Кіріспе
Жапон генералы (1849–1912), генерал граф Ноги Маресуке (乃木 希典), сонымен қатар Китен граф Ноги (25 желтоқсан 1849 – 13 қыркүйек 1912) – Жапон императорлық армиясының генералы және Тайваньның генерал-губернаторы. 1894 жылы Қытайдан Порт-Артурды басып алу кезіндегі қолбасшылардың бірі және 1904–1905 жылдардағы орыс-жапон соғысында Порт-Артурды орыстардан басып алған күштердің командирі ретінде танымал болды. Ол феодалдық адалдық пен өзін-өзі құрбан етудің үлгісі ретінде Жапон империясының ұлттық батыры еді, тіпті өзіне-өзі қол жұмсауға дейін. Сацума көтерілісінде ол шайқаста императордың туын жоғалтты, оны қайтарып алу үшін өзін-өзі құрбан етуге дайын болды, бірақ тоқтату туралы бұйрық келді. Орыс-жапон соғысында ол Порт-Артурды басып алды, бірақ көптеген сарбаздарын жоғалтқанын сезінді, сондықтан өзін-өзі өлтіруге рұқсат сұрады, бірақ император одан бас тартты. Осы екі оқиға, сондай-ақ өз қожайынынан артық өмір сүрмеу ниеті, император Мэйдзидің қосылу күнінде оның өзіне-өзі қол жұмсауына себеп болды. Оның мысалы бусидо және самурайлардың даулы әдеті – джунши (иесінің өлімінен кейін оны еріп кету) туралы мәселеге назар аударды.
the general
Count Nogi Maresuke (乃木 希典), also known as Kiten, Count Nogi (December 25, 1849September 13, 1912), was a Japanese general in the Imperial Japanese Army and a governor general of Taiwan. He was one of the commanders during the 1894 capture of Port Arthur from China and a prominent figure in the Russo Japanese War of 1904–05, as commander of the forces which captured Port Arthur from the Russians. He was a national hero in Imperial Japan as a model of feudal loyalty and self sacrifice, ultimately to the point of suicide. In the Satsuma Rebellion, he lost a banner of the emperor in battle, for which he tried to atone with suicidal bravery in order to recapture it, until ordered to stop. In the Russo Japanese War, he captured Port Arthur but he felt that he had lost too many of his soldiers, so requested permission to commit suicide, which the emperor refused. These two events, as well as his desire not to outlive his master, motivated his suicide on the day of the funeral of the Emperor Meiji. His example brought attention to the concept of bushido and the controversial samurai practice of junshi (following the lord in death).
Ерте өмір
Ноги Накито 1849 жылғы 25 желтоқсанда Эдодағы Чофу доменінің сарайында (қазіргі Токио, Ропонги) туылған. Оның әкесі, Ноги Марецүгу, самурай атты әскерінің офицері (умамавари) болса, анасы – Хисако. Әкесі Чофу доменіне қызмет еткен, ол Чошу доменінің қарасты домені болып есептелген және 80 коку жерге ие болған. Оған ешқандай зұлым рухтардың зиян келтіруіне жол бермеу үшін, бала кезінде "ешкім" деген мағына беретін есім қойылған. Алғашқыда Бундзо деп аталған, кейін Маресуке деп өзгертілген. Ол Сасаки кланы арқылы Идзумо Минамото кланынан таратынын айтқандықтан, қолтаңбаларында жиі Минамото но Маресуке деген есімін қолданған.
