Кіріспе
Француздық бірінші дүниежүзілік соғыстың бомбалаушы ұшағы Breguet XIV (сол кездегі практика бойынша) немесе Breguet 14 – Бірінші дүниежүзілік соғыстың француздық екі қанатты бомбалаушы және барлау ұшағы. Ол өте көп санында салынды және соғыс аяқталғаннан кейін де өндіріс көп жылдар бойы жалғасты. Breguet 14 – құрылымында ағаш немесе болат емес, көп мөлшерде алюминий қолданған алғашқы сериялық өндірісті ұшақтардың бірі болды. Бұл ұшақ корпусын жеңіл әрі мықты етуге мүмкіндік берді, нәтижесінде ұшақ жылдам және маневрлі болды, сондай-ақ кейбір замандас шайқас ұшақтарынан озып кете алды.
The Breguet XIV (in contemporary practice) or Breguet 14 was a French biplane bomber and reconnaissance aircraft of World War I. It was built in very large numbers and production continued for many years after the end of the war. The Breguet 14 was among the first mass produced aircraft to use large amounts of aluminium, rather than wood or steel, in its structure. This allowed the airframe to be both lighter and stronger, in turn making the aircraft fast and agile and it was able to outrun some contemporary fighters.
Өмірбаян
Бреге 14 ұшағын авиацияның алғашқы дамуына үлес қоскан және аэродинамикалық инженер Луи Бреге жобалаған. Бреге бұрыннан-ақ қабілетті ұшақтар жасаумен және инновациялық идеялармен, соның ішінде ұшақ құрылысында металл қолданумен танымал болған. 1914 жылы Бірінші дүниежүзілік соғыс басталғаннан кейін, Бреге жасаған ұшақтарға үштік Антанта елдерінің әскери әуе күштерінен тапсырыс түсті. Француздық шенеуніктер итераторлық ұшақтарға басымдық бергенімен, Бреге тракторлық ұшақтарды қолдаушы болды. 1916 жылдың маусымында ол әскери екі орындық Breguet AV үшін жаңа жобаны бастады. Франция армиясының Техникалық авиациялық бөлімі (STAé) Брегеге Hispano Suiza 8A V 8 қозғалтқышын пайдалануды ұсынды. Breguet AV-дің екі нұсқасы (Франция билігі үшін XIII және XIV типтері) салынды. Екеуі де төртбұрышты алдыңғы радиаторы және қанаттарының ерекше кері немесе артқа қарай бұрылуы бар, тіктөртбұрышты пішінге ие болды. Ұшақ фюзеляжінің құрылымы негізінен дуралюминден жасалған, бұл алюминий қорытпасы, оны Альфред Вильм Германияда он жыл бұрын ойлап тапқан. Дуралюминий лонжерондары және аралықтары сияқты көптеген бөліктер дәнекерленген болат түтікшелермен бекітіліп, пианино сымдарымен нығайтылған. Қанат тіректері тіктөртбұрышты дуралюминий түтіктерден жасалған, бекіту нүктелерінде емен немесе шаған қабыршақтары бар және болат жабынымен оралған. 1916 жылдың қарашасында С. Т. Аэ. төрт жаңа ұшақ түріне талаптарды жариялады, ал Бреге XIV-ті олардың екеуіне – барлау және бомбалау үшін ұсынды. 1917 жылдың ортасына қарай француз билігі өндірісті едәуір арттыруға бұйрық берді. Бұл типтің өндірісі үшін басқа компаниялармен келісімшарттар жасалды. Стандартты қозғалтқыштың жақсартылған үлгісі Renault 12Ff 1918 жылдың жазында пайда болды және кейбір соңғы өндірілген ұшақтарда қолданылды. Breguet 14 ұшағының басқа да нұсқалары Ұлы соғыс кезінде шағын санда ұшырылды; олардың ішінде XIV B.1 (бомбардировка) ұзын қашықтықтағы бір орындық бомбалаушы, XIV GR.2 (Grande Raid) ұзын қашықтықтағы барлау/бомбалаушы, XIV H (Hydro) гидроұшақ, XIV S (Sanitaire) әуе шалдырман және XIV Et.2 (Ecole) оқу ұшағы болды. Кейінгі нұсқалар, мысалы XIVbis A.2 және XIVbis B.2, жақсартылған қанаттарға ие болды. Қанаттары кеңейтілген нұсқасы XVI Bn.2 (Bombardement de nuit) түнгі бомбалаушы ретінде жасалды. Ұшақтың басқа да туындылары XVII C.2 (Chasse) екі орындық истребительін қамтыды, ол соғыстың аяқталуына байланысты шағын санда ғана салынды. Breguet 14 ұшағының өндірісі соғыс аяқталғаннан кейін де жалғасты, тек 1926 жылы ғана тоқтатылды.
