Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Үндістан философы және әлеуметтік-діни реформатор (1824–1883)
Ария қоғамын құрған адам.
Indian philosopher and socio religious reformer (1824–1883)
founder of the Arya Samaj
Даянанданың ықпалында болған және оның ізбасарлары Мадам Кама, Пандит Лех Рам, Свами Шраддхананд, Шямжи Кришна Варма, Кишан Сингх, Бхагат Сингх, Винаяк Дамодар Саваркар, Бхай Пармананд, Лала Хардаял, Мадан Лал Дхингра, Рам Прасад Бисмил, Махадев Говинд Ранде, Ашфакулла Хан, Йогмая Неупане, Валлабхай Пател және тағы басқалар. Ол бала кезінен аскет (саңни) және ғалым болған. Веданың бұлжымас құқығына сенген. Даянанда карма және қайта туу (реинкарнация) туралы ілімдерді қолдады. Ол Брахмачарьяның Ведалық идеалдарын, оның ішінде ұрықтанбау (салтбастылық) және Құдайға адалдықты баса көрсетті. Даянанданың еңбектерінің арасында қол сұғылмаушылыққа қарсы күресі, әйелдердің тең құқықтарын ілгерілетуі және Ведаларға санскрит және хинди тілдерінде жазған түсіндірмелері бар.
Those who were influenced by and followed Dayananda included Madam Cama, Pandit Lekh Ram, Swami Shraddhanand, Shyamji Krishna Varma, Kishan Singh, Bhagat Singh, Vinayak Damodar Savarkar, Bhai Parmanand, Lala Hardayal, Madan Lal Dhingra, Ram Prasad Bismil, Mahadev Govind Ranade, Ashfaqullah Khan, Yogmaya Neupane, Vallabhbhai Patel and others. He was a sanyasi (ascetic) from boyhood and a scholar. He believed in the infallible authority of the Vedas. Dayananda advocated the doctrines of karma and reincarnation. He emphasized the Vedic ideals of brahmacharya, including celibacy and devotion to God. Among Dayananda's contributions were his opposition to untouchability, promotion of the equal rights for women and his commentary on the Vedas from Vedic Sanskrit in Sanskrit as well as in Hindi.
Ерте өмір
Даянанда Сарасвати Пурниманта Палгуна айының толу айының 10-шы күні (1824 жылғы 12 ақпан) Катхиявад аймағындағы Танкарада (қазіргі Гуджарат штатының Морби ауданы) үнді индус брахман отбасында дүниеге келді. Оның бастапқы аты Мул Шанкар Тивари (Триведи, түпнұсқа түрінде) болды, себебі ол Дану Раши және Мул Накшатрада туған. Оның әкесі Каршанжи Лалджи Триведи, ал анасы Яшодабай. Сегіз жасында оның Яджньопавита Санскара рәсімі өткізіліп, ол ресми білім алуға кірді. Әкесі Шиваның ізбасары болған және оған Шиваға құлшылық ету жолдарын үйреткен. Сонымен қатар, ораза ұстаудың маңыздылығын да үйреткен. Шивратри күні Даянанда Шиваға құлшылық ету үшін түн бойы ояу отырды. Осы оразалардың бірінде ол бір тышқанның құрбандықтарды жеп, құдайдың мүсінін басып жатқанын көрді. Бұл көріністен кейін ол Шива өзін тышқаннан қорғай алмаса, әлемді қалай құтқара алады деп сұрақ қойды. Кіші қарындасы мен інісінің холерадан қайтыс болуы Даянанданы өмір мен өлімнің мәнін ойлауға итерді. Ол ата-анасын алаңдатып, көптеген сұрақтар қоя бастады. Ол жасөспірім шағында үйленуге ниеттенген, бірақ некеге тұрмауға шешім қабылдап, 1846 жылы үйден қашып кетті. Даянанд Сарасвати 1845 жылдан 1869 жылға дейін шамамен жиырма бес жыл бойы саяхатшы аскет ретінде діни шындықты іздеді. Материалдық игіліктерден алынған қуаныш жеткіліксіз екенін түсінген соң, ол өзін рухани ізденістерге арнап, орманға, Гималай тауларындағы усақ-құлақ орындарға және Солтүстік Үндістанның қасиетті жерлеріне барып, ғибадат етті. Осы жылдары ол йоганың түрлі тәсілдерін меңгеріп, Виражананд Дандеша есімді ұстаздың шәкірті болды. Виражананд индуизм тарихи түбірлерінен алыстап, көптеген дәстүрлері бұзылғанына сенді. Даянанда Сарасвати Виражанандқа индуизмдегі Ведалардың лайықты орнын қалпына келтіруге өмірін арнауға уәде берді.