Ерте әскери мансап
1869 жылғы қарашада Нагато иелігінің әміршісінің бұйрығымен ол Фушими Гошин Хэйсяға домендік армияны француз стилінде оқыту үшін қабылданды. Оқуды аяқтағаннан кейін, ол Киотодағы Кавато казармасына нұсқаушы, содан кейін Тойора доменінің жағалау қорғау әскерлеріне жауапты әскери жаттықтырушы ретінде тағайындалды. 1871 жылы Ноги Жапон императорлық армиясының майоры болып тағайындалды. Осы кезде ол өзін әкесі атының кандзисінен алған Маресуке деп атады. 1875 жылы 14-ші жаяу әскер полкінің атташесі болды. Келесі жылы (1876) Ноги Кумамото аймақтық әскерінің штаб офицері болып тағайындалды және 1-ші жаяу әскер полкіне басшылық етті. Сацума көтерілісіне қатысқандығы үшін, Кюсюдегі Саиго Такамори күштеріне қарсы, ол 1877 жылғы 22 сәуірде подполковник болды. Сол кездегі қатал шайқаста ол императордың меншігі саналған 14-ші жаяу әскер полкінің әскерлік туын жауға жоғалтты. Бұл өте үлкен ұятқа толы оқиға болды. Ноги мұны өте ауыр қателік деп санады және осының келесі кезде өзіне қол жұмсауының себебінің бірі деп есептеді. 1876 жылғы 27 тамызда Ноги 20 жастағы Сацума самурайы Юдзи Саданоның төртінші қызы Шизукоға үйленді. Ногидің жасы 28 болғандықтан, сол кездегі некеге тұрудың орташа жасы 20 шамасында болған еді, бұл өте кеш неке саналды. 1877 жылғы 28 тамызда олардың тұңғыш ұлы Кацунори дүниеге келді, ал Ноги өзінің алғашқы үйін Ниизакамачиде, Акасака, Токиода сатып алды. 1879 жылы оның екінші ұлы Ясунори дүниеге келді. 1880 жылғы 29 сәуірде полковник болып тағайындалды. Ол Мейдзи дәуірінің басында Нагояға жіберілді. Нагоя қамалының Санномару маңындағы қойма 1880 жылы (Мейдзи 13) әскери оқ-дәрі сақтау орны ретінде салынған болуы мүмкін. Кейін ол оның құрметіне аталды. 1885 жылғы 21 мамырда генерал-майор қызметіне көтерілген Ноги 1887 жылы Каваками Сорокумен бірге Еуропаның әскери стратегиясы мен тактикасын зерттеу үшін Германияға барды. 1894 жылы Бірінші Қытай-Жапон соғысы кезінде генерал-майор Ноги Қытай қорғанысын бұзып, бір күндік шайқаста Порт-Артурды сәтті басып алған Бірінші жаяу әскер бригадасына басшылық етті. Осылайша ол Порт-Артур қырғыны кезінде жоғары дәрежелі қолбасшы болды. Келесі жылы генерал-лейтенант атағына көтерілді (1895 жылғы 29 сәуірде) және Тайваньға шабуыл жасауды тапсырған Екінші дивизияға тағайындалды. Ноги 1898 жылға дейін Тайваньдағы оккупациялық күштермен бірге болды. 1899 жылы Жапонияға қайта шақырылып, Кагавада орналасқан жаңадан құрылған 11-ші жаяу әскер бригадасының басшылығына тағайындалды.
Саяси мансап
Соғыстан кейін ол даншаку (барон) дәрежесіне көтерілді; және оған 1-сыныпты Алтын желкен ордені табысталды. Ноги 1896 жылдың 14 қазанынан 1898 жылдың ақпанына дейін Тайваньның үшінші жапон генерал-губернаторы болып тағайындалды. Тайваньға көшіп келгенде, ол бүкіл отбасын алып келді, және Тайваньда болған кезде анасы безгекке шалдығып, қайтыс болды. Бұл оқиға Ногиді аралдың денсаулық сақтау жүйесін жақсарту шараларын қабылдауға итермеледі. Дегенмен, көптеген әріптестерінен өзгеше, Ноги саясатқа қатысуға қызығушылық танытпады.