Two variants of the Breguet AV (Type XIII and Type XIV to the French authorities) were built. Both had a boxy shape that was complemented by a rectangular frontal radiator and the unusual negative or back stagger of its wings. The airframe's structure was constructed primarily of duralumin, an aluminium alloy which had been invented in Germany by Alfred Wilm only a decade previously. Many sections, such as the duralumin longerons and spacers, were attached using welded steel tube fittings and braced using piano wire. The wing spars were of rectangular duralumin tubes with either oak or ash shims at the attachment points and wrapped in a sheet steel sheath. In November 1916, the S. T. Aé. had issued requirements for four new aircraft types, and Breguet submitted the XIV for two of those reconnaissance and bomber. By mid 1917, the French authorities ordered a substantial increase in production. Various other companies were contracted to manufacture the type. An improved model of the standard engine, the Renault 12Ff, appeared in Summer 1918 and was used on some late production aircraft. Other minor variants of the Breguet 14 were flown in small numbers during the Great War; these included the XIV B.1 (Bombardement) long range single seat bomber, the XIV GR.2 (Grande Raid) long range reconnaissance/bomber, the XIV H (Hydro) floatplane, the XIV S (Sanitaire) air ambulance and the XIV Et.2 (Ecole) trainer. Later variants, such as the XIVbis A.2 and XIVbis B.2, featured improved wings. An variant equipped with enlarged wings was produced as the XVI Bn.2 (Bombardement de nuit) night bomber. Further derivatives of the aircraft included the XVII C.2 (Chasse) two seat fighter, which would only be built in small numbers due to the end of the war. Production of the Breguet 14 would continue long after the end of the war, only ending in 1926.
Пайдалану тарихы
Breguet 14 1917 жылдың мамыр айынан бастап кең көлемде қолданылды, ең көп қолданылған кезде кем дегенде 71 эскадрильямен жабдықталды және Батыс майданында орналастырылды, онда ол көптеген маңызды операцияларға қатысты және әдетте өзін жақсы көрсетті. Бельгиялық және АҚШ ұшақтарының шамамен жартысы түпнұсқа Renault 12F қозғалтқыштары жетіспеуіне байланысты Fiat A.12 қозғалтқыштарымен жабдықталды. 1918 жылдың 11 қарашасындағы келісімге дейін Breguet 14 әдетте барлау және бомбалау міндеттерін орындау үшін тағайындалды. Соғыстың соңында, бұл модельдің көптеген бомбалар тастағаны хабарланды. Breguet 14 соғыстың соңғы операцияларының бірінде де рөл атқарды. 1918 жылдың қараша айында бір ұшақ неміс офицері, майор фон Гейерді Терньерден Спаға тасымалдады. Ол шабуылдан сақтану үшін үлкен ақ тулармен жабылған. Соғыстан кейін Breguet компаниясы Breguet 14 ұшағының азаматтық модификацияларын жасады. 14 T.2 салоны арнайы өзгертілген фюзеляжда екі жолаушыны тасымалдады. Жақсартылған 14 Tbis нұсқасы құрлықта және суда жүзуге қабілетті ұшақ ретінде салынды. 14 Tbis сондай-ақ жақсартылған 14 Tbis Sanitaire жедел жәрдем ұшағының негізін құрады, сонымен қатар Latécoère әуе компаниясы үшін 100 почта тасымалдау ұшағы Lignes Aeriennes Latécoère арнайы жасалды. Компания атын "CGEA" деп өзгерткеннен кейін, ол Сахара шөлінің үстінен ұшу үшін 106 Breguet 14 ұшағын пайдаланды. 