Dayananda Saraswati was born on the 10th day of waning moon in the month of Purnimanta Phalguna (12 February 1824) on the tithi to an Indian Hindu Brahmin family in Tankara, Kathiawad region (now Morbi district of Gujarat). His original name was Mool Shankar Tiwari (Trivedi, in its original form) because he was born in Dhanu Rashi and Mul Nakshatra. His father was Karshanji Lalji Trivedi, and his mother was Yashodabai. When he was eight years old, his Yajnopavita Sanskara ceremony was performed, marking his entry into formal education. His father was a follower of Shiva and taught him the ways to worship Shiva. He was also taught the importance of keeping fasts. On the occasion of Shivratri, Dayananda sat awake the whole night in obedience to Shiva. During one of these fasts, he saw a mouse eating the offerings and running over the idol's body. After seeing this, he questioned that if Shiva could not defend himself against a mouse, then how could he be the saviour of the world. The deaths of his younger sister and his uncle from cholera led Dayananda to ponder the meaning of life and death. He began asking questions which worried his parents. He was engaged in his early teens, but he decided marriage was not for him and ran away from home in 1846. Dayanand Saraswati spent nearly twenty five years, from 1845 to 1869, as a wandering ascetic, searching for religious truth. He found out that the joy from material goods was not enough, therefore he decided to devot himself to spiritual pursuits in forests, retreats in the Himalayan Mountains, and pilgrimage sites in northern India. During these years he practised various forms of yoga and became a disciple of a teacher named Virajanand Dandeesha. Virajanand believed that Hinduism had strayed from its historical roots and that many of its practices had become impure. Dayananda Sarasvati promised Virajanand that he would devote his life to restoring the rightful place of the Vedas in the Hindu faith.
Даянанданың ілімі
Махариши Даянанд барлық адамдардың кез келген нәрсені жетістіруге тең мүмкіндіктерге ие екенін айтты. Ол барлық жаратылыстар – Жоғары Раббының мәңгілік азаматтары екенін жеткізді. Оның айтуынша, Ригведа, Яджурведа, Самаведа және Атхарваведа – Дхарманың жалғыз нағыз, бұзылмаған көздері, оны Жоғары Раббы әрбір жаратылыстың бастауында ашты. Ведаларға қатысты жаңсақтықтар Ведаларды дұрыс түсінбеуден туындайды, ал Ведалар ғылымды дамытады және адамдарды соңғы шындықты ашуға шақырады, осыны ол «Ведаларға түсіндірме» еңбегінде баса көрсетті. Ол алғашқы он маңызды Упанишадтардың, сондай-ақ Веданың Адьятма бөлігін түсіндіретін Шветашватара Упанишадының тұжырымдарын қабылдады. Ол кез келген көзді, оның ішінде Упанишадтарды да, Веданың тұжырымдарымен сәйкес болған жағдайда ғана қарастыруға және қабылдауға болатынын айтты. Ведаларды дұрыс түсіндіру үшін қажетті грамматика және т.б. сияқты алты Веданга мәтінін қабылдады. Санскрит грамматикалық мәтіндерінің ішінде Панинидің «Аштадхьяйи» және оның түсіндірмесі, Махарши Патанджалидің «Махабхашьясы» қазіргі уақытта сақталған дұрыс мәтіндер болып табылады, ал қалған қазіргі заманғы грамматикалық мәтіндерді қабылдаудың қажеті жоқ, себебі олар шатастырады, адал емес және адамдарға Ведаларды оңай үйренуге көмектеспейді. Индуист дін қызметкерлері қарапайым халықты Веда жазбаларын оқудан тыйып, Ганг өзенінде шомылу және мерейтойларда дін қызметкерлерін тамақтандыру сияқты рәсімдерді насихаттады, бұл Даянандтың пікірінше, ырым-жырымдар немесе жеке мүдделерді қамтаушылық еді. Ұлтты мұндай сенімдерден бас тартуға шақыру арқылы оның мақсаты – халықты Веданың тұжырымдарына қайта оралуға және Ведалық өмір салтын ұстануға тәрбиелеу болды. Ол индустарды әлеуметтік реформаларды қабылдауға