу сияқты спорт түрлеріне қызығушылық танытатын ормандағы тұрғын ретінде сипатталды. Сатирлердің өмір тарихы «Аждаһа» журналының 155-ші санында (1990 жылғы наурыз) «Сатирдің экологиясы» деген мақалада толыққанды баяндалған. Сатир кейін «Адам тектес тіршіліктердің толық кітабында» (1993) ойналатын кейіпкер ретінде егжей-тегжейлі сипатталды, ал кейіннен «Ойыншының таңдауы: Дағдылар мен күштер» (1995) ойынында қайтадан ойналатын кейіпкер ретінде ұсынылды. Сатир 3.0 нұсқасының «Жаңалықтар жинағында» пайда болды. «Жабайы түрлер» (2003) сатирді жарыс және ойналатын сынып ретінде ұсынды. Сатир 3.5 нұсқасы бойынша жаңартылған «Жаңалықтар жинағында» және 4-ші нұсқасының «Жаңалықтар жинағында» да, сондай-ақ «Feywild қаһармандары» дереккөзінде (2011) ойналатын кейіпкер ретінде кездеседі. Мэтью Барнидің «Drawing Restraint 7» (1993) видео өнерінде қозғалып келе жатқан лимузиннің артқы орындығында күресіп жатқан екі сатир бейнеленген. Рик Риорданның (2005) «Жарқыраған ұры» атты жасөсперімдерге арналған фантастикалық романында және «Перси Джексон және Олимпиада ойындары» сериясының кейінгі романдарында Гровер Андервуд есімді сатир кездеседі. Гроверді тұрақты түрде «сатир» деп атаса да, оның ешкінің аяқтары, тік құлақтары және мүйіздері бар екені сипатталады. Гровер классикалық грек сатирлеріне тән, ұятсыз мінез-құлықпен бейнеленбейді. Керісінше, ол өлімді әйел мен Посейдонның ұлы Перси Джексонның адал қорғаушысы.

In the 1560 Geneva Bible, the word sa'ir in both of the instances in Isaiah is translated into English as 'satyr'. The 1611 King James Version follows this translation and likewise renders sa'ir as 'satyr'. Edwards states that the King James Version's translation of this phrase and others like it was intended to reduce the strangeness and unfamiliarity of the creatures described in the original Hebrew text by rendering them as names of familiar entities. Edmund Spenser refers to a group of woodland creatures as Satyrs in his epic poem The Faerie Queene. In Canto VI, Una is wandering through the forest when she stumbles upon a "troupe of Fauns and Satyrs far away Within the wood were dancing in a round." Although Satyrs are often negatively characterized in Greek and Roman mythology, the Satyrs in this poem are docile, helpful creatures. This is evident by the way they help protect Una from Sansloy. Sylvanus, the leader, and the rest of the Satyrs become enamored by Una's beauty and begin to worship her as if she is a deity. However, the Satyrs prove to be simple minded creatures because they begin to worship the donkey she was riding. In the seventeenth century, satyrs became identified with great apes. In 1699, the English anatomist Edward Tyson (1651–1708) published an account of his dissection of a creature which scholars have now identified as chimpanzee. In this account, Tyson argued that stories of satyrs, wild men, and other hybrid mythological creatures had all originated from the misidentification of apes or monkeys. The French materialist philosopher Julien Offray de La Mettrie (1709–1751) included a section titled "On savage men, called Satyrs" in his Oeuvres philosophiques, in which he describes great apes, identifying them with both satyrs and wild men. Many early accounts of the orangutan describe the males as being sexually aggressive towards human women and towards females of its own species, much like classical Greek satyrs. The first scientific name given to this ape was Simia satyrus. then in the first edition of the Monster Manual (1977), where it is described as a sylvan woodland inhabitant primarily interested in sport such as frolicking, piping, and chasing wood nymphs. The life history of satyrs was further detailed in Dragon No. 155 (March 1990), in "The Ecology of the Satyr". The satyr was later detailed as a playable character race in The Complete Book of Humanoids (1993), and is later presented as a playable character race again in Player's Option: Skills & Powers (1995). The satyr appears in the Monster Manual for the 3.0 edition. Savage Species (2003) presented the satyr as both a race and a playable class. The satyr appears in the revised Monster Manual for version 3.5 and also appears in the Monster Manual for the 4th edition, and as a playable character race in the Heroes of the Feywild sourcebook (2011). Matthew Barney's art video Drawing Restraint 7 (1993) includes two satyrs wrestling in the backseat of a moving limousine. A satyr named Grover Underwood appears in the young adult fantasy novel The Lightning Thief (2005) by American author Rick Riordan, as well as in subsequent novels in the series Percy Jackson & the Olympians. Though consistently referred to as a "satyr", Grover is described as having goat legs, pointed ears, and horns. Grover is not portrayed with the sexually obscene traits that characterized classical Greek satyrs. Instead, he is the loyal protector to the main character Percy Jackson, who is the son of a mortal woman and the god Poseidon.