Жапониядағы Эзо Республикасы

Кіріспе

1869 жылы Хоккайдода қысқа ғұмырлы мемлекет

Эзо Республикасы (蝦夷共和國) – 1869 жылы Жапониядағы Бакуматсу кезеңінің соңында Токугава шогунатының бұрынғы әскери бөлімдері Хоккайдо аралында (бұрынғы Эзо) құрған, қысқа мерзімге ғана болған тәуелсіз мемлекет. Бұл Жапонияда демократияны орнатуға тырысқан алғашқы үкімет болды, алайда дауыс беру құқығы тек самурайлар кастасына ғана берілді. Эзо Республикасы бес айдан кейін жаңадан құрылған Жапон империясымен біріктірілді.

Өмірбаян

Токугава шогунатының (бакуфу) Бошин соғысында Мейдзи қайта жаңғыруымен құлатылғаннан кейін, адмирал Эномото Такеаки бастаған бұрынғы шогун әскер-теңіз күштерінің бір бөлігі 1868 жылғы қазанда Едо (Токио) астанасынан солтүстікке шегінді, императорлық армияның шабуылына қарсы күресті жалғастыру үшін. Эномотомен бірге шогунаттың армиясының бас қолбасшысы Мацудайра Таро және Францияға қайтарылғаннан кейін елді тастаудан бас тартқан, Жапонияға әскери оқу миссиясымен келген француз офицерлері Жюль Бруне мен Андре Казнев тағы басқа көптеген бұрынғы Токугава офицерлері болды. 4 қазан күні түнгі жарыққа дейін кемелер Токио шығанағындағы Шинагава портынан шықты. Эномотоның флоты төрт соғыс кемесінен (Kaiyō maru (флагмандық кеме), Kaiten maru, Banryū maru және Chiyodagata maru) және төрт көліктік кемеден (Kanrin maru, Shinsoku maru, Chōgei maru және Mikaho maru) тұрды. Флота алдымен Сендайға жетті, онда Артур Фортан, Франсуа Буффиер және Жан Марлин деген тағы үш француз дезертирі оларға қосылды. Эномотоның мақсаты таратылған Оуэцу Реппан Домей (сонымен қатар "Солтүстік Одағы" деп белгілі) кландарынан әскери қолдау жинау еді, бірақ ірі клан императорлық жаққа кеткеннен кейін бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Бір ай Сендай қаласында болғаннан кейін, флот одан әрі солтүстікке беттеп, 3 желтоқсанда Хакодатеге (Эзо) жетті, ол бес күннен кейін 4000 шогун әскерімен басылып алынды. Бруне бастаған француз кеңесшілерінің көмегімен Эномотоның әскері Эзоны жаулауын жалғастырды, Мацумаэ бекінісін (18 желтоқсан) және Эсашині (28 желтоқсан) басып алды, ал жыл соңына қарай аймақ бүлікшілердің толық бақылауында болды. Эномото Хоккайдоны дамытуға және самурай дәстүрлерін сақтауға рұхсат беру үшін императорлық сарайға соңғы рет өтініш жасады, бірақ оның өтініші қабылданбады.

Тарих

1869 жылғы 27 қаңтарда АҚШ үлгісіндегі үкіметтік құрылымы бар тәуелсіз "Эзо Республикасы" жарияланды. Сайлау құқығы самурайлар класымен шектелді. Ашық дауыс беру жүргізіліп, оның нәтижесінде Еномото Такеаки сосаи (президент немесе бас директор деп әртүрлі аударылатын лауазым) болып, ал Мацудайра Таро фуку сосаи (вице-президент немесе генерал-губернатордың көмекшісі) болып сайланды. Кейбір министрлерді әскерлер де сайлады; Арай Икуносуке кайгун бугё (теңіз министрі) және Отори Кейсуке рикугун бугё (құрлық әскері министрі) болып тағайындалды. Бұл Жапониядағы императордың әскери феодалдарымен билік құрған дәуірінде өткізілген тұңғыш сайлау болды. Хакодатэ билігінің өкілі Нагай Наоюки арқылы Хакодатэдегі шетелдік елшіліктерге халықаралық дипломатиялық мойындылық алуға тырысты. Сол күні Эзо аймағының барлық аралдық қонысының тойы (Эзо аумағын жариялау рәсімі) өтіп, Эномото президент болып сайланған уақытша үкімет құрылғаны жарияланды. Қазынаға 1868 жылдың басындағы Тоба-Фушими шайқасынан кейін Токугава Йосинобу шогунның асығыс кетуінен кейін Осака сарайынан Еномото әкелген 180 000 алтын рио монетасы кірді. 1868-1869 жылдардың қысында Хакодатэ түбегінің оңтүстік бөлігіндегі қорғаныс күшейтілді, оның орталығында Гориокаку жұлдызды бекінісі орналасқан. Құрлық әскері франко-жапондық бірлескен басшылықпен ұйымдастырылды, бас қолбасшы Отори Кейсукеге француз капитаны Жюль Бруне көмектесті. Әскерлер төрт бригадаға бөлінді, әрқайсысына француз офицерлері (Фортан, Марлин, Казеньев және Буффье) басшылық етті. Әр бригада өз кезегінде екі батальонға, ал олар төрт ротаға бөлінді. Бруне барлық офицерлерден қол қойылған адалдық сертін талап етіп алды және француз идеяларын қабылдауға мәжбүрледі. Анонимді француз офицері Бруне барлық істі: кеденді, муниципалитетті, бекіністерді, әскерді басқарып отырғанын жазды; барлығы оның қолынан өтті. Жапон халқы – ол өте шеберлікпен қолдайтын қуыршақтар. Ол осы жаңа Жапонияда 1789 жылғы француз төңкерісін жасады; көшбасшыларды сайлау және туған тегіне емес, еңбегіне қарай лауазымын анықтау – бұл ел үшін керемет жаңалық, және ол жағдайдың қиындығын ескере отырып, бәрін жақсы атқарды.