шақырды, соның ішінде ұлттық өркендеу үшін сиырдың маңыздылығы және ұлттық бірлік үшін хинди тілін мемлекеттік тіл ретінде қабылдауды ұсынды. Өзінің күнделікті өмірі мен йога мен асаналарды орындауы, ілімдері, уағыздары және жазбалары арқылы ол индустарды Свараджаға (өз билігіне қол жеткізуге), ұлтшылдыққа және руханилыққа ұмтылуға шабыттандырды. Ол әйелдерге тең құқықтар мен құрмет көрсетуді жақтады және барлық балалардың, жынысына қарамастан, білім алуын қолдады. Даянанд христиандық пен исламды, сондай-ақ жайнизм, буддизм және сикхизм сияқты басқа да үнді діндерін сын тұрғысынан талдады. Индуизмдегі жалған тәңірлерге табынушылықты тоқтатумен қатар, ол өз еліндегі нағыз және таза діннің бұзылуына қарсы болды. Көптеген замандас реформалық қозғалыстардан өзгеше, Арья Самаджтың үндеуі тек Үндістандағы білімді адамдарға ғана емес, бүкіл әлемге арналған, бұл Арья Самадждың алтыншы қағидасында айқын көрінеді. Осының нәтижесінде оның ілімі барлық тірі жандарға арналған әмбебаптық тұжырымдамасын жариялады, емес, кез келген нақты сектаға, сенімге, қауымға немесе ұлтқа. Арья Самадж индуизмге өтушілерді қабылдайды және оларды ынталандырады. Даянандтың Дхарма туралы түсінігі «Сыныстар мен сенбеушіліктер» бөлімінде «Сатьяртха Пракаш» кітабында айтылған:
Maharshi Dayanand advocated that all human beings are equally capable of achieving anything. He said all the creatures are the eternal Praja or citizens of the Supreme Lord. He said the four Vedas which are Rigveda, Yajurveda, Samaveda, and Atharvaveda are the only true uncorrupted sources of Dharma, revealed by the Supreme Lord, at the beginning of every creation, also because they are the only perfectly preserved knowledge without alterations using Sanskrit prosody or Chhandas and different techniques of counting the number of verses with different Vedic chanting techniques. He says, that confusion regarding the Vedas arose due to the misinterpretations of the Vedas, and Vedas promote Science and ask Humans to discover the Ultimate Truth, which he has emphasized throughout his Commentary on the Vedas. He accepted the teachings of the first ten Principal Upanishads also with Shvetashvatara Upanishad, which explains the Adhyatma part of the Vedas. He further said, that any source, including Upanishads, should be considered and accepted to only that extent as they are in conformity with the teachings of the Vedas. He accepted the 6 Vedanga texts which include grammar and the like required for the correct interpretation of the Vedas. Among Sanskrit grammatical texts, he says, Pāṇini's Aṣṭādhyāyī and its commentary, Mahabhashya by Maharshi Patanjali are the current surviving valid texts and all other surviving modern grammatical texts should not be accepted as they are confusing, dishonest and will not help people in learning the Vedas easily. Hindu priests discouraged the laity from reading Vedic scriptures, and encouraged rituals, such as bathing in the Ganges River and feeding of priests on anniversaries, which Dayananda pronounced as superstitions or self serving practices. By exhorting the nation to reject such superstitious notions, his aim was to educate the nation to return to the teachings of the Vedas, and to follow the Vedic way of life. He also exhorted Hindus to accept social reforms, including the importance of cows for national prosperity as well as the adoption of Hindi as the national language for national integration. Through his daily life and practice of yoga and asanas, teachings, preaching, sermons and writings, he inspired Hindus to aspire for Swarajya (self governance), nationalism, and spiritualism. He advocated the equal rights and respects to women and advocated for the education of all children, regardless