Кіріспе

Уайтхед No.21 – авиацияның алғашқы дамуына үлес қосқан Густав Уайтхедтің 1901 жылы 14 тамызда Коннектикут штатының Бриджпорт қаласы маңында ұшқан деген жорамалы ұшағы. Кәсіби авиация тарихшылары мен ғалымдар бұл ұшу туралы мәлімдемелерді мойындамайды. Уайтхедтің ұшағының сипаттамасы мен суреттері 1901 жылғы маусымда Scientific American журналында жарияланған. Ұшақтың жерде тұрған суреттері бар, бірақ ұшу кезінде түсірілген суреттері белгілі емес. No.21 – екі қозғалтқышпен жабдықталған моноплан. Оның бірі дөңгелектерді итеру үшін, екіншісі – ұшу кезінде винттерді айналдыру үшін қолданылған.

Дизайн және құрылыс

No. 21 – сыммен бекітілген, жартас қанаттарға ұқсас қанаттары және үшбұрышты көлденең құйрығы бар моноплан болды. Онда тік қанаты болған жоқ, ал жаңару бақылауы пилоттың денесін бүйірге жылжыту арқылы жүзеге асырылатын болды. Қанаттары радиалды бамбук тіректерімен құрастырылған, жібекпен жабылған және 36 фут (11 метр) қанат кеңдігіне ие болды. Ұшуға дайындалған кезде олар белгілі бір диэдраль бұрышына ие болды. Фюзеляж тіктөртбұрышты бөліммен, тұрақты биіктікте жасалған, ал жоғарыдан қарағанда алдыңғы және артқы жағы иіліп, кішірейе түсті. Төрт кішкентай дөңгелек төменгі бөлігіне бекітілген. 1980 жылы жасалған талдау конструкцияның тұтастай алғанда нашар және аэродинамикалық тұрғыдан дұрыс емес екенін көрсетті. Екі қозғалтқышы және екі пернесі болғанына қарамастан, ұшақ дәстүрлі екі қозғалтқышты ұшақ емес еді. Оның жерде жүруге және ұшуға арналған жеке қозғалтқыштары болды, екеуі де Уайтхед жасаған. Жердегі қозғалтқыш 10 а.к. (7,5 кВт) қуаттылығында болды және дөңгелектерді ұшу жылдамдығына жеткізді. Содан кейін итермелеу 20 а.к. (15 кВт) ацетилен қозғалтқышына ауыстырылды, ол екі қарсы айналатын, итергіш пернелерді қоздырды. Аз ғана сарапшылар Уайтхедтің No. 21 ұшағымен ұшқанын қолдады, бұл кейбір дауларға әкеп соқты. 2013 жылы Пол Джексонның ықпалды Jane's All the World's Aircraft басылымындағы редакциялық мақаласында Уайтхед әуеден ауыр ұшу машиналарын құрастырып, ұшқан алғашқы адам деп жарияланды. Кейіннен Jane's компаниясының иелері редакциялық мақаладан бас тартып, «мақалада Джексон мырзаның бұл мәселеге қатысты пікірі, IHS Jane's пікірі емес» деді. Смитсондар институтының Ұлттық әуе және ғарыш мұражайының (NASM) авиация бөлімінің аға кураторы Том Крауч, аталған ұшудың куәліктерін зерттеді және 2016 жылы көптеген басқа да мамандар бұрын жасағандай, оған күшті қарсылық білдірді.

Көшірмелері

Екі көшірмесі ұшырылды. Олардың екеуі де заманауи технологияларды пайдаланды және түпнұсқаның ұшуға қабілетті болғандығы туралы мәлімет бермейді. 1986 жылы жергілікті орта мектеп мұғалімі және жолсерпімді ұшқышы америкалық Эндрю Кош Уайтхедтің No.21 ұшағының көшірмесін жасау үшін команда басқарды. Көшірмеде бастапқы бу және ацетилен қозғалтқыштарының орнына екі заманауи жеңіл ұшақ қозғалтқышы қолданылды, ал қону шассисінің ені жақсырақ басқару үшін кеңейтілді. Бастапқыда актер Клифф Робертсон көшірмені спорттық машинаның буымен сүйреп ұшырды. 1986 жылдың 29 желтоқсанында Кош көшірмемен бірнеше рет ұшып, 100 метрге (330 футқа) ұшқанын хабарлады. Екінші көшірме Германияда, заманауи зерттеулер мен материалдарды, мысалы, шыны талшығын пайдаланып және заманауи қозғалтқышпен жасалды. 1998 жылдың 18 ақпанында ол 500 метрге (1600 футқа) ұшты.