On January 27, 1869, the independent "Republic of Ezo" was proclaimed, with its government structure based on the United States. Suffrage was limited to the samurai class. Votes were cast through open ballots and resulted in the election of Enomoto Takeaki as sosai, an office variously translated as president or director general, and Matsudaira Tarō as fuku sosai (vice president or assistant governor general). Some cabinet members were elected by the troops as well; Arai Ikunosuke was chosen as kaigun bugyō (Navy minister) and Ōtori Keisuke as rikugun bugyō (Army minister). This was the first election ever held in Japan, where a feudal structure under an Emperor with military warlords was the norm. Through Hakodate magistrate Nagai Naoyuki, attempts were made to reach out to foreign legations present in Hakodate to obtain international diplomatic recognition. On the same day, a celebration of the Ezo territory all island settlement (Ezo territory declaration ceremony) was held, proclaiming the establishment of a provisional government with Enomoto as president. The treasury included 180,000 gold ryō coins Enomoto retrieved from Osaka Castle following shōgun Tokugawa Yoshinobu's precipitous departure after the Battle of Toba–Fushimi in early 1868. During the winter of 1868–1869, the defences around the southern peninsula of Hakodate were enhanced, with the star fortress of Goryōkaku at the centre. The land force was organised under a joint Franco Japanese command, commander in chief Ōtori Keisuke being seconded by the French captain Jules Brunet. The troops were divided into four brigades, each commanded by a French officer (Fortant, Marlin, Cazeneuve and Bouffier). Each brigade was in turn divided into two battalions, and these into four companies. Brunet demanded (and received) a signed personal pledge of loyalty from all officers and insisted they assimilate French ideas. An anonymous French officer wrote that Brunet had taken charge of everything:
customs, municipality, fortifications, army; everything passed through his hands. The simple Japanese are puppets whom he manipulates with great skill he has carried out a veritable 1789 French Revolution in this brave new Japan; the election of leaders and the determination of rank by merit and not birth—these are fabulous things for this country, and he has been able to do things very well, considering the seriousness of the situation

Императорлық күштердің жеңілісі және оның салдары

Жапонияның императорлық әскерлері тез арада Жапониядағы билігін нығайтып, 1869 жылдың сәуірінде Хоккайдоға флот пен 7000 жаяу әскерін жіберді. Император әскерлері жылдам ілгерілеп, Хакодате шайқасында жеңіске жетті және Гориокаку бекінісін қоршады. Еномото 1869 жылдың 26 маусымында капитуляциялады, ал 27 маусымда Гориокакуды Сацума штабының офицері Курода Кийотакаға тапсырды. Куроданың айтуынша, ол Еномотоның жауынгерлік қажырлылығына қатты әсерленген және оны өлім жазасынан сақтап қалған адам ретінде танылған. Сол жылдың 20 қыркүйегінде аралға қазіргі атауы – Хоккайдо (Хоккайдо, сөзбе-сөз "Солтүстік теңіз аймағы") берілді. Осылайша, Еномотоның пікірінше, Хоккайдода үкімет құруға жасалған әрекеттердің мақсаты тек Токугава әулетін қамтамасыз ету ғана емес (өте көп сандағы артық қызметкерлер мен жұмысшылармен ауыртпалық таңғандықтан), сонымен қатар, Езоны Жапонияның қалған бөлігін қорғау үшін дамыту болды, бұл мәселе біраз уақыттан бері алаңдатып келген еді. Жақындағы зерттеулер көрсеткендей, ғасырлар бойы Езо Жапонияның басқа "негізгі" аралдары сияқты Жапонияның бір бөлігі деп есептелмеген. Сондықтан Эзо Республикасын құру, сол кездегі санада, бөлініс актісі емес, "Жапония" әлеуметтік-саяси бірлігін ресми түрде Езоға "келтіру" болды.