of gender. Dayanand also made critical analyses of faiths including Christianity and Islam, as well as of other Indian faiths like Jainism, Buddhism and Sikhism. In addition to discouraging idolatry in Hinduism, he was also against what he considered to be the corruption of the true and pure faith in his own country. Unlike many other reform movements of his times within Hinduism, the Arya Samaj's appeal was addressed not only to the educated few in India, but to the world as a whole as evidenced in the sixth principle of the Arya Samaj. As a result, his teachings professed universalism for all the living beings and not for any particular sect, faith, community or nation. Arya Samaj allows and encourages converts to Hinduism. Dayananda's concept of Dharma is stated in the "Beliefs and Disbeliefs" section of Satyartha Prakash, he says:
Даянандтың Ведалық хабары басқа адамдарға деген құрмет пен құрметке баса назар аударды, бұл жеке тұлғаның құдайлық табиғаты туралы Ведалық тұжырымдамасымен қолдау тапты. Арья Самадждың он қағидасында ол «Барлық іс-әрекеттер догматикалық рәсімдерді орындаудан немесе мүсіндер мен нышандарды құрметтеуден гөрі адамзатқа пайда келтіруді басты мақсат етіп жүзеге асыру керек» деген идеяны бекітті. Алғашқы бес қағида ақиқат туралы, ал соңғы бес қағида абырой, азаматтық, ынтымақ және тәртіпті өмір туралы айтады. Өз өмірінде ол Мокшаны төмен дәрежелі шақыру деп түсіндірді, себебі ол басқаларды бостандыққа шақырудың орнына жеке адамға пайда әкеледі. Даянандтың «Ведаға қайта оралу» хабары әлемнің көптеген ойшылдары мен философтарына әсер етті.
Dayananda's Vedic message emphasized respect and reverence for other human beings, supported by the Vedic notion of the divine nature of the individual. In the Ten Principles of the Arya Samaj, he enshrined the idea that "All actions should be performed with the prime objective of benefiting mankind", as opposed to following dogmatic rituals or revering idols and symbols. The first five principles speak of Truth, while the last five speak of a society with nobility, civics, co living, and disciplined life. In his own life, he interpreted Moksha to be a lower calling, as it argued for benefits to the individual, rather than calling to emancipate others. Dayananda's "back to the Vedas" message influenced many thinkers and philosophers the world over.
Іс-шаралар
Даянанд Сарасвати 14 жасынан бастап белсенділік танытқан, сол кезде ол діни өлеңдерді жатқа айтуға және оларды түсіндіруге қабілетті болған. Ол діни пікірсайыстарға қатысқаны үшін сол кезде құрметке ие болды. Оның пікірсайыстарына көптеген адамдар жиналған. 1869 жылдың 22 қазанында Варанасиде ол 27 ғалым мен 12 сарапшы пандитке қарсы өткен пікірсайыста жеңіске жетті. Пікірсайысқа 50 мыңнан астам адам қатысқан деседі. Басты мәселе: «Ведалар құдайға табынуды қолдайды ма?» болды.
Dayanand Saraswati is recorded to have been active since he was 14, which time he was able to recite religious verses and teach about them. He was respected at the time for taking part in religious debates. His debates were attended by large crowds. On 22 October 1869 in Varanasi, where he won a debate against 27 scholars and 12 expert pandits. The debate was said to have been attended by over 50,000 people. The main topic was "Do the Vedas uphold deity worship?"
Ария Самадж
Даянанда Сарасвати құрған "Ария қоғамы" бірнеше түрлі діндер мен қауымдардың әдет-ғұрыптарын, оның ішінде бейнеге табыну, жануар құрбан ету, қажылық сапарлар, дін қызметкерлерінің кәсібі, храмдардағы құрбандықтар, касталық жүйе, балалар некесі, ет жеу және әйелдерге жасалған кемсіту сияқты амалдарды сынады. Ол мұндайдың барлық амалдары ақылға қонымсыз және Веданың даналығына қарсы келеді деп сарқы.