Ресей-жапон соғысы
1904 жылы Ноги орыс-жапон соғысы кезінде қайтадан әскерге шақырылып, жапондық үшінші армияның қолбасшысы, армия генералы болып тағайындалды. Ногидің әскері Наншан шайқасынан кейін жерге қонды, сол шайқаста оның үлкен ұлы, жапондық екінші армияда қызмет етіп жүрген кезінде қаза тапты. Ляодун түбегі бойымен баяу жылжуда Ноги күтпегендей күшті қарсылыққа тап болды және он жыл бұрын қытайлықтарға қарсы кездескеннен гөрі әлдеқайда көп бекіністерді көрді. Порт-Артурға жасалған шабуыл тез арада Порт-Артурды қоршауға айналды, бұл қақтығыс 1904 жылдың 1 тамызынан 1905 жылдың 2 қаңтарына дейін жалғасып, жапондықтарға зор шығын келтірді. Көбейіп бара жатқан қаза және Ногидің Порт-Артур қорғанысын жеңе алмауына байланысты, жапон үкіметі мен әскерилері арасында оны қолбасшылықтан босату туралы қысым күшейді. Алайда, бұрын-соңды болмаған жағдай, Император Мэйдзи Жоғарғы соғыс кеңесінің (Жапония) мәжілісінде сөз сөйлеп, Ногиді қорғады және оны қолбасшылықта қалдыруды талап етті. Порт-Артур түскеннен кейін Ноги ұлттық батыр ретінде құрметке ие болды. Ол үшінші армиясын Ресей күштеріне қарсы Мұқден шайқасында жетектеп, соғыстың құрлықтағы әскери кезеңін аяқтады. Британдық тарихшы Ричард Сторри Ноги өзінің қол астындағы әскерилерге жапон самурай дәстүрінің ең жақсы үлгісін сіңіргенін атап өтті, соның арқасында "орыс-жапон соғысы кезінде жапондықтардың тұтқындарға және қытай азаматтарына қатысты мінез-құлқы әлемнің құрметі мен таңдануын тудырды". Ногидің соғыста қаза тапқан екі ұлы, әскери лейтенанттар болды. Ногидің үлкен ұлы Кацунори (28 тамыз 1879 – 27 мамыр 1904) бала кезінде денсаулығы нашар болғанымен, үшінші рет императорлық әскери академияға қабылдануға қол жеткізді. Наншан шайқасында қарнына жараланып, далалық госпитальде операция кезінде қан жоғалтудан көз жұмды. Оның екінші ұлы Ясунори (16 желтоқсан 1881 – 30 қараша 1904), Порт-Артурдағы екінші лейтенант, тасты беткейден құлап, басын соғып, дереу қайтыс болды. Ясунори қайтыс болғаннан кейін лейтенант шеніне көтеріліп, әкесі Аояма зиратында жерленді. Соғыс аяқталғаннан кейін Ноги Гозен Кайги кезінде Император Мэйдзиге тікелей есеп берді. Порт-Артурды қоршау шайқастарын егжей-тегжейлі баяндағанда, ол жылап, сол шайқаста қаза болған 56 000 адам үшін кешірім сұрап, өзін-өзі өлтіруге рұқсат беруді өтінді. Император Мэйдзи оған өзін-өзі өлтіруге болмайтынын, өйткені соғысқа жауапкершілік императорлық бұйрықтарда екенін және Ноги, кем дегенде, өзі тірі болғанша өмір сүруі керектігін айтты.
Соғыстан кейінгі мансап
Соғыстан кейін Ноги граф атағына көтерілді және 1917 жылы Пауловния гүлдерімен "Көтерілетін күн" орденімен, Үлкен лентасымен марапатталды. Ноги жеке қаражатының басым бөлігін жарақат алған әскерлерге арналған ауруханаларға, сондай-ақ Ресей-Жапон соғысында қаза болғандарды еске алу үшін ел бойынша орнатылған ескерткіштерге жұмсады. Ол сонымен қатар жапон үкіметінен Порт-Артурда осы науқанда қаза тапқан орыс әскерлеріне арналған орыс стиліндегі ескерткіш орнату туралы өтініш жасады.