18 T - Renault 12Ja қозғалтқышымен жабдықталған және төрт жолаушыны тасымалдауға арналған 14 T модификациясы. Breguet AV 1 (STAé таңбасымен Breguet 13 деп аталады) – Breguet 13/14 отбасының алғашқы ұшағының компаниялық таңбасы. Renault V12 қозғалтқышымен, қысқа фюзеляжымен және толық басқарылатын рулімен жабдықталған. Breguet AV 2 (STAé таңбасымен Breguet 14 деп аталады) – Breguet 13/14 отбасының екінші ұшағының компаниялық таңбасы. Renault V12 қозғалтқышымен, ұзын фюзеляжымен және бекітілген қанатымен жабдықталған. Breguet 13 AV 1 – қысқа фюзеляжы және бекітілген қанаты жоқ Breguet 14 отбасының алғашқы өкілі. Breguet 14 A.2 – екі орындық армиялық ұшаққа сәйкес негізгі өндіріс модификациясы (A.2), әдетте Renault 12Fe V12 қозғалтқышымен жабдықталған. Breguet 14 AP.2 – ұзақ қашықтыққа барлауға арналған, Liberty L12 қозғалтқышымен жабдықталған. Біреуі A.2 модификациясынан өзгертілді. Breguet 14 AEA – колонияларда пайдалану үшін қайта жаңартылған бір ұшақ (F AEEZ). Breguet 14/400 – Lorraine Dietrich 12Da V12 қозғалтқыштарымен жабдықталған соғыстан кейінгі ұшақ. Қытай мен Маньчжурияға жетпіс ұшақ жеткізілді. Breguet 14 C – АҚШ-та почта тасымалдау үшін пайдаланылған Renault 12Ja V12 қозғалтқышымен жабдықталған бір ұшақ. Breguet 14 H – Renault 12Fe қозғалтқышымен жабдықталған, үлкен орталық және әр қанаттың астындағы кіші жүзу құралдары бар жүзуші ұшақ модификациясы. Кем дегенде екеуі Индоқытайда қолданылған. Breguet 14 B.2 – екі орындық бомбалаушы модификациясы. Breguet 14 B.1 – бір орындық бомбалаушы модификациясы: екеуі Берлинге жоспарланған рейд үшін тапсырылды. Breguet 14 плавплан – 1924 жылы Сент-Рафаэльде сынақтан өткен екі жүзуші гидроплан. Breguet 14 S (S – Sanitaire) – артқы фюзеляжда екі таспаны тасымалдауға арналған жедел жәрдем ұшағы. (Соңырақ арнайы жедел жәрдем ұшағы да шығарылды). Nakajima B 6 – Жапонияда Nakajima компаниясы лицензия бойынша құрастырған Breguet 14 B.2 бомбалаушы ұшағы, Rolls Royce Eagle V12 қозғалтқыштарымен жабдықталған. Yackey BRL 12 Transport – 14 B.2 ұшағының рельсті фюзеляжы және жүзу құралдарымен қайта жаңартылған американдық модификациясы.
Breguet 14 AEA single aircraft, (F AEEZ), converted for use in the colonies. Breguet 14/400 Postwar aircraft powered by Lorraine Dietrich 12Da V 12 engines. Seventy aircraft delivered to China and Manchuria. Breguet 14 C A single aircraft powered by a Renault 12Ja V 12 engine for use as a postal aircraft in the United States. Breguet 14 H A floatplane version powered by a Renault 12Fe, with a large central float and smaller floats under each wing. At least two were built, used in Indo China. Breguet 14 B.2 The two seat bomber version. Breguet 14 B.1 A single seat bomber version: two were ordered for a planned raid on Berlin. Breguet 14 floatplane A twin float hydroplane version, tested at St Raphaël in 1924. Breguet 14 S (S – Sanitaire) Ambulance aircraft modified to carry two stretchers in the rear fuselage. (A later dedicated ambulance aircraft was also produced). Nakajima B 6 Breguet 14 B.2 bombers licence built in Japan by Nakajima, powered by Rolls Royce Eagle V 12 engines. Yackey BRL 12 Transport American conversion of a 14 B.2 with corrugated fuselage skins and floats.