Dayananda Saraswati's creation, the Arya Samaj, condemned practices of several different religions and communities, including such practices as idol worship, animal sacrifice, pilgrimages, priest craft, offerings made in temples, the castes, child marriage, meat eating and discrimination against women. He argued that all of these practices ran contrary to good sense and the wisdom of the Vedas.
Басқа діндер туралы пікірлер
Ол кең таралған діндердің әдепсіз оқиғалары бар, немесе дұрыс емес ұстанымдары бар, не олардың кейбіреулері Ведадан тым алыс кеткен деп ойлады. Махарши Даянанд өзінің "Сатйартх Пракаш" кітабында индуизм, джайнизм, буддизм, христиан және ислам діндерінің қазіргі түрін сын тұрғысынан талдады.
He considered the prevalent religions to have either immoral stories, or badly practised, or some of them have sufficiently moved away from the Vedas. In his book Satyarth Prakash, Maharshi Dayanand has analysed critically current form of Hinduism, Jainism, Buddhism, Christianity and Islam.
Ислам діні
Ол ислам дінін соғыс пен адалсыздыққа шақыру деп есептеді. Исламның Құдаймен байланысы бар екеніне күмәнданып, Құдайдың неге сенбегендерді жек көретінін, жануарларды союға рұқсат ететінін және Мұхаммедтің неге күнәсіз адамдарды өлтіруге бұйрық беруі мүмкін екенін сұрады. Ол Мұхаммедті "алдаушы" деп атады және оның "өзінің жеке мүддесі үшін, Құдайдың атынан ерлер мен әйелдерге сүйкімділікпен ұсыныс жасағанын" айтты. Ол Құранды "Құдайдың сөзі емес. Бұл адамның туындысы. Сондықтан оған сенуге болмайды" деді.
He viewed Islam to be waging wars and immorality. He doubted that Islam had anything to do with the God, and questioned why a God would hate every non believer, allowing the slaughter of animals, and command Muhammad to slaughter innocent people. He further described Muhammad as "imposter", and one who held out "a bait to men and women, in the name of God, to compass his own selfish needs." He regarded Quran as "Not the Word of God. It is a human work. Hence it cannot be believed in."
Христиандық
Оның Киелі кітапты талдауы, оны ғылыми деректермен, моральдық қағидалармен және басқа да сипаттамалармен салыстыруға тырысуға негізделген. Оның талдауында Киелі кітапта зұлымдыққа шақыратын, қатыгездік пен алдасты мақтайтын көптеген оқиғалар мен нұсқаулар бар екені айтылады. Бір түсіндірмеде Киелі кітапта көптеген күмәнді қайшылықтар мен логикалық бұрмалаушылықтар бар екені көрсетіледі, мысалы, Адам атаның өмір жемісін жеп, оған тең болғаннан Құдайдың қызғануы. Оның сыны Киелі кітаптағы логикалық қателіктерді көрсетуге бағытталған, және ол Киелі кітаптағы оқиғалар Құдайды толық білімді, шексіз күшті немесе толық болмыс емес, адам сияқты бейнелейтінін тұрақты түрде айтады. Ол Мәриямның мәңгілік бойжеткендігіне қарсы шығып, мұндай ұстанымдар заңның табиғатына қайшы келеді және Құдай өзінің білімі мен қате жасамайтындығына байланысты ешқашан өз заңын бұзбас еді деп қосты.
His analysis of the Bible was based on an attempt to compare it with scientific evidence, morality, and other properties. His analysis claimed that the Bible contains many stories and precepts that are immoral, praising cruelty, deceit and that encourage sin. One commentary notes many alleged discrepancies and fallacies of logic in the Bible e. g. that God fearing Adam eating the fruit of life and becoming his equal displays jealousy. His critique attempts to show logical fallacies in the Bible, and throughout he asserts that the events depicted in the Bible portray God as a man rather than an omniscient, omnipotent or complete being. He opposed the perpetual virginity of Mary, adding that such doctrines are simply against the nature of law, and that God would never break his own law because God is omniscient and infallible.