Скаутинг
Ноги Жапониядағы скауттық қозғалысы үшін маңызды тұлға, себебі 1911 жылы ол ханзада Хигасифушими Ёрихитомен бірге король Георг V-нің тәж кию рәсіміне қатысу үшін Англияға барды. "Порт-Артурдың қорғаушысы" атанған генерал Роберт Баден-Пауэллге, "Мафекингтің қорғаушысы" Лорд Китченер таныстырды. Лорд Китченердің "Біржола скаут болсаң, мәңгі скаутсың" деген сөзі бүгінгі күнге дейін қолданылып келеді.
Өзін-өзі өлтіру
Ноги және оның әйелі Шизуко Мейдзи императорының жаназасы сарайдан кеткеннен кейін сеппуку арқылы өз-өзіне қол жұмсады. Бұл өзі өлтіру амалы самурайлардың өз мырзаларының соңынан өлімге еріп кету дәстүріне (junshi) сәйкес келеді. Өлім хатында ол Кюсюдегі өзінің кінәсін және Порт-Артурдағы мыңдаған қаза болғандардың құнын өтегісі келетінін жазды. Сондай-ақ, ол денесін медицина ғылымына сыйға берді.
Мұра
Ногидің сеппукуі бірден қызу талқылау мен сенсация тудырды. Кейбір жазушылар бұл Ногидің Мейдзи дәуірінің соңындағы Жапониядағы ысырапшылық пен моральдық құндылықтардың төмендеуіне деген наразылығын білдіретінін айтты. Ал басқалары Ногидің өзі қалдырған хатын, оның әскери мансабындағы қателіктері үшін өкініш білдіру амалы ретінде қарастырды. Қай жағдайда болсын, Ногидің өзін-өзі өлтіруі бір дәуірдің аяқталуын таңбалады және Мори Огай, Куройва Руико және Нацуме Сосеки сияқты замандас жазушыларға терең әсер етті. Көпшілік үшін Ноги адалдық пен құрбандық символына айналды. "Сака но Уэ но Кумо" атты эпикалық тарихи роман Ногиді Порт-Артур қоршауындағы қиындықтары мен Кодама Гентароның көмегіне мұқтаж болғанын көрсетеді. Соңғы жылдары Ногидің беделін жақсарту және оның қабілетті басшы екенін көрсету мақсатында бірнеше кітап жарық көрді. Нагоя қамалының Санномару ішіндегі Ноги қоймасы оның құрметіне аталды.
Портреттер
Маресуке 1980 жылғы жапондық соғыс драмасы "Порт-Артур шайқасы" (кейде "203 Кочи" деп те аталады) фильмінде Тацуя Накадай бейнеленген. Тосио Масуданың режиссерлік жұмысы болған бұл фильмде Ресей-Жапон соғысы кезінде Порт-Артурды қоршау оқиғасы көрсетілген. Фильмде Накадай генерал Маресуке, Тетсуро Тамба генерал Кодама Гентаро, ал Тоширо Мифуне Император Мэйдзи рөлінде ойнады. 2009 жылдан 2011 жылға дейін көрсетілген Риотаро Шибаның "Сака но Уэ но Кумо" эпопеясының NHK теледидарындағы бейімделуінде Ноги рөлін актер Акира Эмото сомдады. Манга мен NHK теледидарындағы "Монстр" сериалының бейімделуінде генерал Ноги туралы түрік ақсақалы және қауым басшысы, Дениз мырза айтады. Ол доктор Кензо Тенма мен жергілікті әйелге сенуге басқаларды көндіреді, олар Франкфурттың түрік кварталының басшыларын "Бала" бастаған неонацистердің жақын арада болатын өрт шабуылына сақ болуға тырысады.