Сикхизм
Ол Гуру Нанақты "бұзақы" деп санады, ол Веда, Санскрит, Шастра туралы білімі жоқ еді, әйтпесе Нанак сөздерде жаңылыспайтын еді. Одан әрі, ол сикхтердің Нанақтың керемет күші болғандығы және Құдаймен кездескендігі туралы әңгімелерді құрастырғаны үшін кінәлі екенін айтты. Ол Гуру Гобинд Сингхті және басқа Гуруларды "құбылып айтылған әңгімелер ойлап тапты" деп сынады, бірақ сонымен қатар Гобинд Сингхтің "шынында өте батыл адам" екенін мойындады.
He regarded Guru Nanak as "rogue", who was quite ignorant about Vedas, Sanskrit, Shashtra, and otherwise Nanak wouldn't be mistaken with words. He further said that followers of Sikhism are to be blamed for making up stories that Nanak possessed miraculous powers and met God. He criticized Guru Gobind Singh and other Gurus, saying they "invented fictitious stories", although he also recognized Gobind Singh to be "indeed a very brave man."
Джайнизм
Ол джайнизмді "өте қорқынышты дін" деп есептеп, джайнистер басқа діндерді ұнатпай, оларға қатысты жауызданушылық танытатынын жазды.
He regarded Jainism as "a most dreadful religion", writing that Jains were intolerant and hostile towards the non Jains.
Адам өлтіруге әрекеттену
Даянанданың өміріне көп рет сәтті болмаған қастандықтар жасалды. Тағы бір дерек бойынша, ол Ганг өзенінде медитация жасап отырғанда, оның исламды сынаған сөздеріне ренжіді деген мұсылмандар шабуыл жасаған. Олар оны суға тастап жіберді, бірақ ол өзінің пранаяма жаттығуларының арқасында шабуылдаушылар кеткенше су астында тұрып алып, құтқарылған дейді.
Dayananda was subjected to many unsuccessful assassination attempts on his life. Another account claims that he was attacked by Muslims who were offended by his criticism of Islam while meditating on the Ganges. They threw him into the water but he is claimed to have saved himself because his pranayama practice allowed him to stay under water until the attackers left.
Құрлық
1883 жылы Жодпур махаражасы Жасвант Сингх II Даянанданы өзінің сарайына шақырды. Махаража Даянанданың шәкірті болуға және оның үйретулерін оқып үйренуге асықты. Сарайда болғанда Даянанда махаражаның жуынатын бөлмесіне кіріп, оны Нанхи Жан атты биші қызбен бірге көрді. Даянанда махаражадан осы қызды және барлық адал емес істерді тастап, нағыз арий (ұлты асыл) сияқты Дхарманы ұстануын өтінді. Даянанданың бұл кеңесі Нанхиді қынжыртуға себеп болды, ол кек алуға бел буды. 1883 жылдың 29 қыркүйегінде Нанхи Жан Даянанданың аспазы Жағанатхқа түнгі сүтіне ұсақ шыны сынықтарын қосу үшін пара берді.
In 1883, the Maharaja of Jodhpur, Jaswant Singh II, invited Dayananda to stay at his palace. The Maharaja was eager to become Dayananda's disciple and to learn his teachings. Dayananda went to the Maharaja's restroom during his stay and saw him with a dancing girl named Nanhi Jaan. Dayananda asked the Maharaja to forsake the girl and all unethical acts and to follow the Dharma like a true Arya (noble). Dayananda's suggestion offended Nanhi, who decided to take revenge. On 29 September 1883, Nanhi Jaan bribed Dayananda's cook, Jagannath, to mix small pieces of glass in his nightly milk.
Жүктеу және еске алу
Ол Аджмерден оңтүстікке қарай 54 шақырым жердегі Бхинай котында соңғы демін тыныстап, оның күлі өзінің тілегі бойынша Риши Удьянға, Аджмерде шашылды. Риши Удьянда күнделікті таң және кешкі яджня хомамен толыққан Ария Самадж ғибадатханасы орналасқан. Риши Удьян, NH58 Аджмер-Пушкар тас жолының жанындағы Ана Сагар көлінің жағасында орналасқан. Риши Даянандтың қайтыс болған күніне орай, қазан айының соңында Риши Удьянда жыл сайын 3 күндік Ария қоғамы мейрамы өткізіледі, онда ведалық семинарлар, ведаларды жаттау сайысы, яджня және Дхаваджа Рохан ту көтеру рәсімі ұйымдастырылады. Бұл шараны Свами Даянанд Сарасвати 1880 жылдың 16 тамызында Мирутта құрған, 1883 жылдың 27 ақпанында Аджмерде тіркелген және 1893 жылдан бері Аджмердегі кеңсесінен жұмыс істейтін Паропкарни Сабха ұйымдастырады. Гүлаб Бағ және Удайпурдағы зоопарк ішіндегі Навлаха Махал да онымен байланысты, ол мұнда өзінің маңызды еңбегі «Сатьярт Пракаш» кітабының екінші басылымын Самват 1939 (1882-83 жылдары) жазған.
He breathed his last at Bhinai Kothi at Bhinai 54 km south of Ajmer, and his ashes were scattered at Ajmer in Rishi Udyan as per his wishes. Rishi Udyan, which has a functional Arya Samaj temple with daily morning and evening yajna homa, is located on the banks of Ana Sagar Lake off the NH58 Ajmer Pushkar Highway. An annual 3 day Arya Samaj melā is held every year at Rishi Udyan on Rishi Dayanand's death anniversary at the end of October, which also entails vedic seminars, vedas memorisation competition, yajna, and Dhavaja Rohan flag march. It is organized by the Paropkarini Sabha, which was founded by Swami Dayanand Saraswati on 16 August 1880 in Meerut, registered in Ajmer on 27 February 1883, and since 1893 has been operating from its office in Ajmer. Navlakha Mahal inside Gulab Bagh and Zoo at Udaipur is also associated with him where he wrote the second edition of his seminal work, Satyarth Prakash, in Samvat 1939 (1882 83 CE).
Мұра
Рохтақтағы Махарши Даянанд университеті, Аджмердегі Махарши Даянанд Сарасвати университеті, Жаландхардағы ДАВ университеті (Даянанд Англо-Ведик мектептер жүйесі) оның құрметіне аталған. Д.А.В. колледжінің басқару комитеті қарауындағы 800-ден астам мектеп пен колледж, оның ішінде Аджмердегі Даянанд колледжі де бар. Индустриалды кәсіпкер Нанжи Калидас Мехта Махарши Даянанд атындағы ғылым колледжін салып, оны Порбандар білім беру қоғамына сыйға тартып, Даянанд Сарасвати есімімен атады. Даянанд Сарасвати ең бастысы Үндістанның тәуелсіздік қозғалысына зор ықпал еткенімен танымал. Оның көзқарастары мен жазбаларын Шямжи Кришна Варма, Субхас Чандра Бос, Лала Ладжпат Рай, Мадам Кама, Винаяк Дамодар Саваркар, Лала Хардаял, Мадан Лал Дхингра, Рам Прасад Бисмил, Махадев Говинд Рандаде, Свами Шраддананд, С. Сатьямурти, Пандит Лех Рам, Махатма Хансрадж және тағы да басқалары қолданды. Ол Бхагат Сингхке де елеулі әсер еткен. Сингх бастауыш мектепті бітірген соң, Лахордағы Мохан Лал көшесіндегі Даянанд Англо-Ведик орта мектебіне қабылданды. 1964 жылғы 24 ақпанда Шиваратри күні Сәрвепалли Радхакришнан Даянанд туралы былай деп жазды:
Maharshi Dayanand University in Rohtak, Maharshi Dayanand Saraswati University in Ajmer, DAV University (Dayanand Anglo Vedic Schools System) in Jalandhar are named after him. So are over 800 schools and colleges under D. A. V. College Managing Committee, including Dayanand College at Ajmer. Industrialist Nanji Kalidas Mehta built the Maharshi Dayanand Science College and donated it to the Education Society of Porbandar, after naming it after Dayananda Saraswati. Dayananda Saraswati is most notable for influencing the freedom movement of India. His views and writings have been used by various individuals, including Shyamji Krishna Varma, Subhas Chandra Bose, Lala Lajpat Rai, Madam Cama, Vinayak Damodar Savarkar, Lala Hardayal, Madan Lal Dhingra, Ram Prasad Bismil, Mahadev Govind Ranade, Swami Shraddhanand, S. Satyamurti, Pandit Lekh Ram, Mahatma Hansraj and others. He also had a notable influence on Bhagat Singh. Singh, after finishing primary school, had joined the Dayanand Anglo Vedic Middle School, of Mohan Lal Road, in Lahore. Sarvepalli Radhakrishnan, on Shivratri day, 24 February 1964, wrote about Dayananda:
Даянанд өмірінде сапарлаған жерлерде мәдени өзгерістер жиі болды. Жодхпур хинди тілін басты тіл ретінде қабылдады, ал кейін қазіргі Раджастан да солай істеді. Оның басқа да жақтастарының арасында Свами Вивекананда, Рамакришна, Бипин Чандра Пал, Валлабхай Пател, Сыма Прасад Мукерджи және Даянандты ерекше және бірегей тұлға деп санаған Ромен Роланд болды. Америкалық рухани сардар Эндрю Джексон Дэвис Даянандтың өзіне тигізген әсерін айта келіп, оны "Құдайдың ұлы" деп атады және Ұлттың мәртебесін қайта қалпына келтіргені үшін мақтады. Швециялық ғалым Стен Конов Даянандтың Үндістан тарихын жаңғыртқанын атап өтті. Оның ықпалына ие болғандардың қатарында Ниниан Смарт және Бенджамин Уокер де бар.
The places Dayanand visited during his life were often changed culturally as a result. Jodhpur adopted Hindi as main language, and later the present day Rajasthan did the same. Other admirers included Swami Vivekananda, Ramakrishna, Bipin Chandra Pal, Vallabhbhai Patel, Syama Prasad Mukherjee, and Romain Rolland, who regarded Dayananda as a remarkable and unique figure. American Spiritualist Andrew Jackson Davis described Dayanand's influence on him, calling Dayanand a "Son of God", and applauding him for restoring the status of the Nation. Sten Konow, a Swedish scholar noted that Dayanand revived the history of India. Others who were notably influenced by him include Ninian Smart, and Benjamin Walker.
Шығармалары
Даянанда Сарасвати 60-тан астам еңбек жазған. Олардың ішінде 16 томдық Ведангаларға түсіндірме, Панини грамматикасы – Аштадхьяиға толық емес түсініктеме, этика мен мораль, Ведалық рәсімдер мен қасиетті амалдар, сондай-ақ Адвайта Веданта, Ислам және Христиандық сияқты қарсы пікірлерді талдау туралы бірнеше шағын трактаттар бар. Оның маңызды еңбектерінің кейбіреулері: "Сатьярт Пракаш", "Сатьярт Бхумика", "Санскарвиди", "Ригведа Бхашья Бхумика", "Ригведа Бхашьям" (7/61/2 дейін) және "Яжурвед Бхашьям". Сарасвати өзінің еңбектері мен Ведалық мәтіндерін жариялау және насихаттау мақсатымен Үндістанның Аджмер қаласында "Паропакарини Сабха" қоғамын құрды.
Dayananda Saraswati wrote more than 60 works. This includes a 16 volume explanation of the Vedangas, an incomplete commentary on the Ashtadhyayi (Panini's grammar), several small tracts on ethics and morality, Vedic rituals and sacraments, and a piece on the analysis of rival doctrines (such as Advaita Vedanta, Islam and Christianity). Some of his major works include the Satyarth Prakash, Satyarth Bhumika, Sanskarvidhi, Rigvedadi Bhashya Bhumika, Rigved Bhashyam (up to 7/61/2) and Yajurved Bhashyam. The Paropakarini Sabha located in the Indian city of Ajmer was founded by Saraswati to publish and preach his works and Vedic texts.